Η εφημερίδα τα Νέα παρουσιάζει σε δημοσίευμά της το Πανεπιστήμιο των Ορέων. Το άρθρο κυκλοφορεί σήμερα 28 Απριλίου με τίτλο "Αποστολή - Πανεπιστήμιο των Ορέων. Σπουδές ζωής στα βουνά και στα λαγκάδια της Κρήτης".

Την Δευτέρα 23 Απριλίου 2012, το μέλος του Πανεπιστημίου των Ορέων  Στρατάκης Εμμανουήλ, Καθηγητής Βιοχημείας του  Πανεπιστημίου Κρήτης, θα μιλήσει στις 18:30 στο Ραδιοφωνικό Σταθμό ΕΡΑ,  για την "Σημασία της Κίνησης στην Υγεία του Ανθρώπου".

Το θέμα θα αναπτυχθεί σε τέσσερεις εκπομπές, η πρώτη ξεκινά σήμερα και οι επόμενες  θα πραγματοποιηθούν  κάθε εβδομάδα, την ίδια ημέρα και ώρα.

Στο πλαίσιο εκδηλώσεων που αποσκοπούν στην επαφή του κοινού με σύγχρονους δημιουργούς, η ΕΚΙΜ διοργανώνει την παρουσίαση του νέου βιβλίου της διακεκριμένης Ηρακλειώτισας γλύπτριας Ασπασίας Παπαδοπεράκη.
Η παρουσίαση θα γίνει την Τετάρτη 4 Απριλίου 2012, ώρα 19.00΄, στο Μικρό Αμφιθέατρο του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης.

Θα μιλήσουν
η Ντενίζ Χλόη Αλεβίζου, ιστορικός τέχνης,
η Εύα Γραμματικάκη, διευθύντρια του ΙΜΚ,
ο Ηρακλής Πυργιανάκης, αρχιτέκτων μηχανικός, καθώς και
η συγγραφέας.

Η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Χανίων σε συνεργασία με την Ένωση Αγροτουρισμού Κρήτης σας προσκαλούν στην ενημερωτική εσπερίδα που παρουσιάζεται την Τετάρτη 7 Μαρτίου στις 15:00 στην αίθουσα συνεδριάσεων του ΕΒΕΧ με τίτλο: ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ

Κατωτέρω παρουσιάζονται οι ημερομηνίες των δράσεων του Πανεπιστημίου των Ορέων, για τη διάρκεια του έτους 2012. Στην ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου των Ορέων μπορείτε να ενημερώνεστε για τις περιοχές που θα πραγματοποιούνται οι δράσεις που θα αφορούν σε θέματα Υγείας, Παιδείας, Πολιτισμού και Ευημερίας.

• 27 & 28 Ιανουαρίου, Αποστολή στο Δ. Αρχανών - Αστερουσίων Χάρακας
• 24 & 25 Φεβρουαρίου, Αποστολή στο Δήμο Ιεράπετρας (Χωριά: Γρα Λυγιά, Καλαμαύκα, Μάλες)
• 21 Μαρτίου, Καφενείο των Ορέων στα Ανώγεια
• 30, 31 Μαρτίου και 01 Απριλίου, Αποστολή στο Δήμο Μινώα Πεδιάδος
• 27, 28, 29 Απριλίου, Αποστολή ίσως σε ειδικά σχολεία
• 18, 19, 20 Μαΐου, Αποστολή στο Καστελλόριζο ή στο Δήμο Μεραμβέλλου
• 23, 24, 25 Ιουνίου, Αποστολή στο Δήμο Ρεθύμνου (περιοχές γύρω από Αργυρούπολη, Ασή Γωνιά κλπ.)
• 13 & 14 Ιουλίου, Αποστολή στην επαρχία Αποκορώνου
• Τέλος Αυγούστου, Αποστολή στην επαρχία Ρεθύμνου Νότια (Πλακιάς, Πρέβελη, Σελιά)
• 28, 29, 30 Σεπτεμβρίου, Αποστολή στο Καστελλόριζο ή στο Δήμο Μεραμβέλλου
• 2, 3 και 4 Νοεμβρίου, Αποστολή στη Γαύδο
• 30 Νοεμβρίου και 01 έως 02 Δεκεμβρίου, Αποστολή στο Οροπέδιο Λασιθίου
• Δεκέμβριος, Αποστολές σε Ιδρύματα

Στο ανωτέρω πρόγραμμα ενδέχεται  στο μέλλον να υπάρξουν τροποποιήσεις και αλλαγές στις ημερομηνίες και στις περιοχές.

To Πανεπιστήμιο των Ορέων παρουσιάζεται από την εφημερίδα τα Νέα ως μία εξαιρετική και πρωτοπόρος πρωτοβουλία, που ξεκίνησε από την Κρήτη.

Πατήστε παρακαλώ τον παρακάτω σύνδεσμο για να δείτε το βίντεο:

   ...

Διαβάστε το πλήρες άρθρο σε μορφή pdf.

Ακολουθήστε τον παρακάτω σύνδεσμο γιο να κατεβάσετε το συμπιεσμένο αρχείο με μία πρώτη διαλογή φωτογραφιών.

Το Πανεπιστήμιο των Ορέων παρουσιάστηκε στην εκπομπή «Νέοι φάκελοι» των κ.κ. Παπαχελά, Τέλογλου, Παπαϊωάννου.

Όλοι εμείς στο Πανεπιστήμιο των Ορέων είμαστε πολύ λυπημένοι για το θάνατο του αγαπημένου συνοδοιπόρου και διεθνούς αναγνώρισης καλλιτέχνη Νίκου Αλεξίου, γεννημένου στο Ρέθυμνο. 

Επιμέλεια: Ελίνα Φαρσάρη

Μία σημαντική πρωτοβουλία πήρε «σάρκα και οστά» στις 5 Φεβρουαρίου, με την υπογραφή του πρωτοκόλλου συνεργασίας, ανάμεσα στους ιθύνοντες του θεσμού του Πανεπιστημίου των Ορέων, της Περιφέρειας Κρήτης αλλά και πολλών δημάρχων του νησιού.

Η εθελοντική πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου των Ορέων, που έχει ως εμπνευστή τον πρύτανη του Πανεπιστημίου Κρήτης Γιάννη Παλλήκαρη, έχει γνωρίσει μεγάλη απήχηση στους κατοίκους των ορεινών όγκων της Κρήτης, ενώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι τον περασμένο Οκτώβρη, στη διάρκεια της συνόδου των πρυτάνεων που είχε διοργανώσει το Πανεπιστήμιο Κρήτης, οι εκπρόσωποι των διοικήσεων των ΑΕΙ, εντυπωσιάστηκαν από τις δράσεις του Πανεπιστημίου των Ορέων.

Το πρωτόκολλο συνεργασίας της 5ης Φεβρουαρίου, μεταξύ των εμπνευστών της σημαντικής αυτής πρωτοβουλίας και της Αυτοδιοίκησης υπογράφηκε στην Ιερά Μονή του Βώσακου στο Ρέθυμνο, ενώ η Διοικούσα Επιτροπή του Πανεπιστημίου των Ορέων με επικεφαλής τον κ. Παλλήκαρη παρουσίασε τους σκοπούς του οράματός της αλλά και τις δράσεις του εγχειρήματος. Στην παρουσίαση συμμετείχαν εκτός από τον πρύτανη του Πανεπιστημίου Κρήτης, ο καθηγητής Γενικής Ιατρικής Χρήστος Λιονής, ο επίκουρος καθηγητής Βιολογίας Στέργιος Πυρίντσος και ο επίκουρος καθηγητής του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημήτρης Καραγιώργος. Στη συνάντηση συμμετείχαν ακόμη αρκετοί ακαδημαϊκοί, μέλη του Πανεπιστημίου των Ορέων, όλοι τους εθελοντές αλλά και πλήθος κόσμου.

Μετά την υπογραφή του Πρωτοκόλλου, οι ομάδες εργασίας του Πανεπιστημίου των Ορέων επισκέφθηκαν τα Ζωνιανά, τα Λιβάδια, την Αξό και τη Σίβρυτο. Πιο συγκεκριμένα, στα Ζωνιανά, ο κ. Παλλήκαρης και ο κ. Λιονής παρουσίασαν τα αποτελέσματα της έρευνας και των μελετών που έχουν γίνει τα τελευταία πέντε χρόνια στην περιοχή, παρουσία γιατρών, φοιτητών, κοινωνικών φορέων αλλά και των κατοίκων του χωριού.

Στα Λιβάδια, ομάδα πανεπιστημιακών και άλλων εθελοντών του Πανεπιστημίου των Ορέων είχαν ανοιχτή συζήτηση με τη νεολαία του χωριού. Στην εκδήλωση αυτή συμμετείχαν περισσότεροι από 100 νέοι, μαζί με γονείς αλλά και εκπροσώπους της τοπικής κοινωνίας. Στην Αξό, οι οφθαλμίατροι των Ορέων με επικεφαλής τον επίκουρο καθηγητή Οφθαλμολογίας Ευστάθιο Δετοράκη, εξέτασαν ένα μεγάλο μέρος των κατοίκων της, ενώ στη Σίβρυτο, ο κ. Πυρίντσος μαζί με εθελοντές, επισκέφθηκαν τα μέλη του Συνεταιρισμού Ρίγανης και Αρωματικών Φυτών Κρήτης, με τα οποία και συζήτησαν θέματα που αφορούν σε γενικότερα στα φυτά και το περιβάλλον της επαρχίας Αμαρίου στο Ρέθυμνο. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, όπως άλλωστε επισημάνθηκε και κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης για την υπογραφή του Πρωτοκόλλου Συνεργασίας «η αγάπη και η ευγνωμοσύνη είναι έκδηλη στα πρόσωπα και τις συμπεριφορές των αποκλεισμένων στα ορεινά, κατοίκων της Κρήτης, και αυτό οπλίζει τις ψυχές των μελών - εθελοντών του Πανεπιστημίου των Ορέων».

Φιλοσοφία και αποστολή μιας πρωτοβουλίας

Με κεντρικό σύνθημα «Συν-βιωματική παιδεία» και «Γίνε υποστηρικτής, γίνε Ορέος», οι αυτουργοί του Πανεπιστημίου των Ορέων έχουν θέσει συγκεκριμένους στόχους στην αποστολή τους, η οποία διέπεται από εκπαιδευτικού χαρακτήρα φιλοσοφία.

Για αυτήν ακριβώς τη φιλοσοφία του Πανεπιστημίου των Ορέων, οι δημιουργοί του υπογραμμίζουν: «Οι σύγχρονες κοινωνίες αποτελούνται από κοινωνίες πόλεων, στις οποίες η περιφέρεια και κυρίως οι αποκλεισμένες ομάδες συρρικνώνονται, και οδηγούνται σε ακόμη μεγαλύτερο κοινωνικό αποκλεισμό. Μέσα απ' αυτή την ιδιότυπη, μη βιωματική πολιτισμική μετάλλαξη, προωθούνται τα αξιώματα του ψυχρού επίπεδου πολιτισμού της τηλεόρασης και του πλαστικού χρήματος, ενώ επέρχεται και η συνεπακόλουθη εξάρτηση και εργασιακή υποθήκη των κατοίκων της. Όλα αυτά σε συνδυασμό με την ασυλλόγιστη εξάντληση των φυσικών πόρων και την ταύτιση της έννοιας και ποιότητας ζωής με την υλική ευμάρεια και τον ελεύθερο χρόνο που διατίθεται στην ψυχαγωγία, οικοδομείται μια σαθρή ιεράρχηση προτεραιοτήτων και απαξιώνεται το ιδεώδες της παιδείας».

Ποια είναι όμως η αποστολή του εναλλακτικού Πανεπιστημίου; Οι εμπνευστές του επισημαίνουν: «Το Πανεπιστήμιο των Ορέων ξεκίνησε ύστερα από παροτρύνσεις, πρωτοβουλίες και ιδέες των ανθρώπων της Κρήτης. Πρωτοπόροι και οραματιστές είναι μέλη της Ακαδημαϊκής Κοινότητας του Πανεπιστημίου Κρήτης, διανοούμενοι, φοιτητές, άνθρωποι της Πίστης και άνθρωποι που είναι δια βίου ερωτευμένοι με την Κρήτη. Η βιωματική γνώση ήδη εξαφανίζεται κάτω από τα στατιστικά δεδομένα της επιστήμης, όπου η πληροφοριακή ανακύκλωση μας έχει καταστήσει άναρθρους. Οι ορεινές περιοχές της Κρήτης έχουν ανάγκη για να αναπτυχθούν και από την συν-αρωγή της πανεπιστημιακής κοινότητας. Η ίδια η πανεπιστημιακή κοινότητα βγαίνει από τον ελεφάντινο πύργο της και προσεγγίζει τους ανθρώπους της υπαίθρου. Το σημείο συνάντησης των δύο αυτών τάσεων συνιστά το Πανεπιστήμιο των Ορέων».

Οι στόχοι του είναι σαφείς και συγκεκριμένοι, και οι δράσεις του κινούνται στην κατεύθυνση της «αλλαγής προτύπου ευημερίας - της προστασίας του ανθρώπινου και φυσικού περιβάλλοντος - της απόρριψης του υπερκαταναλωτισμού και του ακραίου ατομικισμού - της βιώσιμης ανάπτυξης με την ανάκτηση των χαμένων ανθρωπίνων σχέσεων και την πολιτισμική ταυτότητα των μικρών κοινωνιών - της ενίσχυσης της παραδοσιακής οικονομίας με μοντέρνα εργαλεία διαχείρισης - της απάλειψης της παραβατικότητας - της απεξάρτησης από την οικονομία του δανεισμού και των επιδοτήσεων - του επαναπροσδιορισμού της ανθρώπινης ευτυχίας με ανθρώπινους δείκτες και όχι με εισοδηματικά δεδομένα - της ανάκτησης του κατά κεφαλήν εισοδήματος ευτυχίας».

Με μεγάλη χαρά δέχτηκαν οι κάτοικοι του χωριού Μιαμού του δήμου
Γόρτυνας, Νομού Ηρακλείου, την Παρασκευή 28 Ιανουαρίου 2011, ως επί το
πλείστον γέροντες αλλά και νέα παιδιά, την Κινητή Μονάδα Οφθαλμολογίας
της Οφθαλμολογικής Κλινικής του Π.Α.Γ.Ν.Η. και το ΒΕΜΜΟ, στα πλαίσια των
εκδηλώσεων συμπαράστασης και αλληλεγγύης σε θέματα υγείας, που εδώ και
μερικά χρόνια οργανώνει το *Πανεπιστήμιο των Ορέων*.

Ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης  και συντονιστής του Π.Ο καθ. κ. Ιωάννης
Παλλήκαρης, μαζί με τον Επ. καθ. του ΠΚ  κ. Ευστάθιο Δετοράκη  και ομάδα των
*Ιατρών των Ορέων εξέτασαν  περίπου 50 κάτοικους του χωριού.

Την οργάνωση στο χωριό της ευγενούς αυτής δράσης του Π.Ο έκανε ο Πρόεδρος,
του Πολιτιστικού Συλλόγου, στη συνέχεια οι
γυναίκες του χωριού ετοίμασαν εξαιρετικά ντόπια εδέσματα, ως ένδειξη
ευγνωμοσύνης προς τα πρόσωπα των εθελοντών Ιατρών των Ορέων.

Υπό κατασκευή

Ο Εκπαιδευτικός Τομέας - Εικαστικά Εργαστήρια του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης και το Πανεπιστήμιο Κρήτης προσκαλούν τα παιδιά της πόλης μας στην καθιερωμένη Χριστουγεννιάτικη γιορτή, που θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 21 Δεκεμβρίου στις 17:30 μμ στο χώρο του Μουσείου (Χειμάρας 5, στην παλιά πόλη).

Κατά τη διάρκεια της γιορτής θα διαβάσουν Κρητικά παραμύθια: ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Ρεθύμνης & Αυλοποτάμου κ.κ. Ευγένιος, ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Ιωάννης Παλλήκαρης και ο Δήμαρχος Ρεθύμνης κ. Γιώργης Μαρινάκης – Πρόεδρος του Δ.Σ. του Μ.Σ.Τ. Κρήτης.

Όπως κάθε χρόνο, θα μοιράσει στα παιδιά βιβλία η κα Βαρβάρα Τερζάκη. Τα βιβλία είναι προσφορά των εκδόσεων Καστανιώτη και τοπικών φορέων.

Τα παιδιά, στο πλαίσιο μίας χριστουγεννιάτικης ατμόσφαιρας, θα έχουν την ευκαιρία να κατασκευάσουν χριστουγεννιάτικα στολίδια με εναλλακτικούς και ποικίλους τρόπους, ενώ  θα μπορούν να περιηγηθούν στις τρέχουσες εκθέσεις του Μουσείου.

• 20 Χρόνια LASIK: Ένα Σημείο Ορόσημο, Περιοδικό Eurotimes / Σεπτέμβριος 2010

• Ένα γράμμα από την Κρήτη ΕΝΑ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΜΕΛΛΟΝ. Η Κρίση μπορεί να αποτελέσει το σημείο στροφής για την Οικονομία, εάν πάρουμε μαθήματα από την Οφθαλμολογία, Περιοδικό Eurotimes / Σεπτέμβριος 2010

Στην οθόνη εμφανίζεται ο χάρτης της Κρήτης. Ο παρουσιαστής του αμερικανικού τηλεοπτικού δικτύου CΝΝ μιλά για το νησί με τα βουνά, τα δέντρα ελιάς και την ιστορία που ξεκινά τουλάχιστον 4.000 χρόνια πριν.
Αμέσως μετά, το πλάνο «ανοίγει» και εμφανίζεται η εικόνα μιας τάξης, δεν είναι όμως η κλασική.

Στην αυλή ενός μοναστηριού σε κάποιο ορεινό χωριό της Κρήτης κάθονται καθηγητές και εθελοντές του Πανεπιστημίου των Ορέων μαζί με τους κατοίκους, ανταλλάσσοντας απόψεις και γνώσεις όχι μόνο για επιστημονικά θέματα αλλά και ζητήματα που αφορούν την τοπική κοινωνία και τις παραδόσεις.

Ενα χρόνο μετά την ίδρυσή του, το Πανεπιστήμιο των Ορέων, η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, η οποία ξεκίνησε με πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου Κρήτης, συνεχίζει να συγκεντρώνει τα φώτα της δημοσιότητας με τις δράσεις του.

«Το Πανεπιστήμιο των Ορέων ξεκίνησε ύστερα από πρωτοβουλίες φοιτητών, διανοούμενων και άνθρωπων που είναι ερωτευμένοι με την Κρήτη», σημειώνει στα «ΝΕΑ» ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης και εκ των εμπνευστών της πρωτοβουλίας, κ. Ιωάννης Παλλήκαρης.

Ηδη, στο αλλιώτικο αυτό Πανεπιστήμιο έχουν ενταχθεί ομάδες πολιτών από όλη την Ελλάδα, οι οποίες ζητούν να συμμετέχουν στις δραστηριότητες. Ετσι, η Κάρπαθος, η Κάσος, η Ηπειρος, η Δυτική Μακεδονία και η Πελοπόννησος έχουν γίνει πλέον συνοδοιπόροι. Παράλληλα, υπολογίζεται πως τα ενεργά μέλη είναι περισσότερα από 1.000, μεταξύ των οποίων πανεπιστημιακοί, γιατροί, φοιτητές. Οσο για τους απλούς συμπαραστάτες του εγχειρήματος, αυτοί είναι τουλάχιστον διπλάσιοι. Από την αρχή της ίδρυσής του, το Πανεπιστήμιο των Ορέων δεν ήταν ένα παραδοσιακό Πανεπιστήμιο που ακολουθεί ένα δοκιμασμένο μοντέλο. Οι «τάξεις» του δεν αποτελούνται από τέσσερις τοίχους και οι «μαθητές» δεν κάθονται σε έδρανα. Αντίθετα, το «μάθημα» γίνεται στην ύπαιθρο, σε κάποιο καφενείο, στην αυλή της εκκλησίας του χωριού. Οι ρόλοι εναλλάσσονται: οι δάσκαλοι γίνονται μαθητές και οι μαθητές δάσκαλοι. «Το κλασικό Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο παρέχει γνώσεις που προκύπτουν από την έρευνα σε ένα συγκεκριμένο, κλειστού κύκλου κοινό. Το Πανεπιστήμιο των Ορέων υπερβαίνει αυτές τις οριοθετήσεις, γιατί απευθύνεται στην ευρύτερη κοινωνία και γιατί οι διδάσκοντες είναι συγχρόνως και μαθητευόμενοι». Οι άξονες
Η ανάγκη να αναπτυχθούν οι ορεινές περιοχές της Κρήτης, με τη βοήθεια και της πανεπιστημιακής κοινότητας αλλά και το γεγονός ότι ο ακαδημαϊκός κόσμος θα πρέπει να προσεγγίσει τους ανθρώπους της υπαίθρου είναι οι κύριοι άξονες της πρωτοβουλίας. «Το σημείο συνάντησης των δύο αυτών τάσεων συνιστά το Πανεπιστήμιο των Ορέων».

Στην ερώτηση, όμως, γιατί στο επίκεντρο των δραστηριοτήτων βρίσκονται, οι ορεινές περιοχές, ο πρύτανης απαντά πως «το ενδιαφέρον μας επικεντρώνεται στην κοινωνία, δηλαδή στα δισεπίλυτα προβλήματα που ταλανίζουν τους ορεινούς πληθυσμούς».

«Παρεμβαίνουμε εκεί που πάντα απουσιάζει η Πολιτεία»

ΟΙ ΠΕΡΣΙΝΕΣ εξορμήσεις στις ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές της Κρήτης που έκαναν τα μέλη του Πανεπιστημίου, προκειμένου να δουν και να εξετάσουν μεγάλο αριθμό κατοίκων αλλά και να συγκεντρώσουν αξιόπιστα στοιχεία για την υγεία, την παιδεία καθώς και για άλλα φλέγοντα θέματα που τους απασχολούν, έδωσαν φέτος τη θέση τους σε μία σειρά νέων πρωτοβουλιών.

«Το Πανεπιστήμιο των Ορέων πέρασε, όπως είναι φυσικό, από τα στάδια της διερεύνησης, των προθέσεων και του προγραμματισμού και τώρα βρίσκεται στο στάδιο της ανάπτυξης, πράγμα που σημαίνει ότι συνεχώς θέτει νέους στόχους», εξηγεί ο κ. Παλλήκαρης.

Οι νέες δράσεις, όπως επισημαίνουν τα μέλη του, επικεντρώνονται σε εκείνα τα σημεία ακριβώς όπου η Πολιτεία ανέκαθεν έλαμπε διά της απουσίας της. Ετσι, η παρέμβαση στα σχολεία της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στις ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές, με προγράμματα συνδιδασκαλίας μαθητών ορεινών σχολείων, με μαθητές σχολείων των πόλεων είναι από τις βασικές πρωτοβουλίες φέτος.

«Κινητές μονάδες ιατρικών ειδικευμένων υπηρεσιών έως και σε τριτοβάθμιο επίπεδο επισκέπτονται τις αποκλεισμένες περιοχές, ενώ στόχος μας είναι να υποστηρίξουμε την παραδοσιακή, ενδογενή, αυτόνομη οικονομία με μοντέρνα εργαλεία, όπως το ηλιακό τυροκομείο στη Μαδάρα των Λευκών Ορέων». Συμπληρώνει δε πως ακόμη και η ανάδειξη της κρητικής ντοπιολαλιάς και του λαϊκού πολιτισμού είναι στα άμεσα σχέδια. «Αναφέρω χαρακτηριστικά το Ινστιτούτο Μέλους και Λόγου στον ορεινό Μυλοπόταμο και τη δημιουργία Μουσικής Ακαδημίας στο Οροπέδιο Λασιθίου».


Το αγκάθι της χρηματοδότησης

Η ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ αποτελεί αγκάθι για το σύνολο των ελληνικών πανεπιστημίων. Το Πανεπιστήμιο των Ορέων δεν θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση, ωστόσο, όπως χαρακτηριστικά τονίζει ο κ. Παλλήκαρης, «εάν ξεκινούσαμε με την αγωνία της χρηματοδότησης, να είστε βέβαιοι πως δεν θα επιχειρούσαμε αυτή την προσπάθεια. Ολοι, άλλωστε, είμαστε εθελοντές». Ιδιαίτερος περιορισμός στην προέλευση των πηγών χρηματοδότησης δεν υπάρχει. Εξάλλου, μπορούν οι πόροι για τις δραστηριότητες να προέρχονται είτε από εθνικά ή ευρωπαϊκά προγράμματα είτε από κληροδοτήματα και χορηγίες.

ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Εύη Σαλτού

Η λέξη διακοπές για πολλούς είναι συνώνυμο της ηλιοθεραπείας σε πολυσύχναστες παραλίες, της βραδινής διασκέδασης σε νησιά ή της χαλάρωσης σε ξενοδοχεία. Για άλλους ωστόσο είναι συνώνυμο της προσφοράς. Προσφοράς στους κατοίκους ενός απομακρυσμένου χωριού του Μεξικού ή μιας υποβαθμισμένης γειτονιάς του Ρίο ντε Τζανέιρο, στην αρκούδα της Πίνδου ή στη χελώνα Καρέτα Καρέτα, στο Κέντρο Υγείας ενός ακριτικού νησιού ή σε ένα σχολείο της Γκάνας. Σημασία δεν έχει τόσο ο αποδέκτης της εθελοντικής δράσης όσο η ίδια η διαδικασία της προσφοράς της. Αλλάζει τον άνθρωπο και διευρύνει τους ορίζοντες με έναν τρόπο που μόνο οι συγκλονιστικές εμπειρίες μπορούν.

