skip to main content
 

Εναρκτήρια Εισήγηση, Ιωάννης Παλλήκαρης
Ομαλός 27 Σεπτεμβρίου 2008

Με τον ευφημιστικό όρο ποιότητα ζωής, ο σύγχρονος κόσμος εννοεί κυρίως την υλική ευμάρεια και τον ελεύθερο χρόνο που διατίθεται στην ψυχαγωγία.  Για να επιτύχει, μέσα στο πλαίσιο βεβαίως της ισοπεδωτικής παγκοσμιοποίησης, αυτούς τους στόχους, ο άνθρωπος εξαντλεί ασυλλόγιστα τους φυσικούς πόρους, οικοδομεί μια σαθρή ιεράρχηση προτεραιοτήτων και απαξιώνει το ιδεώδες της Παιδείας, που δεν είναι ούτε η χρησιμοθηρική ταχύρρυθμη εκπαίδευση, ούτε η αποσπασματική πληροφόρηση, αλλά η σύμμετρη ανάπτυξη των διανοητικών και ψυχικών αρετών. 

Τα θλιβερά επακόλουθα αυτής της στάσης, που τείνει να παγιωθεί σε κανόνα βίου, μπορεί να πιστοποιήσει ο ψύχραιμος παρατηρητής και στην περίπτωση της Κρήτης.  Η νήσος αυτή που υμνήθηκε ανά τους αιώνες ως λίκνο του πολιτισμού και ως παραδεισιακή ευτοπία, κινδυνεύει να μεταβληθεί σε Δαντική δυστοπία.  Στον βωμό μιας στρεβλής και αδιέξοδης ανάπτυξης θυσιάζουμε τις θάλασσες και τις ακτές μας, τις φράγκικες ελιές και το κοτσιφάλι, την απέρριτη αρχιτεκτονική της πέτρας, τη λιτή μας δίαιτα, και προπάντων τη βιωματική μας γνώση και το δώριο ύφος της Κρητικής ψυχής.  Έτσι, δυστυχώς, ο κοινωνικός ιστός έχει διαρραγεί, η "αχορταγιά του πλούτου" έχει κατακυριεύσει ακόμη και τους νέους, η πολιτιστική μας ταυτότητα ευτελίζεται καθημερινά. 

Ο θεσμικός ρόλος του Πανεπιστημίου είναι να υπηρετεί και να μεταλαμπαδεύσει στις νεότερες γενιές την επιστήμη, δηλαδή το σύνολο της γνώσης που έχει συγκροτηθεί με αξιόπιστες κρίσεις, με ελέγξιμες παρατηρήσεις, με θεωρητικές συλλήψεις και με μετρήσεις.  Η Εργασία αυτή συντελείται αντικειμενικά, ορθολογιστικά, μεθοδικά χωρίς προκαταλήψεις και ιδεολογικές αγκυλώσεις.  Όμως η Πανεπιστημιακή Κοινότητα ασφυκτιά μέσα στον ελεφάντινο πύργο της.  Αισθάνεται ότι η κοινωνία απαιτεί από αυτήν κάτι περισσότερο, μια προσέγγιση, μια συναισθηματική εμπλοκή.  Έτσι αποφασίσαμε να εξέλθουμε από τον περίκλειστο μικρόκοσμο μας, να ωτακουστήσωμε τα προβλήματα και τις αγωνίες της τοπικής κοινωνίας και να παρέμβουμε αποφασιστικά, επ' αγαθώ σκοπώ, σε κρίσιμους τομείς, όπως είναι η προστασία του περιβάλλοντος, η θεραπεία της παραβατικότητας, η απεξάρτηση από τον φαύλο κύκλο του δανεισμού και της αλόγιστης σπατάλης. 

Το Πανεπιστήμιο Ορέων είναι ένα όραμα στην κοινωνία της υπαίθρου, ιδιαίτερα στους ορεινούς οικισμούς όπου πάλλεται η καρδιά της Κρήτης, που θα αρθρωθεί αρχικά σε τέσσερις παράλληλες δράσεις.  Η πρώτη θα είναι τα ελεύθερα μαθήματα για το ευρύ κοινό πάνω σε θέματα ιστορικά και λογοτεχνικά με έμφαση στη λαϊκή παράδοση.  Η δεύτερη δράση αφορά τα παραδοσιακά επαγγέλματα, τις δεξιοτεχνίες και τις καλλιτεχνικές δραστηριότητες.  Η τρίτη θα επικεντρωθεί στην υγεία, στο δημογραφικό πρόβλημα και στη διατροφή.  Η τέταρτη δράση θα αφορά τη βιώσιμη ανάπτυξη, τον επαγγελματικό προσανατολισμό των νέων, την οικιστική πολιτική και το περιβάλλον. Εξυπακούεται ότι οι δράσεις αυτές δεν θα περιορίζονται στην από καθέδρας διδασκαλία αλλά θα είναι απόπειρες αλληλοπεριχώρησης.  Ο διδάσκων θα διδάσκεται και ο διδασκόμενος θα διδάσκει.  Η Επιστήμη θα συνδιαλέγεται με την βιωματική εμπειρία. 

Ανατράφηκα, όπως πολλοί συνηλικιώτες μου, με τον «Ερωτόκριτο».  Αγάπησα αυτό το τρυφερά αισθηματικό ρομάντζο, τα βάσανα και τις πίκρες των ηρώων, το αίσιο τέλος.  Ψυχανεμιζόμουν όμως ότι ο ποιητής με συγκαλυμμένο τρόπο μιλούσε και για θέματα που είχαν σχέση με την επιστήμη του καιρού του.  Έτσι, με μεγάλη ευφροσύνη πριν χρόνια διάβασα τη μελέτη του επιφανούς Ιταλού νεοελληνιστή Massimo Peri «Του πόθου αρρωστημένος», όπου με πειστικά επιχειρήματα αποδεικνύεται η ιατρική παιδεία του Βιτσέντζου Κορνάρου.  Ο μεγάλος αυτός Κρητικός ποιητής της Αναγέννησης ήδη στην αρχή του έργου διακηρύσσει το μορφωτικό του ιδεώδες.  Η δράση τοποθετείται στην παλιά Αθήνα, που κατά τα λεγόμενα του

«ήτονε της μάθησης η βρώσις και το θρονί της αρετής κι ο ποταμός της γνώσης». 

Αυτό το όραμα φιλοδοξεί να πραγματώσει για την Κρήτη το «Πανεπιστήμιο των Ορέων».

 

Καθηγητής Ιωάννης Παλλήκαρης

Πρύτανης Πανεπιστημίου Κρήτης