«Περισσότεροι από 200 έλληνες εθελοντές φεύγουν κάθε χρόνο για χρονικά διαστήματα δύοτριών εβδομάδων, ώστε να προσφέρουν εθελοντική δράση στο εξωτερικό. Πολλοί από αυτούς ενθουσιάζονται τόσο που επιλέγουν τον εθελοντισμό σταθερά ως μέσο διακοπών κάθε χρόνο» αναφέρει μιλώντας στο «Βήμα» η κυρία Ντόρα Βουγιούκα, υπεύθυνη επικοινωνίας της ΜΚΟ «Ελιξ», η οποία λειτουργεί ως κόμβος διασύνδεσης για περίπου 3.000 προγράμματα εθελοντισμού σε όλον τον κόσμο. Αυτό που φοβίζει τον μέσο Ελληνα στην ιδέα του εθελοντισμού είναι βέβαια η προοπτική μιας εργασίας σωματικά κουραστικής ή ψυχολογικά επίπονης, η οποία θα «αμαυρώσει» τις διακοπές του με δυσάρεστες αναμνήσεις. Αυτό που λίγοι γνωρίζουν ωστόσο είναι ότι στον εθελοντισμό όλοι είμαστε χρήσιμοι, ακόμη και αν δεν αντέχουμε σωματικά ή ψυχολογικά ορισμένες δράσεις. «Κάθε υποψήφιος εθελοντής μπορεί μέσω μιας ειδικής φόρμας να αποκλείσει εργασίες που δεν επιθυμεί να κάνει (π.χ. έντονη σωματική εργασία ή ενασχόληση με ασθενείς) και έτσι βρίσκεται το ιδανικό πρόγραμμα γι΄ αυτόν. Στον εθελοντισμό υπάρχει χώρος για όλους» καταλήγει η κυρία Βουγιούκα.

Για όσους, από την άλλη, ο βασικός ανασταλτικός παράγοντας είναι η απροθυμία των φίλων να ακολουθήσουν σε ένα εθελοντικό πρόγραμμα, αξίζει να σημειωθεί ότι η «μοναξιά» τους στην πραγματικότητα αποτελεί... πλεονέκτημα. «Στα καλοκαιρινά μας προγράμματα επιδιώκουμε να τοποθετούνται στις ίδιες ομάδες άτομα που δεν γνωρίζονται. Πιστεύουμε ότι η συμμετοχή ατόμων που έρχονται “μόνοι” είναι ένας ιδανικός τρόπος για να δημιουργηθούν νέες φιλίες μέσα από την κοινή δράση και, πράγματι, η εμπειρία έχει δείξει ότι τα άτομα που γνωρίζονται σε τέτοια προγράμματα επιστρέφουν πλέον ως φίλοι τις επόμενες χρονιές για νέες δράσεις» αναφέρει ο κ. Χάρης Νικοκάβουρας , υπεύθυνος εθελοντικών προγραμμάτων για την περιβαλλοντική οργάνωση «Δίκτυο Μεσόγειος SΟS».

«Γνώρισα τα νησιά εκ των έσω»
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΧΑΤΖΗΤΟΜΑΡΗΣ
Εργασία στο Κέντρο Υγείας της Λευκάδας
«Πέρασα αξέχαστες διακοπές εργαζόμενος εθελοντικά στο Κέντρο Υγείας της Λευκάδας, όταν ήμουν στο τέταρτο έτος της Ιατρικής. Το πρόγραμμα οργανώθηκε από την Επιστημονική Εταιρεία Φοιτητών Ιατρικής Ελλάδας και στο πλαίσιό του το Κέντρο Υγείας μού παρείχε ένα μικρό δωμάτιο για διαμονή, ενώ εγώ ανέλαβα να δουλεύω εκεί τα πρωινά ως βοηθητικό προσωπικό. Τα απογεύματα εξερευνούσα τονησί και γνώριζα τους ανθρώπους του “εκ των έσω”, μια και δεν ένιωθα πλέον σαν τουρίστας! Ενιωθα ότι σε ελάχιστο χρόνο είχα γίνει μέλος της τοπικής κοινωνίας και είχα βάλει το λιθαράκι μου στη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους».

«Εμαθα να ξεπερνάω τα όριά μου»
ΒΙΚΗ KΟΤΣΟΡΗ
Ανθρωπιστική δράση σε Μεξικό και Γκάνα

«Μέσα από τον εθελοντισμό έχω κερδίσει μοναδικές εμπειρίες που με βοήθησαν να γνωρίσω τον εαυτό μου και τα όριά μου- τα οποία έμαθα να ξεπερνώ. Το 2008 βρέθηκα για τρεις εβδομάδες στο Μεξικό, στο πλαίσιο ενός προγράμματος κατασκευής σχολείων σε ένα χωριό της Τσιάπας, ενώ το 2009 πέρασα το καλοκαίρι μου στην Γκάνα, δουλεύοντας εθελοντικά σε νηπιαγωγείο. Από τις εμπειρίες αυτές νιώθω ότι “είδα τον κόσμο”, και έτσι γνώρισα τον εαυτό μου, τους φόβους, τα όνειρα, ακόμη και τα στερεότυπά μου.

Το σπουδαιότερο στοιχείο άλλωστε είναι η πολιτισμική ανταλλαγή: γνωρίζεις μέρη και ανθρώπουςπου οι “συμβατικές” διακοπές ποτέ δεν θα σου προσφέρουν».

«Δεν είναι καταναγκαστικά έργα»
ΦΟΙΒΟΣ ΤΣΟΥΜΠΟΣ
Περιβαλλοντικές δράσεις στη Σίφνο

«Ο εθελοντισμός δεν είναι καταναγκαστικά έργα, αντιθέτως αποτελεί έναν εξαιρετικό τρόπο διακοπών που κοστίζουν ελάχιστα, προσφέρουν έντονες εμπειρίες και κυρίως νέους φίλους. Το καλοκαίρι που πέρασα στη Σίφνο το 2006, οργανώνοντας περιβαλλοντικές δράσεις, καθαρίζοντας τις παραλίες και μοιράζοντας φυλλάδια σε ντόπιους και τουρίστες, έχει χαραχτεί στη μνήμη μου για τα υπέροχα τοπία, τους νέους φίλους και τις πλάκες της (νεοσύστατης) παρέας μας. Η “δουλειά” γινόταν παιχνίδι και η μεγαλύτερη επιβράβευση ήταν ότι οι άνθρωποι μας έδειχναν την ευγνωμοσύνη τους για την προσφορά μας στο οικοσύστημα του νησιού τους. Η όμορφη εμπειρία είχε ως αποτέλεσμα να παραμείνουμε φίλοι με όλους τους συντρόφους από το πρόγραμμα ως και σήμερα». Πού μπορείτε να απευθυνθείτε αν θέλετε να συμμετάσχετε

Αν επιθυμείτε να συνδυάσετε τις διακοπές σας με αξέχαστες εμπειρίες εθελοντικής προσφοράς,επισκεφθείτε τις ιστοσελίδες:


www.elixorg.gr
Δίκτυο διασύνδεσης με χιλιάδες διαφορετικά προγράμματα εθελοντισμού για την Ελλάδα και το εξωτερικό www.medsos.gr

Εθελοντικά προγράμματα για τη διάσωση του οικοσυστήματος αλλά και της πολιτιστικής κληρονομιάς της Μεσογείου www.mom.gr

Εθελοντικά προγράμματα για τη διάσωση της μεσογειακής φώκιας www.actionaid.gr

Εθελοντικά προγράμματα για την καταπολέμηση της φτώχειας και της ανισότητας www.sci.gr

Διεθνές κίνημα ειρήνης με εθελοντικά προγράμματα μικρής διάρκειας www.neagenia.gr

Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς αποτελεί τον κόμβο διασύνδεσης για τα προγράμματα εθελοντισμού της Ευρωπαϊκής Ενωσης www.ysun-greece.org

Ελληνική ιστοσελίδα-κόμβος για το πρόγραμμα εθελοντισμού του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών www.greenpeace.org

Εθελοντικά προγράμματα μακρύτερης χρονικής διάρκειας για την προστασία του περιβάλλοντος www.wwf.gr

Εθελοντικά προγράμματα σε διεθνές επίπεδο www.arcturos.gr

Εθελοντικά προγράμματα του Αρκτούρου για την προστασία της άγριας ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος

Προϊόν μοναδικό είναι η μαστίχα. Πρόκειται για τη φυσική ρητίνη που βγαίνει από τον κορμό και τα κλαδιά του σχίνου (Pistacia Lentiscus var. Chia).

Οι εργαζόμενες της MEDITERRA στο Νεοχώρι Χίου επί το έργον. Αυτό το «θείο δάκρυ» προκαλείται με το χάραγμα του σχίνου με αιχμηρό εργαλείο. Το «κέντος» όπως το ονομάζουν στα «νοτιόχωρα», στα είκοσι τέσσερα χωριά της μαστίχας, που αρχίζει από τον Ιούλιο και ολοκληρώνεται τον Σεπτέμβρη.

Το μαστίχι ρέει κατά σταγόνες πάνω στο άσπρο χώμα που έχουν απλώσει οι μαστιχοπαραγωγοί κάτω από το δέντρο. Χρειάζεται περίπου 20 μέρες για να στερεοποιηθεί σε ακανόνιστα σχήματα οπότε θα μπορεί να μαζευτεί από τους μαστιχοπαραγωγούς.

Ακολουθεί το πρώτο καθάρισμα, το κοσκίνισμα, για να χωριστεί ανάλογα με το μέγεθος που έχουν οι κόκκοι μαστίχης και τέλος το τελικό καθάρισμα. Σπυρί σπυρί από όλη την οικογένεια, με τις γυναίκες να πρωταγωνιστούν. Στη συνέχεια παραδίδεται στους κατά τόπους συνεταιρισμούς των χωριών και από εκεί στην Ενωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου. Η μαστίχα Χίου από το 1997 έχει χαρακτηρισθεί Προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π.).

Παίρνοντας τα μηνύματα των καιρών για σύγχρονο marketing και δίκτυο διανομής, η Ενωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου, που ιδρύθηκε στα 1938, προχώρησε στην ίδρυση θυγατρικής εταιρείας MEDITERRA Α.Ε. που μέσα από τα mastihashop διακινεί τα δικά της προϊόντα, σ' αυτό το «ταξίδι ανατολικά στη Μεσόγειο». Την 1η Αυγούστου εγκαινιάστηκε και η βιοτεχνία της MEDITERRA για την παραγωγή προϊόντων με βάση τη μαστίχα, στην Καλλιμασιά της Χίου, από την υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Κατερίνα Μπατζελή.

Η Αντωνία Ανδρεάδη είναι μία από τις εργαζόμενες στη βιοτεχνία της MEDITERRA Α.Ε., από το χωριό Νεοχώρι, το πρώτο μαστιχοχώρι καθώς φεύγουμε από τη Χώρα προς τα νότια. «Βασικό υλικό όλων των προϊόντων μας είναι η μαστίχα. Προϊόν μοναδικό, που παράγεται μόνο στη Χίο», τονίζει.

Μαζί με τη Δέσποινα Λιόκαρη βάζουν τη γέμιση στις χαλβαδόπιτες. «Μέχρι να φτάσει το προϊόν εδώ σ' εμάς, ο μαστιχοπαραγωγός έχει ιδρώσει πάρα πολύ. Πρέπει να κοπιάσεις μέχρι να φτάσει να "δακρύσει" το δέντρο». Από τα Νένητα η ίδια, ένα από τα μεγαλύτερα Μαστιχοχώρια, ξέρει από πρώτο χέρι τον αγώνα του μαστιχοπαραγωγού, αφού ακόμα δουλεύει και στον πρωτογενή τομέα.

«Τώρα κεντάμε το δέντρο για να δακρύσει. Περί το Σεπτέμβρη, που ο καιρός είναι κρύος, αρχίζει να παγώνει. Τότε μαζεύεται κάτω από τον σχίνο και το παίρνουμε σπίτι. Εκεί θα το κοσκινίσεις για να το χωρίσεις σε κατηγορίες ψιλό , χοντρό, πιο χοντρό, μετά να το πλύνεις, να το καθαρίσεις... Από έντεκα χρόνων μέχρι και ογδόντα όλοι, άντρες - γυναίκες, δουλεύουν στα μαστιχόδεντρα», τονίζει η Δέσποινα.

Η τρίτη εργαζόμενη που ετοιμάζει τις χαλβαδόπιτες για την εμπορική συσκευασία, είναι η Μαίρη Χριστοπούλου. Μπορεί να μην κατάγεται από τα Μαστιχοχώρια, αλλά θαρρείς και το έφερε η τύχη να είναι από τη συνοικία του Αγίου Ισιδώρου στο Βροντάδο της Χίου. Του Αγίου δηλαδή που είναι ο προστάτης του μαστιχοφόρου σχίνου, αφού η θρησκευτική μας παράδοση θέλει μαστίχα να βγάζουν μόνο οι σχίνοι στην περιοχή όπου ο Αγιος μάτωσε ή δάκρυσε από τα βασανιστήρια που του έκαναν.

Σημειώνει το πόσο σημαντικό είναι να δουλεύει κανείς σε μια εταιρεία με σύγχρονες συνθήκες που μάλιστα παράγει τόσα ξεχωριστά προϊόντα από ένα προϊόν που γίνεται μόνο στη Χίο.

Πρότυπη μονάδα

Η ανάγκη να υπάρξουν και νέα προϊόντα με μαστίχα, έκανε τη MEDITERRA να προχωρήσει στην κατασκευή αυτής της μονάδας, σημειώνει ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Γιάννης Μανδάλας.

Αρχικά η σκέψη της Ενωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου ήταν να στήσει δίκτυα μικρών εργαστηρίων στα μεγάλα κεφαλοχώρια της μαστίχας, με την Ενωση να αναλαμβάνει τη συσκευασία και τη διάθεση. Η προοπτική αυτή φαίνεται ότι δεν είχε ωριμάσει μεταξύ κυρίως των γυναικών που καλούνταν να υποστηρίξουν τις μικρές μονάδες.

«Θα είχε πολύ μεγάλο ενδιαφέρον να υπήρχε αυτή η διάχυση τεχνογνωσίας, να ασχολούνται ολόκληρα χωριά με την παραγωγή π.χ. ζυμαρικών, γλυκών και άλλων προϊόντων με βάση τη μαστίχα», σημειώνει ο Γιάννης Μανδάλας.

Πριν από λίγα χρόνια τα προϊόντα της μαστίχας ήταν ελάχιστα. «Υποβρύχιο, λικέρ μαστίχα με περιορισμένη όμως διείσδυση στην αγορά και η τσίκλα της ΕΛΜΑ».

«Ετσι στήθηκε μια βιοτεχνία, ή αν θέλετε ένα μεγάλο εργαστήριο, όπου τα προϊόντα γίνονται στην ουσία χειροποίητα, από την ανάγκη να παρουσιάσουμε την πολυχρηστικότητα της μαστίχας».

«Το μέλλον της είναι οι ιδιότητες της μαστίχας», επισημαίνει ο Γ. Μανδάλας, εξηγώντας ότι αν για παράδειγμα στην Τουρκία, Μέση Ανατολή και βόρεια Αφρική η μαστίχα είναι γνωστή για τη χρήση της στη ζαχαροπλαστική και στη μαγειρική, στη Γερμανία εξάγεται για να αποτελέσει βασικό συστατικό στην παραγωγή βερνικιών και στην Αμερική για την παρασκευή επιθεμάτων για εγκαύματα.

Ξαναγυρίζουμε όμως στις gourmet γεύσεις με βάση τη μαστίχα.

Ο Αντώνης Καλίτσης, υπεύθυνος της μονάδας, σημειώνει ότι αντικείμενό τους είναι η έρευνα και η ανάπτυξη νέων προϊόντων. Εδώ κάνουν τις δοκιμές, ενώ υπάρχει μια ομάδα γευσιγνωσίας δίπλα στο εργαστήριο που δίνει την τελική έγκριση για τη συνταγή που θα παρασκευαστεί.

Τα νέα προϊόντα

Υπεύθυνη γι' αυτή την πειραματική κουζίνα είναι η Δέσποινα Λιόκαρη. Οπως σημειώνει «φτιάχνεται η νέα συνταγή σε ένα τσουκαλάκι μικρό, για να πετύχουμε την κατάλληλη δόση της μαστίχας που χρειάζεται ώστε το προϊόν να έχει μια διακριτική γεύση. Στη συνέχεια διατηρείται σε βαζάκια για να δουν τη συμπεριφορά του υλικού, αφού δεν χρησιμοποιούνται συντηρητικά ή χρωστικές, και εν συνεχεία να αποφασιστεί να γίνει παραγωγή σε μια μεγάλη ποσότητα.

»Πετυχημένες αλμυρές γεύσεις είναι η μελιτζανοσαλάτα, η σάλτσα, η σκορδαλιά, χιώτικη κοπανιστή, το ελαιόλαδο με μαστίχα και από γλυκές το μέλι, η σοκολάτα, τα πουράκια, μαζί με τα «κλασικά» προϊόντα μαστίχας.

Οπως για παράδειγμα τα λουκούμια, όπου στα καζάνια παρασκευής συναντήσαμε τον Γιώργο Στεφανάρα. Καταγόμενος από την Καλαμωτή, δηλώνει και μαστιχοπαραγωγός. Τα απογεύματα, αφού τελειώνει η δουλειά στη βιοτεχνία ασχολείται με τους σχίνους του, όπως και εκατοντάδες άλλοι Χιώτες.

«Τώρα που παράγουμε εδώ τα προϊόντα, φαίνεται ότι έχει μέλλον το μαστίχι», σημειώνει. Πράγματι χρόνο με το χρόνο αυξάνεται η παραγωγή, ενώ και νέοι μπαίνουν στη δουλειά.

Στοιχείο σημαντικό, τονίζει η Αντωνία, αφού έτσι κρατούνται και οι νέοι στα χωριά, ζουν εκεί, και δεν αναγκάζονται να μετοικήσουν σε αστικά κέντρα.

Πώς αλλιώς θα είχε άλλωστε η Ενωση Μαστιχοπαραγωγών 4.850 μέλη; *

Υπάρχουν και αισιόδοξα μηνύματα εν μέσω κρίσης για εργαζομένους και ανέργους

The Observer

Το καινούργιο βιβλίο του Ματ Ρίντλεϊ «The Rational Optimist» («Ο ορθολογιστής αισιόδοξος») έρχεται, θα έλεγε κανείς, την ώρα που πιο πολύ το χρειαζόμαστε, εν μέσω πολέμων, λιμών, οικολογικής καταστροφής και, πιο κοντά σε μας, προβλέψεων για χρόνια οδύνης και στέρησης. Ουδέν κακόν αμιγές καλού, μας λέει ο συγγραφέας. Αυτό ισχύει ακόμα και όσον αφορά τη διαρροή πετρελαίου στον Κόλπο του Μεξικού. Οπως έχει ανακαλύψει το περιοδικό Planet BP, πίσω από τα καταστροφολογικά πρωτοσέλιδα υπάρχουν ενδείξεις για απρόσμενα ωφελήματα στην περιοχή. «Οι τοπικές επιχειρήσεις», αναφέρει, «ιδίως τα ξενοδοχεία, ευημερούν, γιατί έχουν έρθει εδώ πολλοί άνθρωποι από την BP και άλλες ομάδες ειδικών επείγουσας παρέμβασης για την αντιμετώπιση της διαρροής πετρελαίου».

Να κι άλλη μια σκέψη βγαλμένη από το παρηγορητικό βιβλίο του Ρίντλεϊ: «Ο 21ος αιώνας θα είναι μια υπέροχη εποχή για να είσαι ζωντανός», λέει. Ενα μήνυμα που αξίζει να διαδοθεί και εκτός των πολιτιστικών σελίδων των εφημερίδων, από τους νεόπτωχους μέχρι τους νεαρούς πτυχιούχους που δεν βρίσκουν δουλειά: «Τόλμησε να είσαι αισιόδοξος». Ή, όπως το διατύπωσε κάποτε ο Ντέιβιντ Κάμερον: «Ας αφήσουμε το ηλιόφως να κερδίσει τη μέρα».

Ακόμα και οι εργαζόμενοι που περιμένουν να χάσουν τη δουλειά τους εξαιτίας των περικοπών των δημοσίων δαπανών που έχει ανακοινώσει η κυβέρνηση μπορούν να σκεφτούν, για παράδειγμα, πως η αλλαγή αυτή θα τους ανακουφίσει από την πίεση της δουλειάς στην ιδιωτική ζωή τους, ενώ ταυτόχρονα θα βοηθούν στη σωτηρία του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Σε κάθε περίπτωση, όπως έχει παρατηρήσει ο υπουργός Oικονομικών Τζορτζ Οζμπορν, η οδύνη είναι «αναπόφευκτη». «Ολα αυτά είναι απολύτως αναγκαία», λέει ο ακατάβλητα αισιόδοξος δρ Πανγκλός στον «Αγαθούλη» του Βολταίρου, όταν του ζητούν να εξηγήσει την εξάπλωση της σκληρότητας, της απάτης και των χρεοκοπιών. «Γιατί η ιδιωτική δυστυχία είναι δημόσια ωφέλεια, έτσι ώστε όσο περισσότερες ιδιωτικές συμφορές υπάρχουν, τόσο μεγαλύτερο είναι το γενικό καλό».

Σε ατομικό επίπεδο, ο ελεύθερος χρόνος είναι το αδιαμφισβήτητο δώρο της ανεργίας, καθώς ο άνεργος μπορεί να αρχίσει να υφαίνει, να φτιάχνει μαρμελάδες και τουρσιά ή να ασχοληθεί με οποιαδήποτε άλλη ωφέλιμη δραστηριότητα στη νέα εποχή λιτότητας. Δεν θα μπορούσε η αυξανόμενη οικονομική δυσπραγία, αναρωτιέται ένας από τους αισιόδοξους σχολιαστές, να ξαναβγάλει τα παραχαϊδεμένα παιδιά στους δρόμους, στο κρυφτό και στο κυνηγητό; «Κάτι που θα μπορούσε να αναβιώσει στη νέα εποχή λιτότητας είναι η παιδική ηλικία του ’50».

Αν η υπόσχεση του κυνηγητού δεν πείθει τους υλιστικά σκεπτόμενους, υπάρχουν κι άλλα καλά νέα: ενδείξεις που έχουν συγκεντρώσει επιστήμονες της ευτυχίας υποστηρίζουν ότι η οικονομική ευμάρεια δεν φέρνει την ευτυχία. Το επιχείρημα συνοψίζεται σε ένα μανιφέστο από το νεότευκτο Κίνημα για την Ευτυχία (με ιδρυτές τον λόρδο Λάγκαρντ, τον Αντονι Σέλντον και τον Τζέοφ Μάλιγκαν), που διακηρύσσει ότι «καθώς η κοινωνία μας γινόταν πλουσιότερη, η ευτυχία μας δεν προχώρησε ούτε ένα βήμα. Παρά την αυξανόμενη αφθονία, η ζωή μας γίνεται όλο και πιο αγχώδης. Το παράδοξο αυτό απαιτεί ριζική αναθεώρηση του στυλ ζωής και των στόχων μας». Και είναι παράξενο που η νέα μας κυβέρνηση συνεργασίας δεν έχει αξιοποιήσει αυτά τα ευρήματα για να καθησυχάσει εκείνους τους ψηφοφόρους που επιμένουν ότι μια απότομη άνοδος του ΦΠΑ μπορεί να είναι πολύ πιο καταθλιπτική για τον φτωχό ή άνεργο πολίτη απ’ ό, τι για τον πλούσιο. Δεν είναι η καλύτερη στιγμή τώρα για να θέσουν οι επιστήμονες της ευτυχίας τη συλλογική σοφία τους στη διάθεση των δυστυχισμένων;

«Χρειαζόμαστε μια πιο συνεργατική κοινωνία όπου οι άνθρωποι θα περιμένουν περισσότερη ικανοποίηση από αυτά που δίνουν παρά από αυτά που παίρνουν», λέει το Κίνημα για την Ευτυχία. Πριν από λίγες μέρες, τα λόγια αυτά θα ήταν υπέροχο δώρο για την κυβέρνηση. Χάσε τη δουλειά σου, αλλά ανακάλυψε τη φύση, τον διαλογισμό, τη φιλανθρωπία.

Συμβουλές

Είναι ομολογουμένως δύσκολο να φανταστείς τον υπουργό Oικονομικών, τον άνθρωπο με τη λιγότερο ευτυχισμένη όψη που έχω δει, να μας συμβουλεύει να μη στενοχωριόμαστε, αλλά ο συνάδελφός του, ο Ντέιβιντ Κάμερον, ακούστηκε ήδη από το 2006 να διακηρύσσει ότι «η βελτίωση της αίσθησης ευεξίας της κοινωνίας μας είναι, πιστεύω, η κεντρική πολιτική πρόκληση των καιρών μας». Είχε πει επίσης ότι «είναι καιρός να παραδεχτούμε πως υπάρχουν περισσότερα στη ζωή από το χρήμα, είναι καιρός να ενδιαφερθούμε όχι μόνο για το ΑΕΠ αλλά και για τον ΓΔΕ – τον γενικό δείκτη ευτυχίας». Γιατί, λοιπόν, αυτές τις δύσκολες ώρες δεν ακούμε τίποτα από τον πιο ισχυρό συνήγορο της ευτυχίας σε τούτη τη χώρα;

Οι στρατηγικές που συνιστώνται από τους συναδέλφους του που ίδρυσαν το Κίνημα για την Ευτυχία δεν είναι όλες δαπανηρές ή περίπλοκες. Η συνταγή τους περιλαμβάνει πέντε βασικά πράγματα που τα αρχικά τους σχηματίζουν τη λέξη GREAT. Να δίνεις, να συνδέεσαι με άλλους, να ασκείς το σώμα σου, να νοιάζεσαι για τον κόσμο γύρω σου, να διδάσκεσαι κάτι καινούργιο (Giving, Relating, Exercising, Attending, Teaching). Ενώ περιμένουμε την έρευνα που θα επιβεβαιώσει ότι αυτές οι πρακτικές έχουν κάτι να προσφέρουν, από ηδονιστική σκοπιά, σε κάποιον που έχασε τη δουλειά του ή που ποτέ δεν είχε, οι ειδικοί του Κινήματος ισχυρίζονται ότι τα θέσφατά τους «βρίσκονται στον πυρήνα των διδασκαλιών όλων των μεγάλων αρχαίων δασκάλων». Αν ο Great-ισμός είναι κάποιο είδος καινούργιας θρησκείας, αναρωτιέσαι αν η κυβέρνηση δεν θα θεωρήσει πιο εύκολο, σ’ αυτούς τους καιρούς της οικονομικής συρρίκνωσης, να κατευθύνει τους ανήσυχους δυσαρεστημένους προς την κατεύθυνση του παγανισμού, του σαμανισμού ή κάποιου άλλου βολικού –ισμού που δεν εποφθαλμιά τα κρατικά κονδύλια ή την κυβερνητική αξιοπιστία.

Αντιφατικά στοιχεία

Προς το παρόν, οι ειδικοί της ευτυχίας εξακολουθούν να διδάσκουν το παροδικό των εγκόσμιων αγαθών μέσα από τα ακαδημαϊκά ιδρύματα και τις παρυφές της κυβερνητικής εξουσίας: αξιοσημείωτο επίτευγμα για μια επιστήμη τόσο πολύ εξαρτημένη από υποκειμενικά ευρήματα και τόσο αόριστη όσον αφορά τη δυνατότητά της να ωφελήσει πραγματικά και μακροπρόθεσμα, ακόμη κι αν αποδεχθείς ότι η ευτυχία επιδέχεται, ηθικά ή πρακτικά, προώθηση «εκ των άνω». Μέσα στον μπερδεμένο σωρό αντιφατικών στοιχείων πάνω στην ατομική ευτυχία, ένα αξιοσημείωτο εύρημα είναι ότι τα άτομα είναι τα ίδια μάλλον ανίκανα να προβλέψουν τι θα τους δώσει ευχαρίστηση. Με δεδομένο ότι υπάρχουν πολλοί που δηλώνουν ευτυχισμένοι κάτω από τους Ταλιμπάν, η μηχανολογία της ευτυχίας δεν φαίνεται ευκολότερη σε εθνική κλίμακα.

Τα κακά νέα είναι ότι οι επαγγελματίες της ευτυχίας πιθανόν να μη μπορούν να κάνουν τίποτα για μας. Και τα καλά; Οι επαγγελματίες της ευτυχίας πιθανόν να μη μπορούν να κάνουν τίποτα για μας. Το ποτήρι είναι μισογεμάτο.

Εσμίξανε μια βολά και εδώσανε γνώρα δυο μποντικοί, ο γεις από τα μητατοκαθίσματα τση Νίδας κι ο γι-άλλος από το Λαγωλιό. Και λέει ο πρώτος: ‘Εγώ, σύντεκνε, καλοπερνώ, γιατί, σαν δεν μπιτίζει, ήβαλα τον απατό μου κεχαγιά στα τυροκομειά. Το ξυνόγαλο, το κρυγιόγαλο, οι χουμάδες τρέχουνε ποταμός. Κι εγώ που με θωρείς κάνω κι όρεξες, γιατί το θέλω το γάλα καρπερό και το τυρί αφράτο. Κι ετσά, τη μια δα θα με δεις στον τοποθέτη να μολοφίζω το κατσοχοίρι, την άλλη κάθομαι με την ανεπαγή μου μέσα στη γαλαύτα ή στο σιγλί ή και στον αρμεγό και μασουλίζω. Η κερά μου πάλι, επειδή το πια είναι βαρεμένη, έχει τη μυζήθρα τση, το τυρομάλαμά τση, τα αποθρούλλια τση, μα ’ναι κακόφαγη γιατί έχει άσκημα βλαψίδια. Τα κοπέλια, ε, ξενινιασμένα εβγήκανε και δεν αγγίζουνε πράμα όξω από τσύπα, άντε και τη στάκα ανέ τηνε βρούνε τσι χίλιες μια βολά τσ’ όρεξής τως. Στο αθόγαλο μέσα βγάνουνε την κοκκώνα τως και κατουρούνε –κοπέλια αυτά, ίντα να τώσε πεις, μα και να τώσε πεις, τον τοίχο αμπώθεις’.

            Γροικά δα ο άλλος πράματα και θαμάσματα και πομένει χασκούμενος. Εμύριζε του μαυροκακομοίρη η μπούκα του από την πείνα και ελιγομαριάζουντονε. Η παραπόνεση του μεγάλη. Και απηλογάται, μα ίσα ίσα δα που ήβγαινε η φωνή του σαν τη ψιλή κλωστή του τερζή: «Εγώ, συντεκνάκι, στο διαολότοπο που ζω, όλα μου λείφτουνται. Και για κειονά ζηλεύει η σφάκα την πίκρα τ’ αχειλιού μου. Κουρκούτση με κράζουνε, Κουρκούτση με βρίσκεις στα γυροτρίγυρα, γιατί τρώγω χλωρά τα χαρούπια. Άντες το λοιπός  να μου τύχουνε αποδιαλέγουρα, μιαολιά γλύνα τα Χριστούγεννα, η φούσκα του χοιρού άμα τη συχαθούνε τα κοπέλια, και τα Λαμπρόσκολα το κλούβιο αυγό. Καλόγερος αν  ήμουνε, ήθελα νάχω σωσμένη την ψυχή μου μόνο από τσι νηστείες.»

            Εψυχοπονέθηκε τονε δα ο πρώτος, Παχούμιο τόνε λέγανε, (εξέχασα να το πω) και του κάνει: «Ε την παντέρμη την κοιλιά και πόσα δεν έχουνε καωμένα για όνομης τση μποντικοί κι αθρώποι! Μα και πόσα θα κάμουνε ακόμα. Εγώ όμως θα σε καλέσω, ίντα λέω δα «θα σε καλέσω», από νταδά σε καλώ ταχιά τον Απριλομάη που κάνουνε τσι κουρές στο μητάτο απού ’χουνε το κοινάτο Πιτούληδες και Σουχλήδες. Ίντα λογάται δα πως δεν θανέ  ΄χω και γω τσι μουσαφίρηδες και τσι σοφραδομοίριδες μου! Από φυσικού μου είμαι μπερεκετιλής, ένα παραπάνω άμα μνημονεύγω με ξένα κόλλυβα!» Κάνει του ο Κουρκούτσης: «Μη τάξεις, μα άμα τάξεις, όπως τάξεις. Να ρθω θέλει, συντεκνάκι».

            Εμπήκανε, εβγήκανε οι μήνες, άνοιξη καιρού, εξημέρωσε και η μέρα των κουρώ. Σηκώνεται ο Κουρκούτσης, μονοπαντίζει τη δικολογιά του και τώσε λέει: ‘Άγωμε’. Μα πριχού ξεκινήσουνε, γυρίζουνε όλοι και βάνουνε τρεις πούλους ο πασαείς στο Λαγωλιό: «να, να, να!» εφωνιάζανε. Εξεκινήσανε, εκυνηγούσανε το δρόμο με γέλια και χαρές συγκούδουνοι συντάρντανοι να’πα να σμίξουνε τον Παχούμιο κι τσ’ εδικούς του. Εφτάξανε ώρα νερού.

            Ίντα να δούνε;  --Μια βαβουρανιά, ένα χαλαμπαλίκι! Αθρώπους να μαχώνουνε, να μπουζάζουνε, να κουρεύγουνε, να τροχίζουνε τσι ψαλίδες, ∙ άλλους να κουταλομετρούνε, να τυροκομούνε, να ξετουπίζουνε, να συμπαρδουλίζουνε τσι φωθιές, να σαραντίζουνε τα ζα. Στη μέση ο Μπρίνταλος με την ασκομαντούρα του να τώσε κάνει καερέτι. Κι από φαγοπιοτούρα, το κάλλεος του κόσμου: συννέφρι βραστό, σταθούρι αντικρυστό, μενούζες  στσι λεγένες. Πισωκαύκια με τσ’ εμυαλούς να δεις, ασβάχια στσι καρβουνιθιές. Να χαχιλάρουνε οι γρες τα πιλάφια, να κενώνουνε τα ροβιθάτα. Στσι μοδαρές και στα δικάθια αθότυροι, άσπροι σαν τα βυζά, τυροζούλια, κουταλίτες, τυρί τση τρύπας. Άλλους πάλι εθώρειες να ρουφούνε χερμπέθια κι αϊράνια, κι άλλους να πίνουνε μουρνόρακες και κράσους. Άμα το βρούνε το κρασί οι Μεσαρίτες, μεταλάβωμα.

            Εχιαχιρντίσανε οι σοφραδομοίριδες από το Λαγωλιό. Λίδια μου, βουρλίδια μου, καβρομαμουρίδια μου. Επέσανε το λοιπός μούρη γόνατα: εγλύψανε, εχοιρουμουτσουνίσανε, εφάγανε του σκασμού, εξαναφάγανε, εξεράσανε, ερευτήκανε, εξεκοιλιδιαστήκανε. Μια κοπανιά κάνει ετσέ ο Κουρκούτσης και θωρεί δυο φουρόγατους με πέντε έξι κατσούλια μουστακάτα, θωρεί και δυο σκυλάρες, Φουντούκο ελέγανε τον ένα Φιρφιρή τον άλλο, να γυρίζουνε πέρα πώδε, ε εκακόβαλε. «Διάοτσε επαέ δα…» λέει από μέσα του και γυρίζει και κάνει του Παχούμιου: «Σύντεκνε, ίντα ’ναι ετουτοινέ; Κοντό και κάνει το να ντακάρουνε;» Δεν επόσωσε την κουβέντα του και του λέει ο Παχούμιος: «Ντα δε θωρείς, μπρε, πώς είναι ζαβλακωμένοι από το φαΐ; Έχουνε αυτοί καταπιωμένους τζάρουκες, ατζίποδες, κνισάρια, κουφούς θα κάθουνται να ξετρέχουνε; Άμα είναι χορτασμένοι οι ζαπτιέδες, τη δουλειά τους δεν την ξανοίγουνε. Μη χαμπαρίζεις!» Ε, θωρεί δα κι ο άλλος την πόρεψη και τη διάτα σκυλώ και κατώ και το καντίζει: «Ετσά ’ναι κιόλας. Ο χορτασμένος μα σκύλος, μα κάτης, μα άθρωπος βαριέται που ζει. Δεν ξεσουβιάζεται. Σαν την κάτω πέτρα του μύλου κάθεται και παχαίνει.»

            Σαν το πετούμενο πουλί περνούνε ογλήγορα τα όμορφα πράματα του κόσμου. Άμα δα ερχίνηξε να μοχριά, τσι μαζώνει όλους ο Παχούμιος, που ήτανε δα τάξε και καλά ο σερασκέρης τως, και τως λέει σαν τον Σφακιώτη «Εμείς δεν σάσε βαστούμε άλλο, καλά σας είναι μπλιο. Εγώ’βαλα κιόλας την παρασύρα στην παρασθιά, αμέτε στο καλό. Πριχού όμως μισέψετε, πάμε δα όλοι μαζί σε εκεινεκέ τη χαβατσούνα, απού’χουνε πατωσές πατωσές τσι ξυγκόπιτες με τη βαρά λιπασά, να δαγκάσομε ο πασαείς μια σταλιά κι απόεις στα γιατάκια μας, γιατί σαν τον ύπνο κι άλλο δεν υπάρχει. Μπουγιουρούμ!»

            Εφώτισε τονε ο Θεός και σηκώνεται ο Κουρκούτσης απού’τανε ξεπονηρεμένος, γιατί η πείνα κάνει μαθές τα μάθια μας σαν τα σκουτέλια, και του λέει: «Πέρνα δα σύντεκνε, ελόγου σου ομπρός γιατί κατέχεις σαν τη παλάμη τση χέρα σου τα κατατόπια, είναι και στενοκοπιά επαέ, και εμείς ακλουθούμε σου.» Περνά ο Παχούμιος ομπρός και εξετρεμουλιάζανε τα μουστάκια του από την πεθυμιά, γιατί ήτανε κοιλιόδουλος σαν τσι δεσποτάδες. Κι οντέ εσίμωνε στο ταψί με τσι ξυγκόπιτες, αυτός κι αμοναχός του, αρούβαλος όπως ήτανε, εστραβώθηκε, ίντα διάολο’παθε, και δίδει μιαν ανεποδαρά σε ένα ξυλίκι που εστέκουντονε εκειά σαν το καζίκι, σκοτεινάγρα μαθές, και μια κοπανιά γροικάται ένα φραπππ και καταπέφτει μια πλάκα, που την είχε στεμένη ο τυροκόμος και τόνε μαγκώνει από τη μέση και πάνω κι ακούστηκε η στριγγλιά του, του καταφρονεμένου, να σου ραΐζει την καρδιά: ‘τσίιιιιιιτσι!’ Καλλιά σου να μη δεις τ’ αποδέλοιπα∙ από τση πλάκας το βάρος επεταχτήκανε όξω –χάμαι θωρώ και λέω το—το κουμπάρι του με τ’ άντερα του αντάμα. Θωρούνε δα οι γι-άλλοι τη καταδιά του, τα ξετελέματα του, πώς επόδωκε ο λιγόχρονος και φωνιάζει στη δικολογιά σου ο Κουρκούτσης:

            Καλλιά στο Λαγωλιό και τ’ άντερα μέσα

            Παρά στο μητάτο και τ’ άντερα όξω!

Και πιάνουνε οι κακορίζικοι και παίρνουνε τα μπρος οπίσω, βάνουνε τσι πατούχες τως στ’αυθιά τως, και γιαγέρνουνε ξεγλωσσισμένοι στο Λαγωλιό. Και στο δρόμο εκάνανε χαχαλιές τσι σταυρούς και ταξίματα στον Απανωσήφι και ελέγανε: ‘Μα σαν το σπίτι σου, και σαν τα πατρογονικά σου’ Εδά κι εδά….

                                                                                           Μ.Ζ.Κ

            Από την πολυσπόνδυλη μενίππεια αφήγηση «Καιροί και ζαμάνια»

Μια αναπάντεχη επικαιρότητα έρχεται να «αναστήσει» ένα παλιό οικολογικό αξίωμα που είχε βυθιστεί στη λήθη του παρελθόντος.
Το ηφαιστειακό νέφος από την Ισλανδία θύμισε με οδυνηρό τρόπο ότι ο καπιταλισμός δουλεύει καλά «καιρού επιτρέποντος». Γεγονός που σημαίνει ότι ήταν και εξακολουθεί να είναι τεράστια και επικίνδυνη η καπιταλιστική πλάνη πως η οικονομική δραστηριότητα πραγματοποιείται έκτος βιόσφαιρας, και γι' αυτό η οικονομική ανάπτυξη μπορεί να είναι βιώσιμη, αειφόρος ή ακόμη και... με ανθρώπινο πρόσωπο.
Μια πλάνη που είχε καταγγελθεί από τις αρχές της δεκαετίας του '70, όταν ο ρουμάνος μαθηματικός και οικονομολόγος Νίκολας Γκεοργκέσκου-Ρόεγκεν επισήμανε τη σχέση που συνδέει άρρηκτα την κοινωνία με τη φύση, προφητεύοντας ότι η ανεξέλεγκτη οικονομική ανάπτυξη θα οδηγούσε σε περιβαλλοντική κρίση.
Η προειδοποίηση εκείνη του Ρόεγκεν αποτέλεσε τη μαγιά μιας σειράς ζυμώσεων στους κύκλους των οικολογικών κινημάτων, που οδήγησαν στην αντίληψη ότι η περιβαλλοντική υποβάθμιση και η κλιματική αλλαγή ήταν στην πραγματικότητα ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης. Σύγχρονοι διανοούμενοι σαν τον γάλλο οικονομολόγο Σερζ Λατούς και την ελβετίδα πολιτικό επιστήμονα Μαρί-Ντομινίκ Περό, προχώρησαν περισσότερο και διατύπωσαν ένα θεωρητικό μοντέλο εξόδου από την καταστροφική καπιταλιστική διαχείριση των κοινωνιών, αντιπροτείνοντας την «απο-ανάπτυξη» της οικονομίας. Δηλαδή, τον εκδημοκρατισμό στη διαχείριση των φυσικών πόρων και την εγκατάλειψη της λογικής της αγοράς στην αντιμετώπιση των οικολογικών προβλημάτων.
Για παράδειγμα, οι ποσοστώσεις και το εμπόριο των καυσαερίων δεν λύνουν το οικολογικό πρόβλημα διότι, αν και λιγότερες, οι τσιμινιέρες καπνίζουν εντατικότερα για να ικανοποιήσουν τις υπερκαταναλωτικές «ανάγκες» των ανθρώπων. Και το χειρότερο, η καπιταλιστική ανάπτυξη όχι μόνο κοινωνική συνοχή δεν έφερε όπως υποσχόταν, αλλά βάθυνε τις ανισότητες και στέρησε πολλά δημοκρατικά κεκτημένα, ιδιαίτερα στον φτωχό Νότο.
Με αυτά τα δύσκολα λόγια, η θεωρία της «απο-ανάπτυξης» οδήγησε σταδιακά στην εμφάνιση ενός νέου οικολογικού κινήματος που απαιτούσε κοινωνική δικαιοσύνη για να λυθεί το περιβαλλοντικό πρόβλημα. Ενός κινήματος που ουσιαστικά απαιτούσε (και απαιτεί) τη γενική κοινωνική μετάλλαξη, όπου οι άνθρωποι θα καταλάβουν ότι άλλο καλή ζωή κι άλλο υπερκατανάλωση, θα απαιτήσουν από τις κυβερνήσεις τους δημοκρατία και κοινωνικό έλεγχο στη διαχείριση των φυσικών πόρων, αναδιανομή του πλούτου και οριστική αποσαφήνιση για το ποιός είναι επιτέλους ο πραγματικός σκοπός της εργασίας. Ολα αυτά, συμπυκνωμένα στην προτροπή του Λατούς ότι στις νέες κοινωνίες πρέπει να πρυτανεύει «η φειδώ, η νηφαλιότητα και η λιτότητα», δηλαδή το ξεπέρασμα του καπιταλισμού.
Σήμερα, στο πλαίσιο του αντικαπιταλιστικού κινήματος και της εναλλακτικής παγκοσμιοποίησης, κινείται και η Δράση Κλιματικής Δικαιοσύνης, (CJA), μια παγκόσμια ομοσπονδία οικολογικών οργανώσεων και ατόμων που σκέφθηκαν να συντονίσουν τις δράσεις τους αφού συμμερίζονται το όραμα της «απο-ανάπτυξης». Ενα όραμα που περιγράφηκε και ενώπιον των συνέδρων της λαϊκής παγκόσμιας συνόδου «Για το κλίμα και τα δικαιώματα της Μητέρας Γης» στην Κοτσαμπάμπα της Βολιβίας.
Στόχος της συμμετοχής της CJA, να συντονιστεί η διηπειρωτική δράση των λαϊκών και κοινωνικών κινημάτων κλιματικής δικαιοσύνης. Αν και ακούγεται απλό, στην πραγματικότητα είναι πολύπλοκο: στην ατζέντα της Κλιματικής Δικαιοσύνης, υπάρχει η προσπάθεια να δημιουργηθεί ένας πόλος δράσης, τόσο ισχυρός ώστε να ανταγωνιστεί «το ηγεμονικό πρόγραμμα των κυβερνήσεων της G20 και των ιδρυμάτων του υπερεθνικού κεφαλαίου». Κι αυτό, σε μια στιγμή που το «σύστημα» παλεύει να επανακτήσει τον έλεγχο που του κλόνισε η παγκόσμια οικονομική κρίση και η ένταση των φυσικών φαινομένων λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Είναι η ίδια στιγμή που αυτό το σημαντικό κομμάτι του παγκόσμιου αντικαπιταλιστικού σχεδίου, «αγωνίζεται να ανακτήσει ένα μίνιμουμ κοινωνικής δικαιοσύνης προς όφελος της φύσης». Μιας δικαιοσύνης που, όπως είχε επισημάνει η γαλλική «Le Monde diplo-matique», βρίσκεται πέραν του σημερινού αναπτυξιακού μοντέλου και ορίζει ως ανάπτυξη «όχι την αέναη αύξηση της παραγωγής, τη ρύπανση, τις καταπιεσμένες επιθυμίες και την ανισότητα, αλλά τη μείωση του χρόνου εργασίας, την ανακατανομή των εισοδημάτων, την επέκταση του κοινωνικού κράτους και την ανάπτυξη του πολιτισμού».

 Άρθρο ΑΧΙΛΛΕΑ ΦΑΚΑΤΣΕΛΗ-εφ. Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 02-05-2010

 Η Γαλλία αρχίζει ένα µεγάλο πείραµα µε στόχο να ανοίξει τις πόρτες των «grandes ecoles», των πανεπιστηµίων της ελίτ, στα παιδιά φτωχών οικογενειών. Οµως, δεν λείπουν οι ενστάσεις.

Η Γαλλία φαντάζεται τον εαυτό της ως µια χώρα «δηµοκρατικής αρετής», στην οποία επικρατεί αξιοκρατία και η οποία διοικείται από µια καλοεκπαιδευµένη ελίτ που προκύπτει από ένα άγρια ανταγωνιστικό εκπαιδευτικό σύστηµα. Στην κορυφή του είναι οι «grandes ecoles», γύρω στις 220 σχολές διαφόρων ειδικοτήτων. Και στην κορυφή της κορυφής αυτής της πυραµίδας είναι µια φούχτα περίφηµα ιδρύµατα που δέχονται λίγες χιλιάδες φοιτητές τον χρόνο, οι οποίοι περνούν από εξαιρετικά ανταγωνιστικές εξετάσεις.

«Στη Γαλλία, οι οικογένειες γιορτάζουν την εισαγωγή σε µια grande ecole περισσότερο από το πτυχίο», λέει ο Ρισάρ Ντεκουέν, ο οποίος διευθύνει την πιο φιλελεύθερη από τις σχολές αυτές, το Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού, γνωστό ως Sciences Ρo. «Αφού περάσεις τις εξετάσεις, στα 18 ή στα 19 σου, ανήκεις κάπου για το υπόλοιπο της ζωής σου». Το αποτέλεσµα, λένε οι επικριτές, είναι µια αυτοαναπαραγόµενη ελίτ των πλούσιων και των λευκών που εφοδιάζει τα παιδιά της µε τις κοινωνικές δεξιότητες, την οικονοµική υποστήριξη και την πολιτιστική γνώση για να περάσουν τις εισαγωγικές εξετάσεις, τις οποίες δίνουν συνήθως έπειτα από άλλα δύο χρόνια εντατικής µελέτης µετά το Λύκειο, σε ακριβά προπαρασκευαστικά σχολεία. Το πρόβληµα δεν είναι µόνον η στενή, περιορισµένη βάση αυτής της ελίτ. «Η Γαλλία έχει τόσα προβλήµατα νεωτερικότητας», λέει ο Ντεκουέν. Αυτοί που περνούν τις εξετάσεις «είναι εξαιρετικά έξυπνοι, όµως το θέµα είναι: Είσαι δηµιουργικός; Είσαι πρόθυµος να διακινδυνεύσεις; Να ηγηθείς σε µια µάχη;».

Παρά τις ενστάσεις, η κυβέρνηση προτρέπει τις σχολές να βάλουν στόχο να αυξήσουν το ποσοστό των υπότροφων φοιτητών τους στο 30% – τριπλάσιο του σηµερινού. Οι σχολές φοβούνται πως η κυβέρνηση θα υπονοµεύσει την υπεροχή τους στο όνοµα της κοινωνικής µηχανικής, ενώ κάποιοι επισηµαίνουν ότι ένα τέτοιο άνοιγµα αντιβαίνει στο ιδεώδες µιας αξιοκρατίας τυφλής σε φυλή, θρησκεία και εθνότητα. Το πείραµα, ωστόσο, θα τεθεί σε εφαρµογή. Και η Ριζάν ελ-Γιαζιντί είναι µία από τις πρωτοπόρους στο πείραµα αυτό. Κόρη βορειοαφρικανών γονιών στο «σκληρό» παρισινό προάστιο Μποντί, συµµετέχει σε ένα δοκιµαστικό πρόγραµµα που βοηθάει έξυπνα παιδιά φτωχών οικογενειών να ξεπεράσουν τα τεράστια πολιτιστικά µειονεκτήµατα που συχνά σήµαιναν την αποτυχία τους στις κρίσιµες εισαγωγικές εξετάσεις. «Προς το παρόν είµαστε ακόµη µια µικρή οµάδα, αλλά θα γίνουµε περισσότεροι, θα υπάρξει πραγµατική πρόοδος», λέει η 20χρονη Γιαζιντί. Οµως είναι και ανήσυχη.

«Είµαστε τυχεροί, αλλά είναι και µεγάλος κίνδυνος για µας. Μπορεί να µην τα καταφέρουµε σε µια κορυφαία σχολή».

Για πολλούς αιώνες, η οικονοµική ανάπτυξη και η µαζική ευηµερία ήταν συνώνυµα µε την ευτυχία και αποτελούσαν τους κεντρικούς στόχους του ανθρώπου.
Αλλά αυτοί οι στόχοι έχουν αρχίσει σήµερα να αµφισβητούνται.

Η αµφισβήτηση αυτή δεν είναι ριζική: οι υπέρµαχοι της µηδενικής ή αρνητικής ανάπτυξης δεν αποτελούν παρά µια πολύ µικρή µειοψηφία. Πολύ περισσότεροι είναι εκείνοι που υποστηρίζουν µεν την αναγκαιότητα της ανάπτυξης, εκφράζουν όµως µια σειρά από επιφυλάξεις. Μήπως υπάρχει κίνδυνος να εξαντληθούν οι λιγοστοί πόροι του πλανήτη;

Μήπως η οικονοµική δραστηριότητα οδηγεί σε ανεξέλεγκτες κλιµατικές αλλαγές; Μπορεί να επιβιώσει ο πλανήτης αν η Κίνα αποκτήσει ένα βιοτικό επίπεδο ανάλογο µ’ εκείνο των ανεπτυγµένων χωρών; Είµαστε σίγουροι ότι η µεγαλύτερη ευηµερία µάς κάνει πιο ευτυχισµένους; Μήπως έχουµε παγιδευτεί σε έναν κύκλο ξέφρενου καταναλωτισµού; Δεν είναι αλήθεια ότι η οικονοµική ανάπτυξη δηµιουργεί επικίνδυνες ανισότητες; Δεν είναι επίσης αλήθεια ότι η απληστία που προκλήθηκε από την οικονοµική ανάπτυξη οδήγησε στη σηµερινή οικονοµική κρίση; Η ανησυχία για τις παρενέργειες της ανάπτυξης δεν είναι καινούργιο φαινόµενο. Χρονολογείται από τον Ροµαντισµό και την αντίδραση στην εκβιοµηχάνιση. Οπως γράφει όµως ο Ντάνιελ Μπεν-Αµι στο νέο του βιβλίο µε τίτλο «Φεράρι για όλους: Σε υπεράσπιση της οικονοµικής προόδου» (θα κυκλοφορήσει στις 14 Ιουλίου από τον εκδοτικό οίκο Ρolicy Ρress), η σηµερινή κατάσταση είναι διαφορετική. Οι συζητούµενοι περιορισµοί στην ανάπτυξη έχουν σφαιρικότερο χαρακτήρα και τοποθετούνται στο περιβαλλοντικό, ηθικό και κοινωνικό επίπεδο. Η ύφεση του 2008 επέτεινε τον προβληµατισµό. Πολλοί ισχυρίζονται ότι στη σηµερινή κατάσταση δεν µάς έφεραν συγκεκριµένες οικονοµικές επιλογές αλλά η µαζική κατανάλωση, και ζητούν αυτοσυγκράτηση. Μεγαλύτερη απήχηση βρίσκουν αυτά τα επιχειρήµατα στο στρατόπεδο της Αριστεράς. Κι αυτό αποδεικνύει ότι στον σηµερινό κόσµο οι ετικέτες «δεξιός» και «αριστερός» είναι συχνά παραπλανητικές. Ο Μπεν-Αµι, που ιδεολογικά βρίσκεται πιο κοντά στο ελευθεριακό µοντέλο παρά σ’ εκείνο της ελεύθερης αγοράς, αναγνωρίζει ότι σοβαρά προβλήµατα όπως η φτώχεια και οι ανισότητες παραµένουν. Πιστεύει όµως ότι η λύση είναι περισσότερη, όχι λιγότερη ανάπτυξη. Αύξηση, όχι µείωση του βιοτικού επιπέδου. Τα εµπόδια που προβάλλουν οι επικριτές της ανάπτυξης δεν είναι αξεπέραστα. Η απάντηση στην κλιµατική αλλαγή, για παράδειγµα, δεν είναι µείωση της κατανάλωσης ενέργειας, αλλά καλύτερη και καθαρότερη τεχνολογία. Κι επειδή η τεχνολογία είναι ακριβή, ο ρόλος της ανάπτυξης γίνεται καθοριστικός. Ο κυνισµός γύρω από αυτό το θέµα µάς στερεί τους πόρους για να επιλύσουµε τα προβλήµατα.

Οπως έλεγε η ριζοσπάστρια σουφραζέτα Σίλβια Πάνκχερστ, την οποία επικαλείται ο συγγραφέας στον πρόλογό του, «δεν κηρύσσουµε ένα ευαγγέλιο ένδειας, αλλά αφθονίας. Θέλουµε µια παραγωγή µεγαλύτερη απ’ όσο οι άνθρωποι µπορούν να καταναλώσουν». Εκτοτε, βέβαια, έχουν περάσει αρκετές δεκαετίες.

 «Ο χρόνος δεν είναι χρήμα», λέει η 29χρονη Νικιάννα Σιάνου. «Καθετί υλικό κάποτε τελειώνει. Το συναίσθημα, όμως, όταν επενδύεις τον χρόνο σου για να βοηθήσεις κάποιον χωρίς αντάλλαγμα είναι ανεκτίμητο». Η Νικιάννα είναι φωτογράφος και ένα από τα περίπου 50 μέλη του freeconomy community Αthens ή, αλλιώς, της κοινωνίας τού δωρεάν στην Αθήνα, μιας ομάδας που έχει συγκεντρώσει Αθηναίους όλων των ηλικιών και βαλαντίων με έναν σκοπό: να προσφέρουν δωρεάν υπηρεσίες σε όποιον τους τις ζητήσει.

Oλα άρχισαν από ένα διαδικτυακό φόρουμ για το περιβάλλον, λέει στα «ΝΕΑ» ο 28χρονος Παναγιώτης Κάντας. «Εκεί συναντηθήκαμε το 2009. Φέτος τον Απρίλιο ανακαλύψαμε τον Μαρκ Μπόιλ, τον άγγλο ακτιβιστή από το Μπρίστολ, ο οποίος έχει καταφέρει να ζήσει χωρίς χρήματα για 18 μήνες και έφερε στο προσκήνιο κάτι που εμείς κάναμε εδώ και χρόνια», λέει. Ολοι τους βοηθούσαν εθελοντικά όπου χρειαζόταν πολύ πριν συνδέσουν την ομάδα τους με τη φιλοσοφία του Μπόιλ, λέει ο Παναγιώτης.

Μπέιμπι σίτινγκ, καλλιέργεια λαχανικών σε κήπο στα Μελίσσια, μαθήματα Ισπανικών, θεραπείες ρεφλεξολογίας ή και η δωρεάν διάθεση εξοχικού στη Ζάκυνθο για διακοπές είναι μερικές από τις υπηρεσίες που προσφέρουν τα μέλη της αθηναϊκής κοινότητας. Η οικονομική κρίση, λένε, «μας ώθησε να προσφέρουμε το μεράκι μας δωρεάν». Διαφημίζουν τις ικανότητές τους (skills) στην επίσημη ιστοσελίδα του Μαρκ Μπόιλ (www. justfortheloveofit. org), όπου άλλοι έλληνες χρήστες μπορούν αφού εγγραφούν να κάνουν μια απλή αναζήτηση και να βρουν ποιος freeconomist βρίσκεται πιο κοντά στο σπίτι τους.

«Για μήνες έκανα δωρεάν μαθήματα Φυσικής, Μαθηματικών και Χημείας σε 12 μαθητές λυκείου περνώντας τρεις και τέσσερις ώρες με τον καθένα», λέει στα «ΝΕΑ» η 25χρονη Νίνα Βουράκη, φοιτήτρια στο Τμήμα Χημικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, η οποία αποφάσισε να ξοδέψει στα μαθήματα όλο τον ελεύθερο χρόνο της. Οπως λέει ο Παναγιώτης του έχουν ζητήσει να επισκευάσει ηλεκτρονικούς υπολογιστές σε γραφεία, να βάψει τοίχους, να βοηθήσει σε οικοδομικές εργασίες, ακόμη και να κάνει τον σοφέρ για κάποιον επιχειρηματία από τον Παναμά. «Δεν είναι χάσιμο χρόνου, είναι επένδυση», συμφωνούν και οι δύο. «Οταν προκύπτει μια δουλειά, προκύπτει οπότε ακόμα και αν δεν έχεις χρόνο, μπορείς να βρεις. Ας κόψεις τον καφέ ή τον ύπνο», λέει γελώντας ο Παναγιώτης.

Η προσφορά δωρεάν εργασίας είναι μια απάντηση στον καταναλωτισμό, λέει στα «ΝΕΑ» η 37χρονη Πέπη Καλύβα, η οποία έχει μοιραστεί ακόμα και τα ψώνια της στο σούπερ μάρκετ με ένα δεύτερο άτομο. «Η γειτόνισσά μου μαγειρεύει για τον εαυτό της και μου κρατά ένα πιάτο. Το ίδιο κάνω και εγώ για εκείνη», λέει.

«Οι πραγματικές μας ανάγκες είναι ανέξοδες», μας λέει ο 43χρονος μουσικός Μιχάλης Κλεάνθης, ο οποίος επιμελείται το πρόγραμμα μιας μουσικής σκηνής στα Εξάρχεια. Ο Μιχάλης λέει ότι συχνά διαθέτει δωρεάν τον χρόνο του για διοργάνωση μουσικών εκδηλώσεων και υποστηρίζει πως η ιδέα να παρέχονται δωρεάν υπηρεσίες, «ισάξια σε όλους», μοιάζει με την ιδανική κοινωνία στην οποία θα ήθελε να ζει. «Εδώ βέβαια δεν μιλάμε για ανταλλαγή χωρίς χρήματα αλλά για προσφορά», λέει.

Οι περισσότεροι λένε πως ο χρόνος και οι υπηρεσίες που παρέχουν σπάνια τους επιστρέφονται από άλλους χρήστες της ιστοσελίδας, αλλά αυτό δεν τους πτοεί. «Αν κάποιος καρπωθεί μια δωρεάν υπηρεσία, κανένα πρόβλημα. Η λογική του επιστρέφει σε αυτόν. Εμείς θα συνεχίσουμε να προσφέρουμε», λέει ο Παναγιώτης.


Οπλο κατά της κρίσης οι καλές σχέσεις

Ο 30ΧΡΟΝΟΣ οικονομολόγος Μαρκ Μπόιλ ζει μόνος σε ένα τροχόσπιτο σε μια οργανική φάρμα λίγα χιλιόμετρα έξω από το Μπρίστολ στην Αγγλία. Οπως λέει στα «ΝΕΑ», έχει καταφέρει με επιτυχία εδώ και 18 μήνες να «αποτοξινωθεί από τα χρήματα», τα οποία χρησιμοποίησε μόνο μία φορά στην αρχή του εγχειρήματός του για να αγοράσει ένα ηλιακό πάνελ για το τροχόσπιτό του. Μένει μόνος και λέει πως δεν έχει κοπέλα. Μια καθημερινή μέρα για τον Μπόιλ περιλαμβάνει τα πάντα, εκτός από τις τυπικές ώρες γραφείου. Το γραφείο του αποτελείται από ένα λάπτοπ, ένα κινητό και ένα σταθερό τηλέφωνο. Διαθέτει σύνδεση στο Ιντερνετ, την οποία όμως μοιράζεται με τους γείτονές του. Στο τηλέφωνο ακούγεται κουρασμένος. Εξηγεί πως είναι άρρωστος και επιπλέον έχει να απαντήσει σε εκατοντάδες ηλεκτρονικά μηνύματα από δημοσιογράφους αλλά και απλούς υποστηρικτές: «Αισθάνομαι εξουθενωμένος από τον πυρετό, αλλά εδώ και 18 μήνες δεν επισκέφτηκα ποτέ γιατρό. Σιχαίνομαι τα παυσίπονα», λέει στα «ΝΕΑ».

«Κάντε οικονομία με όσα έχετε στο σπίτι, χρησιμοποιήστε κομποστοποιητές και εξοικονομήστε ενέργεια κλείνοντας τα περιττά φώτα το βράδυ», συμβουλεύει τους Ελληνες ο Μαρκ Μπόιλ. Ωστόσο το βασικότερο όπλο κατά της κρίσης είναι οι καλές ανθρώπινες σχέσεις με φίλους, γείτονες, συναδέλφους, με τις οποίες μπορούμε να κερδίσουμε πολύτιμο χρόνο. «Οι φίλοι δημιουργούν αίσθημα ασφάλειας χωρίς να περιμένουν ανταπόδοση για τις διευκολύνσεις που προσφέρουν» Σε ερώτηση ποιος είναι ο απώτερος σκοπός του πειράματος, ο Μπόιλ απαντά πως θα ήθελε να ιδρύσει μια «money-free κοινωνία» έξω από το Μπρίστολ. Σήμερα η κοινότητά του μετρά μόνο 20 θιασώτες, πρόθυμους να τον μιμηθούν. Η πρώτη συνάντησή τους είναι προγραμματισμένη για τον Ιούλιο, ενώ ο δικτυακός του τόπος γίνεται όλο και πιο δημοφιλής με περισσότερους από 20.000 χρήστες. Ο Μπόιλ λέει πως έχει βαρεθεί να απαντά σε ερωτήσεις για το πώς και πότε συνέβη και όταν τον ρωτήσαμε τι έχει αποκομίσει μέχρι σήμερα σταματά να μιλάει για λίγα δευτερόλεπτα. «Δεν ξέρω», λέει μετά την παύση.

Το βιβλίο του Μαρκ Μπόιλ «Τhe moneyless man» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Οneworld.

H νεοσυσταθείσα μη κερδοσκοπική εταιρεία «Αγώνας Ψηλορείτη» διοργανώνει, υπό την αιγίδα της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ρεθύμνου, τον 1ο διεθνή αθλητικό αγώνα αντοχής με την επωνυμία  «Psiloritis Race» (P.R.) με  όριο  συμμετοχών 250 αθλητών  από  την Ελλάδα και το εξωτερικό.

• Ιανουάριος 2010 - Γενέθλια συνάντηση στον Βώσακο, «Βιώσιμη Χωρική Ανταγωνιστικότητα του αγροτικού χώρου. Η περίπτωση του βιολογικού-κτηνοτροφικού πάρκου στον κεντρικό όγκο των Λευκών Ορέων», Εισήγηση Σταύρου Καμπέλη
• Θέσεις για τον σχεδιασμό της Ανάπτυξης στις ορεινές περιοχές, Σταύρος Καμπέλης

• Γεωργική Ανάπτυξη Οροπέδιου Λασιθίου - Περιβάλλον, Α.Π. Οικονομόπουλος, Ε.Μ.Σφακιωτάκης, Γ.Ε.Χανιωτάκης

• Πρόταση της Ομάδας Λασιθίου για την έναρξη του Πανεπιστημίου των Ορέων

• Σχέδιο Ανάπτυξης Οροπέδιου Λασιθίου, Α.Π. Οικονομόπουλος, Ε.Μ.Σφακιωτάκης, Γ.Ε.Χανιωτάκης

• Προτεινόμενες ημερομηνίες ιατρικών εξορμήσεων 2011
• Ιανουάριος 2010 - Γενέθλια συνάντηση Βωσάκου, Ομιλία Ν.Νικολακάκης και π. Κ. Πιτσικάκης

• Ιανουάριος 2010 - Γενέθλια συνάντηση Βωσάκου, Κινητή Οφθαλμολογική Μονάδα (ΚΟΜ) Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου

• Ιανουάριος 2010 - Γενέθλια συνάντηση Βωσάκου, Δραστηριότητες Προαγωγής Υγείας σε ορεινές και απομονωμένες περιοχές της Κρήτης: σύντομος απολογισμός και μελλοντικές δραστηριότητες, Τάσος Φιλαλήθης - Χρήστος Λιονής

• Νοέμβριος 2009, Δράσεις Υγείας - Πανεπιστήμιο των Ορέων, ΚΡΗΤΙΚΑ ΝΕΑ
• Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2009, «Πώς το λέιζερ μας άλλαξε τα... φώτα.. Συνέντευξη στη Θεοδώρα Τσωλη, Βήμα Science»
• Πρωτόκολλο της διατριβής του Κ. Χλίβερου με θέμα: «Κατάσταση Υγείας ενός ορεινού και απομονωμένου πληθυσμού της Κρήτης: ειδική αναφορά στα νοσήματα του οφθαλμού»
• 12 Ιουλίου 2009, 9ο συνέδριο Παγκόσμιας Γενικής Ιατρικής (WONCA - Rural Health World Conference), Oμιλία με θέμα:University of the mountains: Meeting the needs of local community"
• 25 Ιουνίου 2009, Τάσος Φιλαλήθης - Χρήστος Λιονής

Oμιλία με θέμα: "University of the mountains: Meeting the needs of local community"

• Το Κρητικό Δημοτικό Τραγούδι ως διακείμενο, Μανώλης Γ. Ανδρουλιδάκης, Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία Ηρακλείου
• Δεκέμβριος 2010, διοργάνωση διάλεξης στο πλαίσιο του διεπιστημονικού διατμηματικού μαθήματος Επιστήμων Πολίτης, το οποίο διδάσκεται το παρόν ακαδημαϊκό έτος στο Πανεπιστήμιο Κρήτης με τη θεματική «Παιδεία του Πολίτη, Περιβάλλον και Επαναπροσδιορισμός της Ανάπτυξης»
• Σύσταση Μουσικής Ακαδημίας-Μουσείο Μέλους και Λόγου
• Ιανουάριος 2010 - Γενέθλια συνάντηση στο Βώσακο, Ορεινός Λόγος, Μανώλης Γ. Ανδρουλιδάκης, Δρ. Φιλολογίας
• Απόσπασμα έκθεσης της Ακαδημίας Αθηνών για την βράβευση της γλύπτριας Ασπασίας Παπαδοπεράκη
• Κείμενο του Καθηγητή Χρήστου Β. Μασσαλά (Πρόεδρος ΔΕ Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, Πρόεδρος του Συμβουλίου Ανώτατης Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης)
• Εισήγηση Ιωάννου Καραβαλάκη, Προέδρου της Πνευματικής Εστίας Οροπεδίου - Διημερίδα Εργασίας (Σάββατο 20 και Κυριακή 21 Δεκεμβρίου) της Πνευματικής Εστίας Ο.Λ. & του Πανεπιστημίου των Ορέων
• Βαρβάρα Ι. Τερζάκη, Επικοινωνιολόγος - Λαϊκός Πολιτισμός και Πολιτική ως θέση στη φιλοσοφία συγκρότησης των Αρχών του Πανεπιστημίου των Ορέων
• «Οικονομικός και κοινωνικός μετασχηματισμός στην ορεινή Κεντρική Κρήτη. Μια πρώτη προσέγγιση με αφορμή το ζήτημα των Ζωνιανών», Άρης Τσαντηρόπουλος, Λέκτορας Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Πανεπιστημίου Κρήτης
• Λειβαδιώτικα Λαογραφικά Στοιχεία, Μανόλης   Γ.   Ανδρουλιδάκης, δρ. φιλ. Διδάσκων Ελληνική Λαογραφία στο Διδασκαλείο « Μ. Αμαριώτου», Π. Τ. Δ. Ε.  του Παν/μίου Κρήτης

Report by the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress

Οι εκάστοτε δράσεις του Πανεπιστημίου των Ορέων απαιτούν χρηματοδοτικούς πόρους,  οι οποίοι είναι  απαραίτητοι για την προαγωγή της έρευνας, καθώς επίσης και για την κάλυψη των σχετικών ανθρώπινων, υλικών και άυλων, τεχνολογικών, φυσικών και χρηματοοικονομικών δαπανών που είναι απαραίτητες για την εύρυθμη και αποτελεσματική του λειτουργία.

Στους πρωταρχικούς στόχους του Πανεπιστημίου των Ορέων τόσο στο σύνολο του, όσο και των μελών του εξατομικευμένα, υπάγεται η προσπάθεια εξεύρεσης πόρων με γνώμονα τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του. Κρίνεται σκόπιμο να αναφερθεί ότι δεν υφίσταται ιδιαίτερος περιορισμός στην προέλευση των πηγών χρηματοδότησης, καθώς αυτές μπορούν να προέρχονται από προγράμματα,  είτε εθνικά είτε ευρωπαϊκά, κληροδοτήματα, χορηγίες κτλ., με μόνο περιορισμό την επίτευξη αυτού του εγχειρήματος.

Πρόσκληση Υποβολής Προτάσεων - Υποστήριξη της ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης- ημερομηνία λήξης 16/04/2010

Ειδικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα «ΚΡΗΤΗ ΠΡΑΣΙΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Ειδικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα «ΚΡΗΤΗ ΠΡΑΣΙΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» (μορφότυπο παρουσίασης)

Διμερής Ε & Τ Συνεργασία Ελλάδας – Τουρκίας 2010-2011

Προκήρυξη της Δράσης "Συνεργασία", ημερομηνία λήξης: 16/10/2009

Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για την πράξη «ΘΑΛΗΣ» του επιχειρησιακού προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

«Διμερής Ε & Τ Συνεργασία Ελλάδας – Τουρκίας 2010-2011», Ημερομηνία Λήξης: 16η Οκτωβρίου 2009

Ενίσχυση για τους «Ορέους» Επιχειρηματίες», Πρόγραμμα «Ενίσχυση Επιχειρηματικότητας Νέων»

Ενίσχυση για τις Γυναίκες Επιχειρηματίες των Ορέων, Πρόγραμμα «Ενίσχυση Επιχειρηματικότητας Γυναικών»

20/07/2009, στην τελική ευθεία τα Προγράμματα Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας

Πρόγραμμα EACEA/11/2009 “Europe for Citizens”

Πρόγραμμα Διμερούς Ε & Τ Συνεργασίας Ελλάδας - Ουγγαρίας 2009

Πρόγραμμα ΙΑPP (Σύνδεση Ακαδημαϊκής με Επιχειρηματικής Κοινότητας) , 7ο Πρόγραμμα Πλαίσιο - Πρόγραμμα Άνθρωποι

Cross - Border Cooperation In the Mediterranean (ENPI CBCMED)

Ευρωπαϊκές & Εθνικές Πολιτικές Κατευθύνσεις

Αειφόρος Ανάπτυξη 2009

The Development of Broadband Access in Rural and Remote Areas

Βελτίωση της πρόσβασης των αγροτικών περιοχών στις σύγχρονες τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ), Επιτροπή Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

Έκθεση σχετικά με την κατάσταση και τις προοπτικές της γεωργίας στις ορεινές περιοχές Επιτροπή Γεωργίας και Ανάπτυξης της Υπαίθρου, Εισηγητής: Michl Ebner

Better high-speed internet access needed to revitalise Europe's rural regions, says Commission

Communication from the Commission to the Council and the European Parliament, Better access for rural areas to modern ICT

Βρυξέλλες, 21 Απριλίου 2009, Μειονεκτικές Περιοχές: Η Επιτροπή εντείνει τη συνεργασία με τις εθνικές αρχές για την απλοποίηση και την καλύτερη στόχευση των ενισχύσεων

Βρυξέλλες, 3 Μαρτίου 2009, Σύμφωνα με τις δηλώσεις της Επιτροπής, για την αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής υπαίθρου απαιτείται καλύτερη πρόσβαση στο διαδίκτυο υψηλής ταχύτητας

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 74/2009 ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 19ης Ιανουαρίου 2009 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ.1698/2005 για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ)

OECD, Guide to measuring the information Society 2009

Ανακοίνωση της Επιτροπής, Πράσινη Βίβλος για την εδαφική συνοχή - Μετατροπή της εδαφικής ποικιλομορφίας σε προτέρημα

Το «Πανεπιστήμιο των Ορέων» υλοποιείται ως πολυδιάστατη δράση-εγχείρημα, η οποία ξεκινά από την «ανθρώπινη πληθυσμιακή βάση» και επενδύει στις κοινωνίες των ορεινών όγκων της Κρήτης. Συναρθρώνεται, λοιπόν, ως εγχείρημα ολοκληρωμένης παρέμβασης στην Περιφέρεια και είναι προϊόν αυθεντικού, συστηματικού και πρωτότυπου προβληματισμού.

Οι τέσσερις πυλώνες οι οποίοι στηρίζουν αυτό το εγχείρημα είναι:

1. Η  Ακαδημαϊκή Έρευνα
2. Η Εκπαίδευση (υλοποίηση εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων και δραστηριοτήτων κατάρτισης, εκπαιδευτικές ανταλλαγές)
3. Οι Δράσεις Κοινωνικής Παρέμβασης (εκδηλώσεις, ενέργειες διάχυσης και ενημέρωσης, διάφορες συμπράξεις, κοινωνική προσφορά)
4. Διάφορες αναπτυξιακές ενέργειες (ανάληψη έργων)

Για την υλοποίηση του εν λόγω οράματος, καθώς και για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα οικονομικής στασιμότητας και κοινωνικής συνοχής, έχουν δημιουργηθεί τέσσερις ομάδες, οι οποίες στοχεύουν στην οικονομική ανάπτυξη, στη διάχυση της παιδείας με έμφαση στη βιωματική εκπαίδευση, και τη βελτίωση των συνθηκών υγείας του πληθυσμού.

 Οι  τέσσερις ομάδες εργασίας είναι οι εξής:

1.      Υγείας και Κοινωνίας

2.      Παιδείας

3.      Ανάπτυξης /  Περιβάλλοντος

4.      Πολιτισμού

Η επίτευξη του στόχου του Πανεπιστημίου των Ορέων απαιτεί χρηματοδοτικούς πόρους,  οι οποίοι είναι  απαραίτητοι για την προαγωγή της έρευνας, καθώς επίσης και για τις αντίστοιχες ανθρώπινες, υλικές και άυλες, τεχνολογικές, φυσικές και χρηματοοικονομικές δαπάνες που θα εξασφαλίσουν την εύρυθμη και αποτελεσματική του λειτουργία.

Συγκεκριμένα, για την τρέχουσα περίοδο οι εν δυνάμει χρηματοδοτικές πηγές είναι:

• Έσοδα από ανταγωνιστικά προγράμματα

α. από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Interreg, FP7, Erasmus Mundus)

β. από Εθνικά Προγράμματα (ΕΣΠΑ, Υπουργείο Παιδείας, Υπουργείο Ανάπτυξης, Περιφερειακό Στρατηγικό Πλαίσιο Κρήτης: 2007-2013 [ Άξονας Προτεραιότητας 7: Αειφόρος Ανάπτυξη και Ποιότητα Ζωής στην Περιφέρεια Κρήτης]).

• Χορηγίες - Κληροδοτήματα.
• Συνεργατικές πρωτοβουλίες με Δήμους, Κοινότητες, Τοπικούς Φορείς, Επιμελητήρια, Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις.
• Έσοδα από μικρές συνδρομές από μέλη-συνεργάτες, από Ιδρύματα, Φορείς Ανάπτυξης, συνεργασίες - κοινοπραξίες σε περιφερειακό, εθνικό και διεθνές επίπεδο.
• Αξιοποίηση τεχνογνωσίας ανθρώπινου δυναμικού και βασικών υποδομών από φορείς - μέλη.

Συγκεκριμένες δράσεις των μελών του Πανεπιστημίου Κρήτης για την ενίσχυση της προσπάθειας εξεύρεσης χρηματοδότησης του Πανεπιστημίου των Ορέων αναφέρονται παρακάτω.

Συγκεκριμένα,  από το Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστημίου Κρήτης και συγκεκριμένα από τον κ. Χελιδόνη υλοποιούνται αξιέπαινες προσπάθειες για  την εξεύρεση χρηματοδότησης.  Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, πραγματοποιήθηκε η καταγραφή όλων των κληροδοτημάτων της Περιφέρειας Κρήτης για τη διασφάλιση χρηματοδότησης.

Επίσης, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι ο κ. Λιονής, Καθηγητής Ιατρικής του Πανεπιστημίου Κρήτης, o οποίος είναι μέλος της Ομάδας του Πανεπιστημίου των Ορέων Υγείας & Κοινωνίας έχει προβεί  με την ερευνητική του ομάδα στο σχεδιασμό τεσσάρων ενεργειών - αξόνων, οι οποίοι θα συμβάλλουν στην οικονομική στήριξη (μέσω προτάσεων)  του Πανεπιστημίου των Ορέων:

•  Άξονας Ι/ Παιδεία & Υγεία > Γυμνάσιο Κράνας - ένα μοντέλο ολιστικής παιδείας και αλληλοδιδασκαλίας ως μοντέλο ανάπτυξης και για τους υπόλοιπους συνεργατικούς σχηματισμούς (clusters) του Πανεπιστημίου των Ορέων. Προτάσεις συνδιδασκαλίας βασικών μαθημάτων σε βιωματικό περιβάλλον.
•  Άξονας ΙΙ/ Έρευνα & Υγεία  > Πρόταση περί Φυσικού Περιβάλλοντος. Ο ρόλος του Βοτανικού κήπου και του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου
  Κρήτης. (Αναφορά στη συνεισφορά του Κέντρου Αυτόχθονης Γνώσης για την Υγεία και τον Τομέα Κοινωνικής Ιατρικής του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Κρήτης).
•  Άξονας ΙΙΙ/ Κοινωνία & Υγεία > Πρόταση έρευνας Φ.Κ.Σ.: «Διερεύνηση διαδικασιών  μορφοποίησης της σύγχρονης κατάστασης κοινωνικού-πολιτισμικού μετασχηματισμού στην ορεινή Κρήτη» (πρόταση  που έχει κατατεθεί και  αναλύει περαιτέρω εμπλουτισμό και αναλυτικό προϋπολογισμό).
•   Άξονας ΙV/ Ανάπτυξη & Υγεία > Πρόταση Living Lab: Η Περιφέρεια σε συνεργασία με τους Δήμους και τα Ερευνητικά και Ακαδημαϊκά Ιδρύματα προκηρύσσει την εγκατάσταση Τεχνολογιών  Επικοινωνιών σε επίπεδο Δήμου και Πανεπιστημιουπόλεων με ανοικτή πρόσβαση σε αυτές από  τους κατοίκους χρήστες. (Εδώ έχει κατατεθεί συγκεκριμένη πρόταση του Τομέα Κοινωνικής  Ιατρικής για την ανάπτυξη καινοτόμου τεχνολογίας στην εκτίμηση και διαχείριση του  κινδύνου).

Επιπροσθέτως, το Κέντρο Επικοινωνιών και Δικτύων αποτελεί ένα πρότυπο εργαστήριο, το όποιο μέσω προγραμμάτων που υλοποιεί στην παρούσα φάση, ενισχύει την πρωτοβουλία για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη των απομακρυσμένων περιοχών της Κρήτης (ορεινών & νησιωτικών) μέσω της χρήσης Νέων Τεχνολογιών Πληροφορικής & Επικοινωνιών. Για την τρέχουσα περίοδο οι ενέργειες που υλοποιεί για τη χρηματοδότηση του Πανεπιστημίου  των Ορέων είναι:

• Υπηρεσίες Τεχνικού Συμβούλου για την ανάπτυξη Ευρυζωνικού Δικτύου τοπικής ασύρματης πρόσβασης σε Δήμους του Ν. Ηρακλείου και Ρεθύμνου.
• Προηγμένες τηλεματικές υπηρεσίες για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση: Ανάπτυξη και Υποστήριξη Προηγμένων Τηλεματικών Υπηρεσιών για τις μονάδες Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης των Νομών Χανίων, Ρεθύμνης, Ηρακλείου και Λασιθίου.
• Ευρυζωνική αναβάθμιση της πρόσβασης στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο 247 σχολείων στην περιοχή ευθύνης του ΠΚ, Ευρυζωνική αναβάθμιση του δικτύου διανομής του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου Κρήτης

Μην αμελήσουμε τις συνεργασίες τις οποίες το Πανεπιστήμιο των Ορέων έχει αναπτύξει με Τμήματα του Παιδαγωγικού Δημοτικής Εκπαίδευσης, Παιδαγωγικού Προσχολικής Εκπαίδευσης, Ψυχολογίας, Πολιτικών Επιστημών, Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Ιατρικής, Βιολογίας, Χημείας και Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Επιπροσθέτως, έχει συνάψει συνεργασία με το Καμπάνειο Ίδρυμα.

Συμπερασματικά, τα έσοδα του Πανεπιστημίου των Ορέων εκτιμάται ότι θα συνεχίσουν να προέρχονται από τις υπηρεσίες έρευνας, υπηρεσίες εκπαίδευσης και κατάρτισης και αφετέρου από κοινοτικά και εθνικά ερευνητικά και αναπτυξιακά προγράμματα.  Τέλος, στόχος είναι η κατάρτιση, συμμετοχή και υλοποίηση εθνικών και διεθνών προγραμμάτων ή μελετών αυτοτελώς ή σε συνεργασία με άλλους φορείς για τη χρηματοδότηση της έρευνας στους τομείς δραστηριότητας του Πανεπιστημίου των Ορέων.

Αίθουσα Ενώσεως Ανταποκριτών Ξένου Τύπου, 29 Ιουνίου 2009

Δελτίο Τύπου

Ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Καθηγητής Ιωάννης Παλλήκαρης, παρουσίασε σήμερα σε Συνέντευξη Τύπου στην Αίθουσα της Ένωσης Ανταποκριτών Ξένου Τύπου το Πανεπιστήμιο των Ορέων, που είναι μία πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Το Πανεπιστήμιο των Ορέων αποτελεί σύνθετο εγχείρημα συγκρότησης προϋποθέσεων για ολοκληρωμένη παρέμβαση στην ορεινή και νησιωτική περιφέρεια, και θεσμική «ομπρέλα» για τη δημιουργία αυτόνομου Πανεπιστημίου.

Το Πανεπιστήμιο των Ορέων στοχεύει στο αίτημα συστηματικής αναδιανομής των ευκαιριών μάθησης, κυρίως σε όσους τις έχουν μεγαλύτερη ανάγκη και συγκεκριμένα μέσα στο πλαίσιο της σύγχρονης εκδοχής της δια-βίου μάθησης.

Στόχοι του Πανεπιστημίου των Ορέων, όπως εξήγησε ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης, αποτελούν:

Η αλλαγή προτύπου ευημερίας, η οποία θα συνδυάζει τη βιώσιμη ανάπτυξη με την ανάκτηση των χαμένων ανθρωπίνων σχέσεων και την πολιτισμική ταυτότητα των μικρών κοινωνιών.

Η προστασία του ανθρώπινου και φυσικού περιβάλλοντος.

Η ενίσχυση της παραδοσιακής οικονομίας με μοντέρνα εργαλεία διαχείρισης, για την αναστολή της υπερεκμετάλλευσης του φυσικού πλούτου.

Η απάλειψη της παραβατικότητας και η απεξάρτηση από την οικονομία του δανεισμού και των επιδοτήσεων.

Ο επαναπροσδιορισμός της ανθρώπινης ευτυχίας με ανθρώπινους δείκτες και όχι με εισοδηματικά δεδομένα.

Όπως ανέφερε ο κύριος Πρύτανης, το εγχείρημα έχει αρχίσει ήδη να λειτουργεί πιλοτικά στο Οροπέδιο Λασιθίου, στον ορεινό Μυλοπόταμο και στο Οροπέδιο Ομαλού στα Χανιά.

Ο Καθηγητής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, κύριος Michael Herzfeld, ανέφερε ότι η σύζευξη της βιωματικής εμπειρίας με την επιστημονική γνώση είναι αναγκαία για τη βιωσιμότητα των ορεινών και αποκλεισμένων κοινωνιών, οι οποίες διαθέτουν ιδιαίτερη πολιτιστική ταυτότητα.

Τον συντονισμό  της συνέντευξης τύπου του Πανεπιστημίου των Ορέων έκανε ο Καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, κύριος Μιχάλης Κοπιδάκης, ο οποίος υποστήριξε ότι το Πανεπιστήμιο των Ορέων παραπέμπει στην εποχή της αλληλοδιδασκαλίας, μια παλιά μέθοδο στα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας όπου οι μεγάλοι μαθητές δίδασκαν τους μικρούς μαθητές, δηλαδή το σχολείο βασιζόταν στις ίδιες δυνάμεις του.

Ο εκπρόσωπος του Συλλόγου Μελισσοκόμων Κρήτης, κύριος Γιάννης Χατζηδάκης από το Ρέθυμνο,  επιβεβαίωσε τη σημασία της βιωματικής γνώσης, αναφερόμενος σε ένα πραγματικό περιστατικό. Όταν τοποθέτησε το κινητό του μπροστά σε μια κυψέλη μελισσών, οι μέλισσες απέκλεισαν το κινητό ως ξένο σώμα∙ Παρατήρηση που οδηγεί στο συμπέρασμα ,ότι οι κώδικες επικοινωνίας δεν είναι μόνο αυτοί που γνωρίζουμε.Ο Καθηγητής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και Διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης κύριος Νίκος Σταμπολίδης μίλησε για τις δυνατότητες της ορεινής Κρήτης και τη δυνατότητα μεταλαμπάδευσης αυτής της εμπειρίας πανελλαδικά.

Στη Συνέντευξη Τύπου έδωσε το παρών η πανεπιστημιακή κοινότητα, ο Ειδικός Γραμματέας Ανώτατης Εκπαίδευσης κύριος Αθανάσιος Κυριαζής, εκ μέρους του Προέδρου του ΠαΣοΚ Γιώργου Παπανδρέου η πολιτική εκπρόσωπος του κόμματος  για την Παιδεία κυρία Άννα Διαμαντοπούλου, ο Αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης κύριος Μανόλης Πετράκης , εκπρόσωπος της UNESCO,  εκπρόσωποι ΜΚΟ, καθώς και εκπρόσωποι ορεινών περιοχών της Κρήτης που είναι μέλη του Πανεπιστημίου των Ορέων

Σχολιασμός ΜΜΕ

Παρουσίαση Mega Channel - μορφή wmv

Απογευματινή - αρχείο σε μορφή pdf

Βήμα - αρχείο σε μορφή pdf

Ελευθεροτυπία - αρχείο σε μορφή pdf

Espresso - αρχείο σε μορφή pdf

Έθνος - αρχείο σε μορφή pdf

Ημερησία - αρχείο σε μορφή pdf

Νέα - αρχείο σε μορφή pdf

Πατρίς - αρχείο σε μορφή pdf

Τόλμη - αρχείο σε μορφή pdf

Ακολουθήστε τις παρακάτω διαδρομές για να κατεβάσετε το φυλλάδιο του Πανεπιστημίου των Ορέων.

Ο σχεδιασμός για την  Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη της Υπαίθρου, με την έννοια πάντα της βιώσιμης ανάπτυξης, δηλαδή της  οικονομικής μεγέθυνσης, της κοινωνικής συνοχής και της προστασίας του περιβάλλοντος, πρέπει να υιοθετήσει τις αρχές της βιώσιμης χωρικής ανταγωνιστικότητας σε συνδυασμό με την εισαγωγή των αρχών των βιώσιμων κοινοτήτων.

Η χωρική προσέγγιση της αγροτικής ανάπτυξης υιοθετείται  σήμερα μετά  την εφαρμογή των πολιτικών της εντατικοποίησης της αγροτικής παραγωγής  και της πολιτικής των επιδοτήσεων στους αγρότες και άλλες ομάδες πληθυσμού. Η πολιτική της επιδίωξης χωρικής ανταγωνιστικότητας διαφοροποιεί, χωρίς κατ' ανάγκην να καταργεί, τις προηγούμενες πολιτικές, και ενσωματώνει τη χωροταξία, τους φορείς, τις αγορές και τις δημόσιες πολιτικές παρέμβασης. Στοχεύει στην αναζωογόνηση και τη σταδιακή ανασυγκρότηση των αγροτικών περιοχών και την προσαρμογή τους σε νέες λειτουργίες και ανάγκες.

Χωρική ανταγωνιστικότητα

Η χωρική ανταγωνιστικότητα σημαίνει την κοινωνική, περιβαλλοντική, οικονομική ανταγωνιστικότητα μιας περιοχής στον παγκοσμιοποιημένο χώρο. Σύμφωνα με αυτήν, μια περιοχή  γίνεται ανταγωνιστική αν μπορεί να διασφαλίσει  συνολικά την περιβαλλοντική, οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική της βιωσιμότητα, που βασίζεται σε διαδικασίες συνεργασίας και δικτύωσης διάφορων περιοχών. Η χωρική ανταγωνιστικότητα προϋποθέτει:

- την επιδίωξη συνολικής συνοχής με τη μεγιστοποίηση της συμβολής των ενδογενών πόρων της περιοχής

- τη συμμετοχή των τοπικών φορέων και θεσμών

- την εισαγωγή της καινοτομίας σε κάθε τομέα

- τη συνεργασία με άλλες περιοχές και

- τη συμπόρευση με τις περιφερειακές, εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές

Στα πλαίσια αυτά,  απαιτείται  η εκπόνηση Τοπικού  Αναπτυξιακού Σχεδίου (Τ.Α.Σ.)  που να επιδιώκει να αποκτήσουν οι τοπικοί φορείς και οι θεσμικές οργανώσεις  την ικανότητα:

- Να διατηρούν, αξιοποιούν, ανανεώνουν  το  φυσικό περιβάλλον  και την κληρονομιά τους, ανάγοντάς τα σε διακριτό στοιχείο της περιοχής τους.

- Να δρουν από κοινού στη βάση κοινής αντίληψης, εκφρασμένης από ένα αναπτυξιακό σχέδιο συμβατό με τα  άλλα επίπεδα σχεδιασμού.

- Να παράγουν και να δημιουργούν τη μέγιστη  παραμένουσα προστιθέμενη αξία στην περιοχή τους, καθιστώντας τα τοπικά προϊόντα και υπηρεσίες τοπικό συγκριτικό πλεονέκτημα.

- Να δημιουργούν σχέσεις συνεργασίας με άλλες περιοχές και τον υπόλοιπο κόσμο.

Το τελευταίο αυτό  στοιχείο διαφοροποιεί  τη χωρική προσέγγιση από την αυστηρά ενδογενή αντίληψη της ανάπτυξης  των αρχών της δεκαετίας του '90.

Η τοπική ταυτότητα βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της  στρατηγικής, με βάση την οποία ανώνυμες περιοχές γίνονται επώνυμες και ευρύτερα γνωστές. Η περιοχή σχεδιασμού στην Ελλάδα πρέπει να είναι η γεωγραφική ενότητα ενός  Καποδιστριακού Δήμου, για να μπορεί να συνδεθεί το Τοπικό Αναπτυξιακό Σχέδιο, με τον  χωροταξικό σχεδιασμό (ΣΧΟΟΑΠ) και τις πηγές χρηματοδότησης (Επιχειρησιακά Προγράμματα Περιφέρειας και Δήμου).

Το ΤΑΣ αποτελεί μία  εκ των κάτω προς τα άνω διατομεακή  προσέγγιση της τοπικής ανάπτυξης, της οποίας η χωρική συνιστώσα θεσμοθετείται μέσω του ΣΧΟΟΑΠ, και που η υλοποίησή της διασφαλίζεται από τη δέσμευση συγκεκριμένων εθνικών, κοινοτικών  και ιδιωτικών πόρων. Βάση του ΤΑΣ είναι το  Τοπικό Κεφάλαιο, δηλαδή  το σύνολο τω υλικών και άυλων στοιχείων μιας περιοχής που χαρακτηρίζονται πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματά της (δραστηριότητες, τοπία, κληρονομιά, παράδοση, τεχνογνωσία),  των οποίων τα ιδιαίτερα  χαρακτηριστικά μπορούν να αξιοποιηθούν για την ανάπτυξη της περιοχής.

Το τοπικό Κεφάλαιο χωρίζεται σε οκτώ συνήθως συνιστώσες,  των οποίων αξιολογείται το περιεχόμενο και η σχετική αναπτυξιακή βαρύτητα. Οι συνιστώσες αυτές είναι:

1)      οι υλικοί πόροι και η διαχείρισή τους

2)      ο πολιτισμός και η ταυτότητα της περιοχής

3)      το ανθρώπινο δυναμικό

4)      η άμεση και έμμεση τεχνογνωσία και οι ειδικές δεξιότητες

5)      η διακυβέρνηση της περιοχής και οι  χρηματοδοτικοί πόροι

6)      οι δραστηριότητες και οι επιχειρήσεις

7)      οι αγορές  και οι εξωτερικές σχέσεις

8)      η εικόνα που εκπέμπει η περιοχή και ο τρόπος που γίνεται αποδεκτή.

Η ανάπτυξη της στρατηγικής  λαμβάνει υπόψη τη συμβολή  κάθε συνιστώσας   στην περιβαλλοντική, κοινωνική και οικονομική ανταγωνιστικότητα της περιοχής, και προωθεί  την   ενίσχυση και αξιοποίηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών  του τοπικού κεφαλαίο προς την  κατεύθυνση της ενίσχυσης της τοπικής ανταγωνιστικότητας με προτεραιότητα δράσεις  που αναμένεται να έχουν πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα.

Βιώσιμες Κοινότητες (Β.Κ)

Βιώσιμες κοινότητες ονομάζονται οι  περιοχές όπου οι πολίτες θέλουν να ζουν και να εργάζονται σήμερα και στο μέλλον. Οι Β.Κ ανταποκρίνονται στις ποικίλες ανάγκες των σημερινών και αυριανών κατοίκων τους, αντιμετωπίζουν με ευαισθησία το περιβάλλον και συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής Είναι ασφαλείς, έχουν καλή οργάνωση και διαχείριση και προσφέρουν ίσες ευκαιρίες και υψηλού επιπέδου υπηρεσίες σε όλους.

Ισχυρά και ασθενή σημεία των ορεινών περιοχών της Κρήτης

Ι. Ισχυρά σημεία

- ποιότητα περιβάλλοντος

- μνημεία, παραδοσιακά σύνολα, μύθοι,

- πολιτισμός της καθημερινότητας, ήθη, έθιμα, επιβίωση της παράδοσης

- τοπικά προϊόντα ποιότητας,

- ελκυστικότητα του χώρου με εν δυνάμει «ζήτηση»

ΙΙ. Ασθενή σημεία

- σταδιακή υποβάθμιση του περιβάλλοντος και των οικισμών

- χαμηλά εισοδήματα, υψηλό ποσοστό «φτωχών»

-  γήρανση, σταδιακή εγκατάλειψη οικισμών και καλλιεργειών

- η λειτουργία των κοινωνιών σε  κλειστούς θύλακες

- ελλείψεις υποδομών

- χαμηλή ποιότητα υπηρεσιών

- κοινωνικά προβλήματα

- παραβατικότητα και  εισοδήματα από μη σύννομες δραστηριότητες

Αρχές και κατευθύνσεις του σχεδιασμού

1.      Σχέδιο ολοκληρωμένης Βιώσιμης Ανάπτυξης με άξονες την  οικονομία, την κοινωνική ανάπτυξη και συνοχή και την προστασία του περιβάλλοντος

2.       Ενίσχυση - αξιοποίηση των ισχυρών και άμβλυνση των ασθενών σημείων

3.      Άρση της απομόνωσης/ Ενίσχυση προσπελασιμότητας - κάλυψη ελλείμματος βασικών υποδομών

4.      Ανάδειξη της ελκυστικότητας των περιοχών (μνημεία, φύση, παράδοση)

5.      Ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας με άξονα τα τοπικά προϊόντα, τον πολιτισμό, τον  ειδικό τουρισμό και το περιβάλλον. Ενισχύσεις για επενδύσεις σε ντόπιους, απόδημους κλπ.

6.      Αναδιάρθωση - εκσυγχρονισμός της κτηνοτροφίας

7.      ΄Εμφαση στην παιδεία, τη σύγχρονη ολοήμερη εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση, ενίσχυση κάθε πολιτιστικής λειτουργίας

8.      Στήριξη ή δημιουργία αναπτυξιακών, κοινωνικών, πολιτιστικών και εκπαιδευτικών δομών.

9.      Τοπικό  σχέδιο και  πρόγραμμα σε κάθε γεωγραφική ενότητα με ενιαία χαρακτηριστικά με εξασφαλισμένους δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους, ενταγμένο στο  ευρύτερο  Επιχειρησιακό Σχέδιο

10.  Επιστημονική στήριξη του προγράμματος σε όλους τους τομείς  (οικονομία, κοινωνία, υγεία, περιβάλλον, πολιτιστική κληρονομιά κλπ.) με συμμετοχή ΑΕΙ, ειδικών επιστημόνων και εμπειρογνωμόνων, εκπροσώπων  επιστημονικών φορέων  και ιδιαίτερα του Πανεπιστημίου των Ορέων.

11.  Συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας, της εκκλησίας, των αποδήμων και εθελοντών  στην υποβολή, συζήτηση και υλοποίηση προτάσεων  και επενδύσεων (αποκατάσταση κτισμάτων, δημιουργία  συμβατών  με την περιοχή επιχειρηματικών επενδύσεων, λοιπών δημόσιων  και ιδιωτικών  έργων, προώθηση τοπικών προϊόντων, ανάληψη  πολιτιστικών, ενημερωτικών και εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών κλπ.).

12.  Θέσπιση κανόνων προστασίας και περιβαλλοντικής διαχείρισης  (προστασία της φύσης, των μνημείων, βιολογικά προϊόντα.. Χρήσεις γης, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, κήρυξη οικισμών και μνημείων ως διατηρητέων  κλπ.).

13.  Ευέλικτη χρηματοδότηση, μέσω εξασφάλισης από την πολιτεία ενός Κοινωνικού Κεφαλαίου που με βάση τις προτάσεις της επιστημονικής επιτροπής:

            α) θα χρηματοδοτεί μελέτες, μικρές παρεμβάσεις και αποκαταστάσεις, επιμόρφωση, πολιτιστικές δράσεις, στήριξη μικρών επενδύσεων, χωρίς γραφειοκρατικές διαδικασίες

            β) θα καλύπτει οικονομικά τις διαδικασίες προετοιμασίας, ωρίμανσης  και ένταξης σε  κοινοτικά και εθνικά προγράμματα δημόσιων έργων αλλά και μεγαλύτερης κλίμακας ιδιωτικών επενδύσεων, με δεδομένο ότι σήμερα οι  τοπικές αρχές και οι κάτοικοι των περιοχών αυτών αδυνατούν να αξιοποιήσουν αυτές τις ευκαιρίες.

Ο ρόλος του Πανεπιστημίου των Ορέων στις περιοχές παρέμβασης

Ο ρόλος του Πανεπιστημίου των Ορέων στις περιοχές παρέμβασης πρέπει να είναι διπλός:

 1) άμεσος: δράσεις εκπαίδευσης, βιωματικής κατάρτισης, πολιτισμού, μικρές πιλοτικές δράσεις συμβολής στην  τοπική ανάπτυξη που υλοποιούνται από τις επιμέρους ομάδες του Πανεπιστημίου των Ορέων

2) έμμεσος: κυρίως συμβουλευτικός, που υλοποιείται με προτάσεις της ομάδας Ανάπτυξη/ Περιβάλλον και με συμμετοχή στελεχών του Πανεπιστημίου των Ορέων σε  επιστημονικές επιτροπές που θα βοηθούν στους επιμέρους τομείς της τοπικής ανάπτυξης.

Παράδειγμα συμβολής του Πανεπιστημίου των Ορέων

Έχουν προκηρυχθεί τα προγράμματα για Νεανική και Γυναικεία Επιχειρηματικότητα. Το Πανεπιστήμιο των Ορέων ενημερώνει νέους ανθρώπους μιας περιοχής και παρέχει  επιστημονική στήριξη  στη διαμόρφωση μιας ιδέας σε μικρό επιχειρηματικό σχέδιο, καθώς και  βοήθεια για τη συγγραφή της πρότασης ώστε να κατατεθεί σωστά η πρόταση στο πρόγραμμα και να έχει πιθανότητες αποδοχής.

 Για να γίνει η συνολική  παρέμβαση με επιτυχία , πρέπει  το Πανεπιστήμιο των Ορέων να γνωρίζει  καλά τον τόπο και τις τοπικές κοινωνίες. Τα πράγματα γίνονται πιο απλά με  μεταφορά καλών πρακτικών που έχουν αναπτυχθεί στις ίδιες  και κυρίως σε  άλλες περιοχές. Μια  υλοποιημένη καλή πρακτική αποτελεί πρότυπο για άλλους  ενδιαφερόμενους. Αυτούς θα τους ανακαλύψει το Πανεπιστήμιο των Ορέων λειτουργώντας μέσα στις τοπικές κοινωνίες.

H εγκατάλειψη των λειτουργιών της ψυχής και της σκέψης ,στην κηδεμονία των ετοίμων απαντήσεων , βρίσκει την ιδέα της αποκλειστικά επιστημονικής εποπτείας των «φαινομένων», παντοκράτειρα, αφού είναι πλέον, δήθεν ,το μόνο όργανο δια του οποίου μπορούμε να αφουγκραστούμε, να κοιτάξουμε, να μυρίσουμε  και να ψηλαφίσουμε αυτόν τον ρηχό μονομερή κόσμο. Έτσι, η Διάστασης του ¨βάθους¨ της ανθρώπινης σκέψης και της ψυχής   έχει χαθεί από τον  επίπεδο κόσμο της ¨Οθόνης¨ μιας τηλεόρασης και ενός υπολογιστή. Σ' αυτό το περιβάλλον, η απλή, άμεση  βιωματική αντιληπτική ικανότητά μας εξασθενεί απελπιστικά και η από χιλιετιών βιωματική γνώση εξαφανίζεται κάτω από τα στατιστικά δεδομένα της επιστήμης όπου η πληροφοριακή ανακύκλωση μας έχει καταστήσει άναρθρους Η βιομηχανία πτυχίων στα πανεπιστήμιά μας κινδυνεύει να μας οδηγήσει σε πνευματική οκνηρία και να γίνει εχθρική στην οξυγόνωση των εγκεφάλων .

Στην περιφέρεια, το χώμα, το νερό και η πέτρα, δεν υπάρχουν για τους αυτόχθονες, είναι πράγματα πρωτόγονα, στοιχεία ενός παρελθόντος που τα περιγράφουν μόνο τα λαϊκά τραγούδια στις γιορτές Οι κάτοικοι των περιθωριοποιημένων κοινωνιών μπολιασμένοι από την επίπεδη πληροφόρηση του ¨κουτιού¨ ,με την επίκτητη  ψευδαίσθηση της ¨εφήμερης ευημερίας¨ της καταναλωτικής υπερτεχνολογικής κοινωνίας   , εγκαταλείπουν τα χωριά τους, χωρίς κανείς να μπορεί να τους απαγορέψει να μην έχουν ρίζες, να μην έχουν μνήμες, να μην λησμονούν εκείνο το παλιό σκηνικό που έπαιζαν μικροί που ένιωσαν τα πρώτα καρδιοχτύπια , που έμαθαν γράμματα. Εναλλακτικά όπου υπάρχει ακόμη κρίσιμη κοινωνική μάζα, αντιστέκονται, υιοθετώντας παλιούς άγραφους νόμους  τιμής και μέσα από ένα εύκολο, συχνά παράνομο και παραβατικό πλουτισμό, απομυθοποιούν την επίπλαστη  ευημερία  ¨των πολιτισμένων¨, εγκαθιστώντας ένα παρακράτος ευτελισμού της ίδιας της πολιτιστικής κληρονομιάς τους .

Όλα αυτά οδηγούν στην αποδόμηση του κοινωνικού ιστού κυρίως της περιφέρειας  και στον κοινωνικό αποκλεισμό της, όπου μέσα από μία ιδιότυπη μη βιωματική πολιτισμική μετάλλαξη έχει σαν αποτέλεσμα, τον ψυχρό, επίπεδο πολιτισμό, της τηλεόρασης, του πλαστικού χρήματος και τη συνεπακόλουθη εξάρτηση και εργασιακή υποθήκη.

Σ’ αυτή την χρονική στιγμή γίνεται επίκαιρο και αναγκαίο όσο ποτέ το Ευρωπαϊκό όνειρο μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας, όπου η διατήρησης της ¨περιφερικής ταυτότητας¨ θα αποτελεί την αναγκαία και ικανή συνθήκη , σύνθεσης του Μωσαϊκού της παγκοσμιοποιημένης ευρωπαϊκής εικόνας.

Το Πανεπιστήμιο των ορέων είναι (ένα κίνημα, ένας Οργανισμός ) μια πράξη, κάθετης παρέμβασης στην βάση της κοινωνίας, με  στόχο την οργάνωση και ενεργοποίηση της για,

τον επαναπροσδιορισμό της ανθρώπινης ευτυχίας με ανθρώπινους δείκτες και όχι με  εισοδηματικά δεδομένα.

την ανάκτηση των χαμένων ανθρωπίνων σχέσεων και της πολιτισμικής ταυτότητος  των μικρών κοινωνιών,

την προστασία του ανθρώπινου και φυσικού περιβάλλοντος

την ενίσχυση της παραδοσιακής οικονομίας με μοντέρνα εργαλεία διαχείρισης , για την αναστολή της υπερεκμετάλλευσης του Φυσικού πλούτου , απάλειψη της παραβατικότητας και  απεξάρτηση από την οικονομία του δανεισμού και των επιδοτήσεων.

Ο στόχος θα επιτευχθεί με

τον  διάλογο  και συγκερασμό της βιωματικής με την επιστημονική γνώση ,από τους ανθρώπους που την υπηρετούν ,ένθεν και ένθεν αλλά  έξω από τα πανεπιστήμια , στον χώρο της πρωτογενούς παραγωγής της,

Την επιστημονική υποστήριξη σε κάθε επίπεδο ενεργειών σε κύριους τομείς παρέμβασης , παιδεία , πολιτισμός , οικονομία, Υγεία .

την  διδασκαλία της παιδείας της ελαχίστης αναγκαίας κατανάλωσης και της απεξάρτησης από το πλαστικό χρήμα

Την δημιουργία πολιτιστικών και Εικαστικών δρώμενων διαπολιτισμικού χαρακτήρα , στην βάση του εθελοντισμού στις ορεινές αλλά και κοινωνικά αποκλεισμένες περιοχές. 

Ιδιαίτερα για την Κρήτη είναι μια πράξη επαναστατικής ειρήνης , απέναντι στην βάναυση αλλοίωση της περιβαλλοντολογικής , οικιστικής και πολιτιστικής ταυτότητας του Νησιού , που εν ονόματι του εύκολου πλουτισμού από τη μαζική τουριστικοποίηση και εκποίηση της Κρητικής γής ,έχει σαν αποτέλεσμα την αποδόμηση του κοινωνικού ιστού της ,την αύξηση της παραβατικότητας , τον εξευτελισμό, εγχωρίως και διεθνώς, των παραδοσιακών αξιών και του πολιτισμού της.

Είναι ένα κάλεσμα για συσπείρωση και ειρηνικό αγώνα των ευαισθητοποιημένων και εν αγωνιά ευρισκομένων πολιτών του.

Παρακαλώ, κατεβάσετε το αρχείο της πρόσκλησης.

• Αρχείο Πρόσκλησης σε μορφή pdf
• Αρχείο Πρόσκλησης σε μορφή doc

Η ιστοσελίδα είναι υπό κατασκευή.

Με τον ευφημιστικό όρο ποιότητα ζωής, ο σύγχρονος κόσμος εννοεί κυρίως την υλική ευμάρεια και τον ελεύθερο χρόνο που διατίθεται στην ψυχαγωγία.  Για να επιτύχει, μέσα στο πλαίσιο βεβαίως της ισοπεδωτικής παγκοσμιοποίησης, αυτούς τους στόχους, ο άνθρωπος εξαντλεί ασυλλόγιστα τους φυσικούς πόρους, οικοδομεί μια σαθρή ιεράρχηση προτεραιοτήτων και απαξιώνει το ιδεώδες της Παιδείας, που δεν είναι ούτε η χρησιμοθηρική ταχύρρυθμη εκπαίδευση, ούτε η αποσπασματική πληροφόρηση, αλλά η σύμμετρη ανάπτυξη των διανοητικών και ψυχικών αρετών.

Το περιεχόμενο είναι υπό κατασκευή.

Το περιεχόμενο είναι υπό κατασκευή.

     Το όλο θέμα της ανάπτυξης του Οροπεδίου Λασιθίου (ΟΛ) έχει απασχολήσει κατά καιρούς πολλούς φορείς και έχει συζητηθεί από διάφορους συλλόγους και πρόσωπα που προτείνουν διάφορες δράσεις για επίλυση προβλημάτων των κατοίκων του ΟΛ. Οι προτάσεις αυτές θεωρούνται αποσπασματικές και νομίζω ότι απουσιάζει το στοιχείο της ολοκληρωμένης αντιμετώπισης. Μια ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του ζητήματος περιφερειακής ανάπτυξης της Κρήτης επιχειρείται με την έγκριση του ‘Περιφερειακού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης της Περιφέρειας της Κρήτης' (ΦΕΚ 1486. 10.10.2003). Στο Σχέδιο αυτό βρίσκει κανείς θεσμικά μέτρα που καλύπτουν εν μέρει την ανάπτυξη των ορεινών περιοχών της Κρήτης και επομένως και του ΟΛ. Από το σχέδιο αυτό θα μπορούσε να αντλήσει κανείς τις βασικές αρχές και τη μεθοδολογία που πρέπει να ακολουθήσει για να κατατεθεί μια ρεαλιστική πρόταση μέσα στα πλαίσια των προκλήσεων του 21^ου αιώνα (έντονη ανταγωνιστικότητα στην παγκοσμιοποιημένη γεωργία, ανάγκη για περιβαλλοντική φροντίδα, ασφάλεια για τον παραγωγό και καταναλωτή κ.λπ.), ώστε να προτείνει καινοτόμες δράσεις αντί μέτρα κλασικού τύπου.

Μέσα στα πλαίσια της ιδέας για τη λειτουργία του ‘Πανεπιστημίου των Ορέων' και με τη σύσταση ενός καταστατικού, ο υποφαινόμενος προτείνει σε α' φάση να ορισθεί μια επιτροπή-ομάδα για τον χώρο της Γεωργίας. Η επιτροπή-ομάδα αυτή, υποθέτω, θα έχει να ασχοληθεί με τη σύνταξη μιας πρότασης-προμελέτης όπου θα αναφέρονται οι επιθυμητοί στόχοι του προγράμματος. Αντικείμενο της ομάδος πιστεύω είναι να εντοπισθούν πηγές για χρηματοδότηση (π.χ. Καμπάνειο κληροδότημα, Κοινοτικά ή Εθνικά προγράμματα κ.λπ.) που υποστηρίζουν τέτοιες δράσεις. Η υποβολή μιας τέτοιας πρότασης και η έγκρισή της θα επιτρέψει τη σύνταξη μιας μελέτης σκοπιμότητας (‘feasibility study') που μπορεί να γίνει σε μια β' φάση και μπορεί να ανατεθεί σε ομάδα εργασίας με την κατάλληλη σύνθεση από ειδικούς επιστήμονες, που θα προτείνουν την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου προγράμματος αειφόρου γεωργικής ανάπτυξης του ΟΛ. Με τη μελέτη σκοπιμότητας θα καθορισθούν οι στόχοι του προγράμματος, θα μελετηθούν οι συνθήκες της συμβατικής γεωργίας που εφαρμόζεται στο ΟΛ, θα εντοπισθούν οι παράγοντες που ευθύνονται για την υποβάθμιση της περιοχής, θα αναζητηθούν τυχόν συγκριτικά πλεονεκτήματα που παρουσιάζει το αγροοικοσύστημα του ΟΛ και θα προταθούν μέτρα για συγκεκριμένες καινοτόμες δράσεις.

Σε μια γ' φάση (‘implementation phase') η επιτροπή θα επιδιώξει την υλοποίηση των επιμέρους δράσεων υπό μορφή πιλοτικών προγραμμάτων (‘case studies'),που ύστερα από προκήρυξη μπορούν να ανατεθούν σε αναπτυξιακούς φορείς όπως γίνεται για άλλα δημόσια έργα.

Ενδεικτικά, αναφέρω παρακάτω πιθανούς τίτλους των έργων των τριών φάσεων και κάποιες προτάσεις με τα περιεχόμενα των δράσεων για κάθε φάση.

Φάση Ι (‘orientation phase')

Το συνοπτικό κείμενο τούτο, είναι γραμμένο με απλά λόγια και απευθύνεται στους ακαδημαϊκούς δασκάλους μας, με σκοπό να φωτίσει τα αποτελέσματα της δουλειάς τους.

Όλα αυτά τα τελευταία χρόνια, ζητούμε κι εδώ στην Ελλάδα, να μπορεί να γίνει το Πανεπιστήμιο, εκτός των άλλων, ζωντανό και διαλεκτικό υπό την έννοια, ότι τρέφει την κοινωνία αλλά και αναζωογονείται από αυτήν, ότι προσεγγίζει το παγκόσμιο αλλά επιστηρίζει το τοπικό. Λέμε και ακούμε πολλές θεωρίες. Πώς, όμως, θα διευκολυνόταν ένα ολόκληρο Πανεπιστήμιο, να βρει το δρόμο του για μια τέτοια δημιουργική δουλειά;

Η σύνθετη δουλειά της διδασκαλίας από έναν εξωτερικό παρατηρητή, εκτιμάται ως βαριά με τόσες απαιτήσεις, ούτως ώστε δεν είναι ούτε εύκολο, ούτε δυνατό να μπορεί ο Διδάσκων, να βρει μόνο από προσωπική του πείρα, όλα τα στοιχεία που χρειάζονται γι' αυτήν. Και γίνεται ακόμα δυσκολότερη, όταν η κοινωνική αντανάκλαση της επιστημονικής γνώσης γίνεται όλο και δυσκολότερα διαπιστώσιμη.

Δύο ελατήρια με παρακίνησαν στο να προβώ στην παραπάνω θεώρηση, διότι ιδωμένη ως οργανικό μέλος της ακαδημαϊκής σκέψης, η παραδοχή του κανόνα, ότι θέλουμε το Πανεπιστήμιο λειτουργικό και χαρούμενο, δημιουργεί την προϋπόθεση για την αναγκαία συστηματοποίηση της διδαχής - διδασκαλίας, με σκοπό να αναδειχθεί όλη η ωφέλεια που προσδοκούμε.

Το πρώτο, δηλαδή, ελατήριο αφορά στην ψυχολογική κατάσταση που αντιμετωπίζω, όταν διαπιστώνω, με θλίψη και αγανάκτηση, τα αποτελέσματα στη συμπεριφορά των φοιτητών και των αποφοίτων, τους οποίους παρακολουθώ ως συμπολίτες μου στις κοινωνικές τους εκδηλώσεις. Πόση δύναμη και πόση διανοητικότητα σπαταλιέται άδικα σε εκφράσεις κακά οργανωμένες, ασυστηματοποίητες, άσκοπες, ανόητες και πολλές φορές βλαβερές.

Για όλους όσους παρατηρούν γύρω τους, η παραπάνω περιγραφή μου γίνεται αυτόματα κοινό θέαμα, με κοινή εκτίμηση, ότι η εκπαίδευση επιστημόνων δε δημιούργησε παιδεία λαϊκού πολιτισμού και δεν παρέδωσε λόγο πολιτικής σκέψης.

Το άλλο ελατήριο είναι επιστημονικής φύσης, δεδομένου ότι αναγνωρίζεται ο βιωματικός χαρακτήρας, ως τρόπος της εκπαίδευσης και προβάλλεται από την παιδαγωγική επιστήμη, ως σπουδαιότατος παράγοντας αγωγής, ο οποίος θριαμβευτικά πρέπει να μπαίνει στο σύγχρονο παιδαγωγικό σχολείο.

Η εξέλιξη του σχολείου οδηγεί στο Πανεπιστήμιο, το οποίο όμως ανθίσταται ως σύστημα, περιχαρακωμένο στην αυθεντία της εξειδικευμένης γνώσης, όπως αυτή παρέχεται. Το αποτέλεσμα είναι, στο μέρος που του αναλογεί, το Πανεπιστήμιο να παράγει μοντέλα κοινωνίας και πολίτες, αυτούς που συνθέτουν την Κοινωνία που ζούμε, αυτήν την Κοινωνία από την οποία δεν είμαστε ευχαριστημένοι και θέλουμε να την αλλάξουμε.

Προσβλέπουμε σε άγραφες αρχές και κανόνες, των καλών πτυχών που μας παρέδωσε ο λαϊκός πολιτισμός της πατρίδας μας, σε συνδυασμό με το εργαλείο της ξεκάθαρης πολιτικής ματιάς,

Κατατείνουμε στην εποπτεία των παραπάνω και καταθέτω αυτή μου τη θέση ως στοιχείο δημιουργίας γνωστικού αντικειμένου, βιωματικής υφής, θέση για να συμπεριληφθεί στη φιλοσοφία που διέπει την αλληγορική πρόταση "Πανεπιστήμιο των Ορέων".

Σας ευχαριστώ,

Βαρβάρα Ι. Τερζάκη

Επικοινωνιολόγος

Μπορείτε να κατεβάστε το αρχείο παρουσίασης, ακολουθώντας τον παρακάτω σύνδεσμο.

            Όπως σε όλη την αγροτική ύπαιθρο της χώρας, στο Οροπέδιο Λασιθίου παρατηρείται μια συνεχής μετακίνηση του πληθυσμού στα πλησιέστερα αλλά και απομακρυσμένα μεγάλα αστικά κέντρα, προς αναζήτηση καλύτερων συνθηκών εργασίας, υψηλότερου εισοδήματος και καλύτερης διαβίωσης. Τούτο έχει ως αποτέλεσμα την αποψίλωση του πληθυσμού και κυρίως των νέων, με όλες τις δυσμενείς συνέπειες της. Για να σταματήσει η μετακίνηση αυτή ή/ και να αντιστραφεί, είναι απαραίτητη η λήψη μέτρων σε όλους τους τομείς δραστηριότητας της περιοχής.        

            Το σχέδιο τούτο περιορίζεται στον πρωτογενή τομέα, γεωργία, κτηνοτροφία και δασοκομία κατά σειρά προτεραιότητας, λόγω γνωστικού αντικειμένου των συντακτών, και μόνο επιφανειακά σε άλλους τομείς.

            Είναι ευνόητο ότι για την πρόταση συγκεκριμένων μέτρων είναι απαραίτητη η εμπεριστατωμένη έρευνα και λεπτομερής ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης της περιοχής, για τον προσδιορισμό των αδυναμιών και επομένως την επιλογή και προτεραιότητα των μέτρων αντιμετώπισής τους. 

            Στην παρούσα φάση και βάσει προηγούμενης εμπειρίας από άλλες περιοχές της χώρας, προτείνονται, ενδεικτικά, μέτρα κατά σειρά προτεραιότητας, τα οποία αποσκοπούν στον εκσυγχρονισμό και τη βιωσιμότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, την ενίσχυση του αγροτικού εισοδήματος και την προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας από τις γνωστές παρενέργειες των σημερινών συμβατικών συστημάτων παραγωγής.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ  ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ ΤΟΜΕΑ

• Αντικατάσταση των σημερινών συμβατικών συστημάτων γεωργικής και κτηνοτροφικής παραγωγής με ολοκληρωμένα και πιστοποίηση όλων των παραγόμενων προϊόντων.  Αξίζει να αναφερθεί η επισήμανση του Οργανισμού Πιστοποίησης και Ελέγχου Γεωργικών Προϊόντων (ΟΠΕΓΕΠ) "Agrocert", ότι η ολοκληρωμένη αγροτική παραγωγή αποτελεί μια ρεαλιστική εναλλακτική λύση έναντι της συμβατικής παραγωγής.  Ικανοποιεί τις σύγχρονες απαιτήσεις της κοινωνίας που σχετίζονται με την παραγωγή τροφίμων δηλαδή, είναι περιβαλλοντικά ήπια και βιώσιμη, εξασφαλίζει ασφάλεια και ποιότητα των προϊόντων, ικανοποιεί του καταναλωτές και τη συνακόλουθη οικονομική επιτυχία της αγροτικής εκμετάλλευσης, προστατεύει την υγεία των εργαζομένων στην επιχείρηση και εξασφαλίζει τη διαθεσιμότητα πιστοποιημένων αγροτικών προϊόντων.  
• Υιοθέτηση συστημάτων βιολογικής παραγωγής σε όλες τις καλλιέργειες που η διαθέσιμη τεχνολογία επιτρέπει, τις κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις και πιστοποίηση των παραγόμενων προϊόντων.  Σημειώνεται ότι τελευταία παρατηρείται σταθερή αύξηση της κατανάλωσης πιστοποιημένων προϊόντων ολοκληρωμένης και βιολογικής παραγωγής. Για το σύστημα παραγωγής των τελευταίων ισχύουν όλες οι θετικές επισημάνσεις του ΟΠΕΓΕΠ που ισχύουν και για τα πιστοποιημένα προϊόντα ολοκληρωμένης παραγωγής, γεγονός που εγγυάται την εύκολη διάθεση και των δύο σε ικανοποιητικές τιμές.
• Επανεξέταση της δυνατότητας παραγωγής πιστοποιημένου πατατόσπορου.
• Αποτελεσματικότερη εκμετάλλευση των δασικών πόρων της περιοχής, π.χ. αναδασώσεις με κατάλληλα είδη φυτικών ειδών.
• Αποτελεσματικότερη εκμετάλλευση των δασικών και άλλων βοσκοτόπων.
• Εξέταση της δυνατότητας αντικατάστασης τυχόν οικονομικά οριακών καλλιεργειών με άλλες πλέον προσοδοφόρες, π.χ. καλλιέργεια «ευγενών» ποικιλιών αμπέλου για παραγωγή κρασιού υψηλής αξίας. Το κλίμα της περιοχής συνηγορεί υπέρ της δυνατότητας αυτής.
• Εκμετάλλευση τυχόν αρωματικών ή θεραπευτικών (αυτοφυών ή καλλιεργούμενων) ενδημικών ειδών φυτών. 
• Τυποποίηση επεξεργασμένων-μεταποιημένων πιστοποιημένων τοπικών γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, για διευκόλυνση της διάθεσής τους σε ικανοποιητικές τιμές.
• Διαφήμιση όλων των παραπάνω δραστηριοτήτων και του ιδιαίτερου κλίματος της περιοχής, με σκοπό την προσέλκυση επισκεπτών και ανάπτυξη ήπιων μορφών τουρισμού (οικοτουρισμού, αγροτουρισμού).
• Δημιουργία οργανώσεων (συνεταιρισμών, εταιρειών) για την ομαδική προμήθεια των αναγκαίων υλικών και μέσων παραγωγής και καταναλωτικών αγαθών και εμπορία των παραγομένων προϊόντων.

  Οι τρείς πρώτες προτάσεις θεωρούνται άμεσης προτεραιότητας, με σχετικά σύντομη περίοδο υλοποίησης αν υπάρξουν κατάλληλες προϋποθέσεις (κατάλληλα άτομα, στήριξη παραγωγών, φορέων, Χρηματοδότηση, κλπ., βλέπε παρακάτω ).

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ

• Ίδρυση σχολών εκμάθησης παραδοσιακών τοπικών επαγγελμάτων (π.χ. γεωργικής μηχανολογίας, υφαντικής, ραπτικής, οικοκυρικής - κονσερβοποιίας, παρασκευή γλυκών κουταλιού, κλπ.), με σκοπό την ενίσχυση του εισοδήματος των κατοίκων και τη διατήρηση της τοπικής παράδοσης   Η πρόταση αυτή θεωρείται άμεσης προτεραιότητας ως σχετιζόμενη με το Καμπάνειο Κληροδότημα.

• Δημιουργία αιολικού πάρκου για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.  Η επικράτηση ευνοϊκών ανέμων συνηγορούν υπέρ της πρότασης αυτής (μαρτυρία, ο αριθμός ανεμόμυλων για άντληση νερού άρδευσης του οροπεδίου Λασιθίου).
• Ίδρυση δημοτικής συγκοινωνίας για τη διευκόλυνση της μετακίνησης των κατοίκων (μαθητών και άλλων) εντός της περιοχής, αν δεν υπάρχει ήδη.

Είναι κατανοητό ότι η υλοποίηση των παραπάνω προτάσεων μπορεί να γίνει μόνο σταδιακά και υπό τις παρακάτω προϋποθέσεις:

• Ύπαρξη κατοίκων στην περιοχή κατάλληλης ηλικίας και εξασφάλιση της κατανόησης και συνεργασίας τους.
• Εξασφάλιση της συνεργασίας ειδικών επιστημόνων με την απαραίτητη πείρα, που θα συντονίσουν και επιβλέψουν τις διάφορες φάσεις υλοποίησης.
• Εξασφάλιση των αναγκαίων πιστώσεων για την κάλυψη των δαπανών υλοποίησης. Η εξασφάλιση των πιστώσεων αυτών είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί από διάφορα προγράμματα Εθνικά και Ευρωπαϊκά που βρίσκονται σήμερα, ή θα βρίσκονται στο μέλλον, σε εξέλιξη. Προφανής είναι η ανάγκη αναζήτησης κατάλληλων ατόμων και φορέων για τη σύνταξη και υποβολή, αντίστοιχα, των προτάσεων για χρηματοδότηση.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΝΤΕΣ

• Γεώργιος Εμμ. Χανιωτάκης, Γεωπόνος-Εντομολόγος, τ. Δ/ντής Ερευνών, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. "Δημόκριτος" (υπηρετήσας στο Οροπέδιο)

• Αριστείδης .Π. Οικονομόπουλος, Εντομολόγος, Ομότιμος Καθ/τής ΠΚ

• Ευάγγελος Μ. Σφακιωτάκης, Ομότιμος Καθηγητής Δενδροκομίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (καταγωγής Οροπεδίου). 

Από τον Δειπνητή

Κόντρα στην τάση της γαστρονομίας που προωθεί συνεχώς νέες εκκεντρικές επιλογές συνδυασμών τροφών και εξεζητημένα πιάτα μοριακής κουζίνας, το ταξιδιωτικό περιοδικό Lonely Planet κάνει στροφή στο παρελθόν. Και σε ένα από τα τελευταία του ειδικά τεύχη παρουσιάζει κοινότητες σε όλο τον κόσμο που για αιώνες ολόκληρους παραμένουν γνωστές για τα τοπικά προϊόντα που καλλιεργούν, συλλέγουν και επεξεργάζονται με τους ίδιους παραδοσιακούς τρόπους αιώνων. Ποια είναι λοιπόν η ιστορία των πιο... παλιών προϊόντων στον κόσμο και με ποια μορφή έρχονται σήμερα στο πιάτο μας;

Χουρμάδες στην όαση Σίβα

Το 332 π.Χ. ο Μέγας Αλέξανδρος, ακολουθώντας πουλιά που πετούσαν στους ουρανούς πάνω από την καυτή άμμο στη βορειοδυτική Αίγυπτο, ανακάλυψε τη θρυλική όαση της Σίβας. Επιθυμούσε να λάβει έναν μοναδικό χρησμό από το μαντείο του Θεού Ηλιου, το οποίο του χάρισε και το χρίσμα του Φαραώ. Οπως αναφέρεται στα αρχαία κείμενα, ο Αλέξανδρος γεύτηκε τους χουρμάδες της Σίβας, που πλέον θεωρούνται από τους πιο γευστικούς σε όλο τον κόσμο. Ακόμη και σήμερα οι χουρμαδιές μεγαλώνουν σε ιδιωτικές μικρές εκτάσεις και καλλιεργούνται με τον παραδοσιακό τρόπο αιώνων.

Τυρί με... μύκητες, παραγωγής Σάσενχαλτ στη Γερμανία

Το τυρί με τους μύκητες (διαφορετικό από το γνωστό ροκφόρ) είναι βγαλμένο από το σκοτεινό γερμανικό Μεσαίωνα. Παρασκευάζεται με την αρχαία τεχνική, η οποία έχει αναβιώσει, και αποτελεί ένα από τα πιο περίεργα είδη τυριού αλλά και τροφίμου γενικότερα σε όλο τον κόσμο. Οι κτηνοτρόφοι του Σάσενχαλτ ειδικεύονται στην παρασκευή του. Τοποθετούν τυρί χαμηλών λιπαρών σε ξύλινα κουτιά γεμάτα μύκητες, οι οποίοι σκαρφαλώνουν και καλύπτουν όλο το τυρί. Υστερα από τρεις μήνες οι μύκητες δημιουργούν στο τυρί μία καφεκόκκινη κρούστα, ενώ μέσα σε ένα χρόνο το χρώμα του τυριού γίνεται μαύρο, οπότε και καταλαβαίνουμε ότι ωρίμασε και είναι η κατάλληλη στιγμή για να καταναλωθεί.

Λωτοί Χατσιγιάκι στην Ιαπωνία

Οι γλυκύτατοι σαν μέλι λωτοί προσφέρονταν ως εξαιρετικό δώρο στον Ιάπωνα αυτοκράτορα και τους ευνοουμένους του. Λόγω όμως της απόφασης για αλλαγή χρήσης των εκτάσεων, στις οποίες μεγάλωναν οι λωτοί, προκειμένου να καλλιεργηθούν μουριές για τους μεταξοσκώληκες και την παραγωγή μεταξιού, το φυτό εξαφανίστηκε από την Ιαπωνία. Το 1940 ένας νεαρός Ιάπωνας αγρότης πραγματοποίησε ευρεία έρευνα και εντόπισε ένα μοναδικό δέντρο. Το δέντρο ονομάστηκε «Νέα Μητέρα των Λωτών» και κάποιοι ηλικιωμένοι καλλιεργητές βοήθησαν το νεαρό να επαναφέρει τους λωτούς στην Ιαπωνία, χρησιμοποιώντας παραδοσιακές μεθόδους. Σήμερα υπάρχουν 87 διαφορετικοί παραγωγοί λωτών αποκλειστικά στην επαρχία Γκιφού.

Καλαμπόκι Ijka, στην Κολομβία

Inja σημαίνει «άνθρωποι του καλομποκιού» στην αρχαία γλώσσα της φυλής των Αρχουάκα, στη βόρεια Κολομβία. Οι Αρχουάκα ουσιαστικά ζούσαν με το καλαμπόκι -το καλλιεργούσαν και το χρησιμοποιούσαν για την παρασκευή όλων των τροφίμων τους σε κάθε γεύμα. Οι Αρχουάκα χρησιμοποιούν επίσης τα τέσσερα διαφορετικά χρώματα των καρπών του καλαμποκιού (κίτρινο, καφέ, μαύρο και άσπρο) για να περιγράψουν τη θεωρία τους για τη δημιουργία του σύμπαντος, αλλά και για να περιγράψουν τις τέσσερις τάξεις που ακόμη και σήμερα χαρακτηρίζουν την κοινωνική δομή τους.

Φρούτα και λαχανικά διατηρημένα σε μίγμα μουστάρδας στην Ινδία

Οι Ινδοί διατηρούσαν πολλά από τα φρούτα και τα λαχανικά τους καλύπτοντάς τα με ένα ειδικό μίγμα από λάδι μουστάρδας και μπαχαρικών. Με αυτήν τη μέθοδο μπορούσαν να τρώνε λεμόνια, μάνγκο, μπανάνες και κρεμμύδια όλο το χρόνο. Η μέθοδος οδηγεί ακόμη και σήμερα στην παρασκευή φρούτων που... μοιάζουν με πίκλες και χαρίζει στη μουστάρδα μια ξεχωριστή θέση στη κουζίνα.

Ασπρο κρασί Txakoli στην Ισπανία

Το Txakoli περιγράφεται για πρώτη φορά σε ισπανικό κείμενο του 864, όπου εξηγείται ότι το άσπρο αυτό κρασί παραδοσιακά φτιάχνεται σε μεγάλα δρύινα βαρέλια και καταναλώνεται όταν είναι... ακόμη νέο και αφήνει μια ευχάριστη, δροσερή και ελαφρά ανθρακούχα γεύση στο στόμα. Το είδος των αμπελιών που χρησιμοποιούνταν για το Txakoli ευδοκιμούσαν στη χώρα των Βάσκων. Το φυτό κινδύνευε να εκλείψει το 1988, αλλά Ισπανοί οινοπαραγωγοί κινητοποιήθηκαν, έσωσαν τη συγκεκριμένη ποικιλία και σήμερα το φρουτώδες Txakoli αναδεικνύεται σε ένα από τα πιο αγαπημένα κρασιά του κόσμου.

Γκουαράνα στη Βραζιλία

Το γκουαράνα πρωταγωνιστεί σε αναψυκτικά και ροφήματα για ενέργεια στα ράφια καταστημάτων με υγιεινές τροφές, αλλά λίγοι είναι αυτοί που γνωρίζουν για τη... θαμνώδη βραζιλιάνικη καταγωγή του. Τα 8.000 μέλη της βραζιλιάνικης φυλής Σατέρε Μάουε ειδικεύονται στην καλλιέργεια γκουαράνα στο τροπικό δάσος και χρησιμοποιούν μια αρχαία τεχνική για τη συλλογή και το λιώσιμο των καρπών του. Το γκουαράνα είναι πλούσιο σε καφεΐνη και βιταμίνες και βοηθά στην καταπολέμηση της κούρασης, ενώ παράλληλα ενισχύει την καλή διάθεση και τη σωματική ευεξία.

Αλάτι του Μεξικού

Στην επαρχία Κολίμα του Μεξικού συνεχίζουν να μαζεύουν αλάτι με τον ίδιο παραδοσιακό τρόπο τούς τελευταίους πέντε αιώνες. Το αλάτι, εξαιρετικής ποιότητας, αποκαλείται «ανθός του αφρού» και συλλέγεται με το χέρι, διαδικασία χρονοβόρα, που περιορίζει την παραγωγή μόνο σε 90 τόνους το χρόνο.

Τσούνο μπλάνκο στο Περού

Οι ακραίες θερμοκρασίες στις Ανδεις διαμορφώνουν το κατάλληλο περιβάλλον για τη διατήρηση ενός είδους πικρής πατάτας. Για να μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε φαγητό απαιτείται μια αρχαία μέθοδος συντήρησής της -οι πατάτες πρέπει να μείνουν σε εξωτερικό χώρο για τρεις παγωμένες νύχτες, τρεις ηλιόλουστες ημέρες και μετά σε ειδικά καλάθια βυθίζονται για δύο 24ωρα στο παγωμένο νερό του ποταμού. Μετά τη διαδικασία οι πατάτες μοιάζουν περισσότερο σαν... ελαφρόπετρες, αλλά αποτελούν αγαπημένο γλύκισμα για τους Περουβιανούς.

Μανουμίν (άγριο ρύζι) της Μινεζότας

Η μόνη «ντόπια», ενδημική δηλαδή, ποικιλία ρυζιού στη Β. Αμερική είναι το μανουμίν. Το άγριο αυτό ρύζι συλλέγεται ακόμη αποκλειστικά από τη φυλή Ανισινάαμπεγκ στον καταυλισμό της Λευκής Γης. Η διαφορά του με τις άλλες ποικιλίες, που καλλιεργούνται για εμπορικούς σκοπούς, είναι ότι το μανουμίν είναι αυτοφυές στις όχθες της Μεγάλης Λίμνης, κοντά στον καταυλισμό, συλλέγεται και καθαρίζεται με το χέρι.

«Eλευθεροτυπία», Σάββατο 23 -05-2009

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Σύμφωνα με την παράδοση που σώζει ο χρονογράφος Προκόπιος, δύο Βυζαντινοί καλόγεροι το 554 μ. Χ., επί Ιουστινιανού, μετέφεραν στην Κωνσταντινούπολη από την Κίνα κρυφά μέσα στα κούφια ραβδιά τους αυγά μεταξοσκώληκα και σπόρους μουριάς.

Η μεταφορά αυτή, που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως το πρώτο περιστατικό βιομηχανικής κατασκοπείας, είχε ως αποτέλεσμα τη διάδοση της σηροτροφίας και μεταξοκαλλιέργειας στη Θράκη και κυρίως, στο σημερινό Σουφλί του Έβρου, στη Μακεδονία, στη Θεσσαλία και άλλες ευρωπαϊκές περιοχές, δημιουργώντας στο πέρασμα του χρόνου ένα δρόμο που σήμερα γνωρίζουμε ως «Δρόμο του Μεταξιού».

Χίλια πεντακόσια χρόνια μετά, σ' ένα «πακέτο» της Ευρωπαϊκής Ενωσης, οι μεταξοσκώληκες ξανακάνουν τη διαδρομή από τη Δύση προς την Ανατολή για να επιστρέψουν στη μεταξένια πολιτεία του Έβρου, που αποτέλεσε το σημείο αναφοράς τους για εκατοντάδες χρόνια.

Με προγράμματα που επιδοτούνται από την Ε. Ε., η σηροτροφία επιστρέφει σταδιακά τα τελευταία χρόνια στο Σουφλί, αναπτερώνοντας τις ελπίδες ότι δεν θα χαθεί τελικά από την Ελλάδα, και στην περίοδο οικονομικής ύφεσης που διανύουμε μπορεί να προσφέρει λύση σε πολλούς αγρότες που χάνουν εισόδημα από άλλες καλλιέργειες.

Για το Σουφλί, όμως, η καλλιέργεια της μουριάς και η εκτροφή των μεταξοσκωλήκων ξεφεύγει από τα στενά πλαίσια μιας αγροτικής - μεταποιητικής ενασχόλησης, αφού για δεκαετίες τώρα και παρά τη μεγάλη κάμψη που σημείωσε μετά την εισβολή των συνθετικών ινών, του νάιλον και του ρεβλόν στη ζωή μας, αποτελεί παραδοσιακό κλάδο συνδεδεμένο άρρηκτα με την ιστορία και τον πολιτισμό της περιοχής του Έβρου. Μεταξουργός τέταρτης γενιάς ο κ. Γ. Τσιακίρης και πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων Μετάξης Σουφλίου υποστηρίζει ότι «η επιστροφή του κόσμου σε φυσικά προϊόντα έχει ως αποτέλεσμα ένας μεγάλος αριθμός καταναλωτών να επιστρέφει πλέον και στο μετάξι».

Αποστολή του Πανεπιστημίου των Ορέων στην περιοχή του Δήμου Αγίου Νικολάου Λασιθίου, 16 Μαΐου 2012

Συνάντηση του Πανεπιστημίου των Ορέων για το πρόγραμμα συμβιωματικής παιδείας Πηνελόπη Gandhi, 16 Μαΐου 2012

Συνάντηση του Πανεπιστημίου των Ορέων για θέματα ενέργειας, Άνω Καλέσα, 14 Μαΐου 2012

Αποστολή του Πανεπιστημίου των Ορέων στο 1ο Ειδικό Σχολείου Ρεθύμνου, 6 Απριλίου 2012

Αποστολή του Πανεπιστημίου των Ορέων στο Δ. Μινώα Πεδιάδος, 30 & 31 Μαρτίου 2012

Καφενείο των Ορέων στα Ανώγεια, 21 Μαρτίου 2012

Αποστολή του Πανεπιστημίου των Ορέων στο Δήμο Ιεράπετρας Λασιθίου, 24 και 25 Φεβρουαρίου 2012

Δράση Πανεπιστημίου των Ορέων στο Δήμο Aρχανών – Αστερουσίων, 27 & 28 Ιανουαρίου 2012

Φωτογραφικό υλικό από την Έκθεση του Συνοδοιπόρου του Πανεπιστημίου των Ορέων, Ομότιμου Καθηγητού κ. Εμμ. Στρατάκη.

Επίσκεψη στο Σπήλι Ρεθύμνου, 24 Δεκεμβρίου 2011

Επίσκεψη του Πανεπιστημίου των Ορέων στις Φυλακές Αγυιάς Χανίων, 23 Δεκεμβρίου 2011

Επίσκεψη του Πανεπιστημίου των Ορέων στο Γηροκοκομείο Ρεθύμνης & Ορφανοτροφείο Θηλέων Ηρακλείου, 20 Δεκεμβρίου 2011

Χριστουγεννιάτικη Παιδική Εορτή,  17 Δεκεμβρίου 2011

Επίσκεψη του Πανεπιστημίου των Ορέων στις φυλακές Ηρακλείου, 12 Δεκεμβρίου 2011

Επίσκεψη του Πανεπιστημίου των Ορέων στις δικαστικές φυλακές Χανίων, 02 Δεκεμβρίου 2011

Εξόρμηση Πανεπιστημίου των Ορέων στο Δήμο Καστελίου Κισσάμου, 03 και 04 Νοεμβρίου 2011

		υ

Εξόρμηση Πανεπιστημίου των Ορέων στο Δήμο Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου, 07 Οκτωβρίου 2011

Εξόρμηση του Πανεπιστημίου των Ορεών, 27 & 28 Αυγούστου 2011, Δήμος Σφακίων

Φωτογραφίες από την ιατρική φωτογράφο Βασιλεία Μανιαδή.

Ομιλία του Καθηγητή κ. Κοπιδάκη, με θέμα "Αλκαίος και Οράτιος στον Ψηλορείτη", 20 Αυγούστου 2011, Δαμάστα Μαλεβιζίου

Εξόρμηση του Πανεπιστημίου των Ορέων, Δήμος Χερσονήσου, 1 Ιουλίου 2011

Εξόρμηση του Πανεπιστημίου των Ορεών, Δήμος Σητείας, 3 & 4 Ιουνίου 2011

O Antonio Tambucci, καθηγητής της πορτογαλικής γλώσσας και λογοτεχνίας και Ιταλός συγγραφέας και ο Πρύτανης Πανεπιστημιου Κρήτης, καθηγητής Ιωάννης Παλλήκαρης

Τα παιδιά του Πανεπιστημίου των Ορέων

Δράσεις του Πανεπιστημίου των Ορέων, Δήμος Καντάνου - Σελίνου, 6 και 7 Μαΐου 2011

Διάλεξη του Σερζ Λατούζ, αίθουσα Ανδρόγεω, 5 Μαΐου 2011

Πανεπιστήμιο των Ορέων,  Πάσχα 2011

8 Απριλίου 2011, Δράσεις του Πανεπιστημίου των Ορέων στο Δήμο Αμαρίου

Συνάντηση στην Αυστραλία  Σύδνεϋ, με τον Αρχιεπίσκοπο κ.κ. Στυλιανό

4 Μαρτίου 2011, Ιατρική Εξόρμηση στο χωριό Άνω Βιάννος

Συνάντηση με Περιφερειάρχη – Αντιπεριφερειάρχες & Δημάρχους Κρήτης στην Ι.Μ. Βωσάκου

Η χλωρίδα του Ρεθύμνου

Πηγή: Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ρεθύμνου

Χριστουγεννιάτικη γιορτή από τα Εικαστικά Εργαστήρια του Μουσεία Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης και το Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τρίτη 21 Δεκεμβρίου, Ρέθυμνο

Αλληλοδιδασκαλία μαθητών Πόλεων και Περιφέρειας, Κράνα Μυλοποτάμου Νομού Ρεθύμνης, Παρασκευή 22 Οκτωβρίου

Ο  Γ. Παπανδρέου, σε συνάντηση που αφορά στο Πανεπιστήμιο των Ορέων, με τον καθηγητή κύριο  Ιωάννη Παλλήκαρη και την κυρία  Βαρβάρα Τερζάκη - Παλλήκαρη

Ζοσέ Σαραμάγκο, Βαρβάρα Τερζάκη - Παλλήκαρη

Έφυγε ο νομπελίστας Ζοσέ Σαραμάγκο.

Ο Πορτογάλος συγγραφέας υπήρξε ένας από τους διασημότερους συγγραφείς της γενιάς του, με εκατομμύρια θαυμαστές σε όλο τον κόσμο.

Διημερίδα Πανεπιστημίου των Ορέων, Βορίζια, 10 - 11 Ιουνίου 2010

Εργαστήριο: Η ανάπτυξη του Πανεπιστημίου των Ορέων στην Κρήτη, 2 Ιουνίου 2010

Αγρότισσα του Ρεθύμνου

Αυτόνομο Ηλιακό Τυροκομείο, Μαδάρες, 18 Απριλίου 2010

Καφενείο των Ορέων με θέμα την προληπτική ιατρική.Επίσκεψη της Νομαρχίας Ηρακλείου και του Πανεπιστημίου των Ορέων στο Δήμο Ζαρού και τα Βορίζια, 23 Μαρτίου 2010

Καφενείο των Ορέων Δήμος Οροπεδίου, Λασίθι 20 Μαρτίου 2010

Γενέθλια Συνάντηση Πανεπιστημίου των Ορέων, Βώσακος 17 Ιανουαρίου 2010

Επίσκεψη στο Δήμο Τυμπακίου, 21- 22 Δεκεμβρίου 2009

Πανεπιστήμιο των Ορέων στην Κάσο, 30 Οκτωβρίου - 1 Νοεμβρίου 2009

Περισσότερες Φωτογραφίες

Αναβίωση της παραδοσιακής παραγωγής της γραβιέρας της τρύπας, Μαδάρες 29-31 Αυγούστου 2009

/>

 Γ' Καφενείο των Ορέων, Αΐμονας Μυλοποτάμου 21 Αυγούστου 2009

Κοσμητεία Κάσου

Όλυμπος Καρπάθου

Αίθουσα Ανταποκριτών Ξένου Τύπου

29 Ιουνίου 2009

Λουλούδια από διάφορες περιοχές της Κρήτης

Συνάντηση στον Ομαλό

• 29/04/2012, Ιατρικές Εξετάσεις και Ενημέρωση από το Πανεπιστήμιο των Ορέων, Ανατολή Λασιθίου
• 28/04/2012, Αποστολή - Πανεπιστήμιο των Ορέων. Σπουδές ζωής στα βουνά και στα λαγκάδια της Κρήτης, Νέα Σαββατοκύριακο
• 29/03/2012, Στο Καστέλλι γιατροί από το Πανεπιστήμιο των Ορέων, Νέα Κρήτη
• 21/03/2012, Καφενείο για γυναίκες και άνδρες στ΄ Ανώγεια, Πατρίς
• 01/2012, Πανεπιστήμιο των Ορέων, μια χρονιά γεμάτη αγάπη και φροντίδα για τους ανθρώπους. Γράφει η κυρία Βαρβάρα Τερζάκη στην εφημερίδα Κρητικά Νέα.
• Δεκέμβριος 2011 - Ιανουάριος 2012, Καταχωρήσεις του Πανεπιστημίου των Ορέων στα Νέα
• 11/01/2012, Κείμενο για το Πανεπιστήμιο των Ορέων από την κυρία Βαρβάρα Τερζάκη, Ρεθεμνιώτικα Νέα
• 25/12/1011, Το Πανεπιστήμιο των Ορέων στις φυλακές της Αγυιάς, Κρητική Επιθεώρηση
• 24/12/2011, Δημοσιεύματα στα Χανιώτικα Νέα
• 22/12/2011, Από τους γιατρούς του Πανεπιστημίου των Ορέων εξετάσεις στους ηλικιωμένους του γηροκομείου Ρεθύμνου, Κρητική Επιθεώρηση
• 22/12/2011, Επίσκεψη στο Θεραπευτήριο Χρόνιων Παθήσεων Ρεθύμνου από το Πανεπιστήμιο των Ορέων, Ρέθεμνος
• 15/12/2011, Το Πανεπιστήμιο των Ορέων στις Φυλακές Νέας Αλικαρνασσού, Νέα Κρήτη
• 14/12/2011, Τρεις ομάδες από γιατρούς του Πανεπιστημίου των Ορέων στους κρατούμενους, ΠΑΤΡΙΣ
• 11/11/2011, Δωρεάν ιατρικές εξετάσεις σε αγρότες στην Κερά Κιαάμου, Χανιώτικα Νέα
• 11/11/2011, Ο Δήμος Φαιστού στη συνάντηση για Ανάπτυξη Ορεινών Όγκων του Περιφ. Συμβ. Καινοτομίας Κρήτης - του Πανεπ. των Ορέων, Νέα Κρήτη 
• 05/11/2011, Σε κατοίκους της Κισάμου ιατρικές εξετάσεις από το Πανεπιστήμιο των Ορέων, Χανιώτικα Νέα
• 31/10/2011, Εκδηλώσεις στην Κίσαμο, Χανιώτικα Νέα
• 31/08/2011, Στα Σφακιά το Πανεπιστήμιο των Ορέων, Ρεθεμνιώτικα Νέα
• 24/08/2011, Το Πανεπιστήμιο των Ορέων στα Σφακιά, Ρεθεμνιώτικα Νέα
• 07/2011, Το Πανεπιστήμιο των Ορέων, η γνώση πήρε τα βουνά, blue (Περιοδικό της Aegean Airlines)
• 30/06/2011, Γραφείο Εθελοντισμού, Χανιώτικα Νέα
• 25/06/2011, Το Πανεπιστήμιο των Ορέων στην ενδοχώρα του Δήμου Χερσονήσου
• 26/05/2011, Εξόρμηση Πανεπιστημίου Ορέων, Νέα Κρήτη
• 25/05/2011, Τα Λευκά Όρη και το Μουσείο τους, Χανιώτικα Νέα
• 08/05/2011, Εξόρμηση από το Πανεπιστήμιο των Ορέων, Εφημερίδα Πατρίς
• 07/05/2011, Ιατρικές Εξετάσεις σε κατοίκους του Σελίνου, Χανιώτικα Νέα
• 06/05/2011, Νέα σειρά δράσεων του Πανεπιστημίου Ορέων σήμερα και αύριο, Τα Νέα
• 06/05/2011, Σήμερα και αύριο το Πανεπιστήμιο των Ορέων σε Κάντανο - Σέλινο - Ομαλό, Χανιώτικα Νέα
• 07/04/2011, Εξόρμηση του Πανεπιστημίου των Ορέων στο Δήμο Αμαρίου, Ρεθεμνιώτικα Νέα
• 19/02/2011, Γιάννης Παλλήκαρης: Ο πρύτανης των Ορέων, Τα Νέα
• 16/02/2011, Πρωθυπουργικά συγχαρητήρια στον Πρύτανη, Τόλμη
• 16/02/2011, Ενδιαφέρον του Πρωθυπουργού για το Πανεπιστήμιο των Ορέων, Κρητική Επιθεώρηση
• 14/02/2011, Το Πανεπιστημίου των Ορέων, Τόλμη
• 02/2011, Αυτόνομο ηλιακό τυροκομείο... των Ορέων, Ζωοκόμος
• 02/2011, Δημοσίευση στη διαδικτυακή πύλη 2810.gr
• 02/2011, Το ΑΕΙ της Κρήτης... πήρε τα βουνά για την συν-βιωματική παιδεία, Τόλμη
• 09/02/2011, Περιοδεία στο Μυλοπόταμο, Νέα Κρήτη
• 09/02/2011, Πρωτόκολλο συνεργασίας Πανεπιστημίου των Ορέων - Περιφέρειας και δήμων, Ρεθεμνιώτικα Νέα
• 08/02/2011, Παρουσιάστηκε το Πανεπιστήμιο των Ορέων, Εφημερίδα Πατρίς
• 08/02/2011, "Στήριγμα" στην ορεινή Κρήτη το Πανεπιστήμιο των Ορέων, Κρητική Επιθεώρηση
• 01/02/2011, Επιστήμη στην υπηρεσία της υπαίθρου, Οφθαλμολογικές εξετάσεις στη Μιαμού, Άποψη του Νότου
• 28/12/2010, Η Βαρβάρα Τερζάκη και ο Πρύτανης Κρήτης στο Γαράζο, Κρητική Επιθεώρηση
• 23/12/2010, Αφήγηση παραμυθιών σε ένα χώρο τέχνης, Κρητική Επιθεώρηση 
• Η Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ 8 Σεπτεμβρίου παρουσιάζει το Πανεπιστήμιο των Ορέων.
  Ένα αλλιώτικο Πανεπιστήμιο στην Κρήτη, Οι ρόλοι εναλλάσσονται, οι δάσκαλοι γίνονται μαθητές και οι μαθητές δάσκαλοι
• 19 Απριλίου 2010, Ο καθηγητής Herzfeld του Χάρβαρντ μιλά στην Εφημερίδα Πατρίδα, Σχέση μισού αιώνα με την Κρήτη
• Δημοσιεύματα για την εξόρμηση στο Λασίθι
• 23/03/2010, Δημοσίευμα για την εξόρμηση στα Βορίζια, Εφημερίδα Μεσόγειος
• 18/03/2010, Δωρεάν οφθαλμολογικός έλεγχος για τους κατοίκους Οροπεδίου Λασιθίου, Εφημερίδα Καθημερινή
• 16/03/2010, Πράξη το ανοιχτό σχολείο, Εφημερίδα Τα Νέα
• 06/02/2010 - Το πρώτο διαδικτυακό Πανεπιστήμιο χωρίς δίδακτα, Εφημερίδα Το Βήμα
• 16/01/2010, 2 ετών το Πανεπιστήμιο των Ορέων, Εφημερίδα Το Βήμα
• Δωρεάν Ιατρικές Εξετάσεις στο Δήμο Τυμπακίου από την Οφθαλμολογική και Γυναικολογική Κλινική του ΠΑΓΝΗ
• Νοέμβριος 2009, Δράσεις Υγείας - Πανεπιστήμιο των Ορέων, Κρητικά Νέα
• Ομιλία του Κυρίου Πρύτανη Ιωάννη Παλλήκαρη στη Βαρκελώνη στο στο ESCRS Congress 2009 με  Θέμα:«H Avant-Garde σήμερα: Μύθος και πραγματικότητα»
• Συνέντευξη στο περιοδικό Στιγμές, Όταν το Πανεπιστήμιο πάει στα Όρη
• 13 Σεπτεμβρίου 2009, Συνέντευξη του καθηγητή κ. Herzfeld στο Βημαγκαζίνο
• Πανεπιστήμιο στα ...μιτάτα της Κρήτης, Εφημερίδα Κρητικά Νέα
• Πέμπτη 23 Ιουλίου 2009, Πανεπιστήμιο των Ορέων, Εφημερίδα «Ελευθεροτυπία»
• Κυριακή 5 Ιουλίου 2009, Ίδρυση του Πανεπιστημίου των Ορέων, Ημερησία Εφημερίδα «Ο Λόγος»
• Σάββατο 4 Ιουλίου 2009, Βιώσιμη Ανάπτυξη με όπλο την επιστημονική γνώση
• 22/07/2008, Συνάντηση του Πανεπιστημίου των Ορέων, Κρητική Επιθεώρηση

Ταξιδεύοντας το τελευταίο δεκαπενθήμερο μεταξύ Μπαχρέιν και Σαν Φρανσίσκο (προσκεκλημένος του ετήσιου Αφρο-αραβικού Οφθαλμολογικού Συνεδρίου και της Ακαδημίας της Αμερικής αντίστοιχα), κατέληξα για ένα διήμερο εκπαιδευτικό ταξίδι στην Τουρκία. Στο τρίγωνο αυτής της διαδρομής, είχα την ευκαιρία να βιώσω, παρακολουθώντας ζωντανά την επικαιρότητα αλλά και από ιδιωτικές συζητήσεις, όλες τις προσλαμβάνουσες της επίσκεψης του Obama στην Τουρκία.

Στη ‘ζυγαριά' της περιρρέουσας ατμόσφαιρας, όπως εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς, υπερίσχυαν άλλοτε οι εθνικές, άλλοτε οι θρησκευτικές κι άλλοτε οι οικονομικές παράμετροι του γεγονότος. Ακόμη όμως και οι πιο ακραίες αναγνώσεις του είχαν θετικό πρόσημο, τόσο στην Αμερική και στην Τουρκία, όσο και στις αραβικές χώρες. Μόνο εμείς οι Έλληνες  δεν ευτυχήσαμε να δούμε, ‘επίσημα' τουλάχιστον, τίποτε θετικό. Ο Πατριάρχης κρύφτηκε πίσω από την επίσημη δημοσιογραφία, η Αγιά Σοφιά θάφτηκε κάτω από το Μπλε Τζαμί στην οθόνη των αμερικανικών ΜΜΕ, ο «Μέγας Αλέξανδρος», στη συζήτηση που είχε ο Obama με τον Δημήτριο, από στρατηλάτης έγινε ‘νοικοκύρης'  και το μόνο που μας έμεινε ήταν το δικαίωμα - ‘ακόμη και εμείς', όπως ξέφυγε (;!) του Obama στον Άγγλο ομόλογό του!! - να θεωρούμε τη χώρα μας την πιο σημαντική στον κόσμο.

Δυστυχώς, έχουμε φτάσει στο σημείο να προσπαθούμε να διαμορφώσουμε εικόνα για την ταυτότητά μας μέσα απ' τις οθόνες των Μ.Μ.Ε., τη διεθνή συγκυρία και την πολιτική των exit polls. Έχουμε χάσει την ελάχιστη αλλά τόσο σημαντική ικανότητα του «αυτοπροσδιορισμού» μας κι αυτό συμβαίνει γιατί η χώρα μας δεν έχει όραμα, τουλάχιστον «προς ώρας». Έχουμε ζηλέψει που η Τουρκία οικοδομεί συγκυριακά αυτή την εποχή την ιστορία της και την ταυτότητα που εμείς οικοδομήσαμε μερικές χιλιάδες χρόνια πριν.  Έχουμε ξεχάσει ότι η λάμψη της γείτονος χώρας στον κόσμο της ελεγχόμενης από το Πεντάγωνο πληροφορίας δεν πηγάζει από τίποτε άλλο πέρα από την ανάγκη της Αμερικής να προσδιορίσει - ομόθρησκο αυτή τη φορά - τον επόμενο χωροφύλακα στο Ιράκ και στη Μέση Ανατολή.

Όλα αυτά έχουν προκαλέσει τεράστια θλίψη στους περήφανους και μοναδικούς ανά τον κόσμο (!!) Νεοέλληνες, που νοιώθουν ως οι τελευταίοι παίκτες στη διεθνή σκακιέρα, διατηρώντας, ωστόσο, το δικαίωμα, όπως  δήλωσε ο Οbama  στον Άγγλο πρωθυπουργό, να νοιώθουν μοναδικοί.

 Ο ευτελισμός αυτός της Ελλάδας μέσα στη δίνη των διεθνών δρωμένων, συνεπικουρούμενος από τη διεθνή οικονομική κρίση αλλά και από την αποκαρδιωτική κατάσταση στο εσωτερικό της χώρας, οδηγεί τους Έλληνες σε ηττοπάθεια και καταστροφική απάθεια, τη στιγμή που παντού συμβαίνουν σημαντικές αλλαγές, αλλά εμείς μόνο παρατηρητές τους μπορεί να θεωρηθούμε.

Κι όμως τα πράγματα δεν είναι έτσι ακριβώς.

Στο Μπαχρέιν, ο Πρόεδρος της Οφθαλμολογικής Εταιρείας, περήφανος για το αρχαϊκό όνομα του νησιού του (Τήλος επί Μεγάλου Αλεξάνδρου και Νεάρχου και για μια χιλιετία ακόμη), καθώς και οι ομόλογοί του τού Ιράκ, του Ιράν και των περισσοτέρων αραβικών χωρών, ζήτησαν εκπαιδευτική και τεχνολογική υποστήριξη από το Πανεπιστήμιό μας για να βελτιώσουν τις υπηρεσίες τους. Στο Σαν Φρανσίσκο, πέντε μεγάλες αμερικανικές εταιρείες υπέγραψαν για λογαριασμό του μεγαλύτερου επίσημου κρατικού οργανισμού φαρμάκων στον κόσμο, το FDA της Αμερικής, εξαιρετικής σημασίας συνεργασίες με το Πανεπιστήμιο Κρήτης, επιλέγοντας τη χώρα μας για την «παγκόσμια πρώτη» ερευνών και εφαρμογών και αποδίδοντάς της, έτσι, μέγιστες επιστημονικές διακρίσεις. Στην Τουρκία, μετά από αρκετά χρόνια εκπαίδευσης οι γιατροί με ονομάζουν «πατέρα τους» και ονειρεύονται να πάρουν την πολυπόθητη visa για να βρεθούν στην Ελλάδα και στα Πανεπιστήμιά μας, ξεπερνώντας έτσι, στη μετά Παμούκ εποχή, την ανθελληνική αγωνία τους.

Όλα αυτά που γράφω δεν είμαι εγώ, είμαστε εμείς: εκείνες οι πολλές ελληνικές δυναμικές μονάδες που χάνονται μέσα στην απελπισία της ‘στρεβλής' ανάγνωσης της ταυτότητας αυτής της χώρας. Είμαστε εμείς που μπορούμε να στηρίξουμε αυτή τη δύσκολη στιγμή τη χώρα μας. Είμαστε εκείνοι που χρειάζεται όχι να ‘στήσουμε' την ιστορία μας, όπως κάνουν με αγωνία οι γείτονές μας, αλλά απλώς να αποκωδικοποιήσουμε το DNA μας και να αναγνωρίσουμε αυτό που κατέγραψαν οι Ετεο-Έλληνες χιλιάδες χρόνια πριν στο αίμα μας. Είμαστε εμείς που δεν χρειάζεται να αποδείξουμε τίποτα για εμάς, αρκεί να μείνομε αυτοί που είμαστε και που, χωρίς αγωνίες αλλά με υπομονή και σωφροσύνη, θα ξανατοποθετήσουμε τις ψηφίδες αυτής της χώρας στη σωστή θέση, για να δούμε την εικόνα μας - γιατί υπάρχει, αρκεί να τη δούμε - ξανά. Τότε ίσως μπορέσουμε να ψελλίσουμε και εμείς την πρώτη και ίσως σημαντικότερη ρήση του Obama: «Η δύναμη και το μέλλον αυτής της χώρας είναι τα Πανεπιστήμιά της».

09.04.2009    Ταξιδεύοντας στην Πόλη (αεροπλάνο για Κωνσταντινούπολη)

2008

18 Ιανουαρίου 2008

Α΄ Συνάντηση - Παρουσίαση, συζήτηση ιδέας (Ιερά Μονή Βωσάκου Μυλοποτάμου)

Πρακτικά Συνάντησης στο Βώσακο

13 Απριλίου 2008

Β΄ Συνάντηση - Ιερά Μονή Δισκουρίου Μυλοποτάμου

Πρακτικά Συνάντησης

13 Ιουνίου 2008

Γ΄ Συνάντηση -Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χαλέπας

Πρακτικά Συνάντησης

19 Ιουλίου 2008

Δ΄ Συνάντηση - Πνευματική Εστία Οροπεδίου Λασιθίου

27 Σεπτεμβρίου 2008

Ε΄ Συνάντηση - Υπογραφή Διακήρυξης και Καταστατικού (Ομαλός) 

Πρόγραμμα Συνάντησης Ομαλού

19 Οκτωβρίου 2008

ΣΤ' Συνάντηση - Επαφή με τους τοπικούς φορείς και Καμπάνειο Ίδρυμα (Ψυχρό Λασιθίου)

21 & 22 Δεκεμβρίου 2008

Διημερίδα Εργασίας

21 Δεκεμβρίου 2008 - Συνάντηση Ομάδων Εργασίας, Σύνταξη προτάσεων (Κτήριο Φοιτητικού Κέντρου)

22 Δεκεμβρίου 2008 - Παρουσίαση προτάσεων Ομάδων Εργασίας , Συζήτηση (Ιερά Μονή Βωσάκου)

2009

17 Ιανουαρίου 2009

Ημερίδα Συζήτησης Συνεργασίας με τους Τοπικούς Φορείς: ‘‘Πράσινο Οροπέδιο' (Ομαλός)

Οροπέδιο Ομαλού:

• Τοπικά προϊόντα (χρήση - παραγωγή)
• Ενέργεια-Υδάτινοι πόροι
• Οικιστικό περιβάλλον

Εισηγήσεις Ερευνητών - Καθηγητών , Ανοιχτή συζήτηση, Τοποθετήσεις Φορέων/Παρευρισκομένων.

30 Ιανουαρίου 2009

Ημερίδα Συζήτησης - Συνεργασίας με τους Τοπικούς Φορείς (Οροπέδιο Λασιθίου)

"Οροπέδιο Λασιθίου: Παραδοσιακή Οικονομία, Τεχνολογία & Επιχειρηματικότητα'

Εισηγήσεις Ερευνητών - Καθηγητών, Ανοιχτή συζήτηση, Τοποθετήσεις Φορέων/Παρευρισκομένων.

Υπογραφή μνημονίου με το Καμπάνειο Ίδρυμα

31 Ιανουαρίου 2009

Διάλεξη του Καθηγητή του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και Διευθυντή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης κ. Ν. Σταμπολίδη: ‘‘Ετέαρχος και Φρονίμη: Μύθος ή πραγματικότητα; Ζητήματα του χθες και του σήμερα στην Αξό' (Αξός Μυλοποτάμου)

Εισηγήσεις - Καθηγητών, Ανοιχτή συζήτηση, Τοποθετήσεις Φορέων/Παρευρισκομένων. Στόχος: η αντιδιαστολή και σύνθεση της επιστημονικής γνώσης με τη βιωματική εμπειρία.

Ο ελληνικός αγροτικός χώρος άρχισε, ήδη από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, να γνωρίζει έναν έντονο οικονομικό και κοινωνικό μετασχηματισμό, με συνέπειες οι οποίες άρχισαν να γίνονται εμφανέστατες κατά τη δεκαετία του 1960, μια «δεκαετία ρωγμών και βίαιων μεταλλαγών» (Κοβάνη 1988: 271), καθώς και με ρυθμούς αλλαγών διαρκώς επιταχυνόμενους κατά τις επόμενες δεκαετίες του 20ου αι. και μέχρι σήμερα. Οι κύριες κατευθύνσεις αυτών των αλλαγών μπορούν να συνοψιστούν στην προσπάθεια για εκσυγχρονισμό της παραγωγής με τη στήριξη του κράτους (Κασίμης & Παπαδόπουλος 1999) και σε μια «κατάσταση γενικευμένης αστικοποίησης και επιταχυνόμενης ενσωμάτωσης στην αγορά, τόσο σε εθνική όσο και σε διεθνή κλίμακα» (Δαμιανάκος 1987: 13). Κοινωνικές και ιστορικές ιδιαιτερότητες ή συγκυρίες ήταν καθοριστικές στην πορεία των τοπικών κοινωνιών της Ελλάδας προς μια νέα οικονομική και συνεπώς κοινωνική κατάσταση, της οποίας η διαμόρφωση μπορεί σχηματικά να παρασταθεί προς τρεις κατευθύνσεις. Στην πρώτη κυριαρχεί μια στροφή στην τουριστική επιχειρηματικότητα, με τη μορφή είτε της αξιοποίησης ενός φυσικού τοπίου είτε της ανάδειξης και προβολής στοιχείων μιας πολιτισμικής τοπικής ταυτότητας. Η δεύτερη κατεύθυνση αφορά στον εκσυγχρονισμό συγκεκριμένων τομέων της πρωτογενούς παραγωγής με κύριο κριτήριο επιλογών τους τις απαιτήσεις μιας εξωτερικής αγοράς. Τέλος, η τρίτη κατεύθυνση χαρακτηρίζεται από την μετοίκηση ενός μεγάλου μέρους του ενεργού πληθυσμού σε πόλεις με σκοπό την αναζήτηση εργασίας σε νέους τομείς παραγωγής, όπως τη βιοτεχνία και βιομηχανία, τα ελεύθερα επαγγέλματα, τις υπηρεσίες κ.λπ. και με επακόλουθα τη δημογραφική γήρανση και τον οικονομικό μαρασμό ευρέων περιοχών της υπαίθρου. Με βάση δεδομένα από την επιτόπια εθνογραφική μου έρευνα στην ορεινή Κρήτη, θα επιχειρήσω μια σχηματική παρουσίαση ζητημάτων που σχετίζονται τόσο με λόγους όσο και με συνέπειες συγκεκριμένων κατευθύνσεων του οικονομικού και κοινωνικού μετασχηματισμού σε περιοχές της επαρχίας Μυλοποτάμου του νομού Ρεθύμνης. Με αφορμή το ακραίο γεγονός του σοβαρού τραυματισμού ενός αστυνομικού στην περιοχή, οι συγκεκριμένες τοπικές κοινωνίες, και ειδικότερα ο οικισμός των Ζωνιανών, στις παρυφές του οποίου συνέβη το γεγονός, γίνονται γνωστές πανελληνίως από τα έντυπα και τα ηλεκτρονικά και τηλεοπτικά μέσα μαζικής ενημέρωσης. Τα τελευταία για μεγάλο χρονικό διάστημα περιγράφουν σε εκτενή άρθρα, σχόλια και ρεπορτάζ μια γενικευμένη κατάσταση ενός συγκεκριμένου τύπου παράνομου πλουτισμού στις συγκεκριμένες τοπικές κοινωνίες, κυρίως αυτές με μεγάλα ποσοστά οικονομικά ενεργού πληθυσμού. Η κύρια επιχειρηματολογία επικεντρώνεται άλλοτε στην καταγγελία πελατειακών συστημάτων – οπότε το θέμα αποτελεί αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης – , άλλοτε στην αναπαραγωγή ενός εντόπιου λόγου περί φτώχειας και άλλοτε σε μια φιλολογία, με ιστορικά και κοινωνιολογικά ερείσματα, περί αξιών και ιδιαιτεροτήτων μιας περιοχής και της Κρήτης γενικότερα. Αντίθετα, είναι σχεδόν εντελώς απούσα η ανάλυση των στοιχείων εκείνων της κοινωνικής οργάνωσης που ευνόησαν την ανάπτυξη συστημάτων πολιτικής πελατείας ή στηρίζουν και διαιωνίζουν τις ρητορικές δικαίωσης συγκεκριμένων συμπεριφορών και δράσεων. Στο παρόν άρθρο θα επικεντρωθώ στον εντοπισμό παραγόντων που έχουν συντελέσει στη διαμόρφωση στις συγκεκριμένες κοινωνίες ενός τύπου σύγχρονης τοπικής οικονομίας. Πρόκειται για μια οικονομία η οποία βασίζεται σε πόρους διαβίωσης που προέρχονται πολύ λιγότερο από μορφές οργάνωσης των εντόπιων δραστηριοτήτων και πολύ περισσότερο είναι εξαρτημένη από πολιτικές δράσεις που σκοπό έχουν την εισροή χρημάτων με χαμηλή ανταποδοτικότητα. Συγκεκριμένα, είναι χρηματικά κεφάλαια τα οποία εισρέουν στην τοπική κοινωνία είτε δια της τυπικά νομίμου οδού των κρατικών ή ευρωπαϊκών επιδοτήσεων για τη βελτίωση ή τον εκσυγχρονισμό της τοπικής πρωτογενούς παραγωγής (κτηνοτροφία, ελαιοκομία) ή την κατασκευή βελτιωτικών έργων, είτε με την παράνομη είσοδο κεφαλαίων που προέρχονται από την καλλιέργεια χασίς, την εμπορία «σκληρών» ναρκωτικών και όπλων, τη μαστροπεία και την πώληση προστασίας σε νυχτερινά καταστήματα. Κάποιες από αυτές τις μορφές εγκληματικότητας, όπως η ζωοκλοπή, η οπλοφορία και η οπλοχρησία, βρίσκουν τη δικαιολόγησή τους σε εκδοχές μιας «παράδοσης». Όσον αφορά το χασίς, φαίνεται ότι το προϊόν ήταν αρκετά διαδεδομένο στην κρητική κοινωνία, κυρίως σε κοινωνικά στρώματα του αστικού χώρου όπου, τουλάχιστον στο πολυπληθές Ηράκλειο του Μεσοπολέμου, γινόταν χρήση του σε συγκεκριμένους χώρους και στα πλαίσια μιας κοινωνικής ανοχής (Ζαϊμάκης 2005). Αυτό σημαίνει ότι στην Κρήτη οι ιστορικές και κοινωνικές προϋποθέσεις για εξοικείωση με την κουλτούρα της χασισοποσίας υπήρχαν και ο αγροτικός χώρος του νησιού θα μπορούσε να ήταν ένας χώρος όπου θα καλλιεργούνταν χασίς για την πώλησή του στην πόλη. Βέβαια, το γεγονός αυτό δεν επαρκεί για να ερμηνεύσει τις σύγχρονες προσπάθειες μιας οργανωμένης οικονομικής εκμετάλλευσης του χασίς που φαίνεται να επιχειρείται στο νησί και πιθανόν τη μετάβαση σε μια φάση χρήσης και εμπορίας των λεγόμενων «σκληρών» ναρκωτικών, κυρίως κοκαΐνης (Παπακωνσταντής 2006). Όπως θα παρουσιαστεί και πιο διεξοδικά στη συνέχεια, στην ανάπτυξη σύγχρονων μορφών τέτοιου τύπου έκνομων συμπεριφορών δύο παράγοντες πρέπει να ληφθούν υπόψη, οι οποίοι, ενώ διαφοροποιούνται ως προς τις «παραδοσιακές» λειτουργίες και σκοπούς τους, συνεχίζουν να έχουν ενεργό ρόλο στη σύγχρονη κατάσταση. Ο ένας είναι η ύπαρξη μεγάλων τμημάτων κοινοτικών εκτάσεων στην Κρήτη και συνεπώς, σε περιπτώσεις όπου σε τέτοιου τύπου εκτάσεις εντοπίζονται χασισόδενδρα, πολύ δύσκολα μπορούν να γίνουν συλλήψεις και να στοιχειοθετηθούν κατηγορίες, αφού δεν υπάρχει φυσικό πρόσωπο με νομικά κατοχυρωμένα δικαιώματα γαιοκτησίας. Ο άλλος παράγοντας αφορά στοιχεία της οργάνωσης της κρητικής κοινωνίας και των τρόπων διασύνδεσής της με την ευρύτερη, που καθιστούν αναγκαίο και διαρκώς ενεργό ένα εκτεταμένο δίκτυο κοινωνικών σχέσεων (social netowork), εντός και εκτός των ορίων του νησιού. Η παρουσίασή μου επικεντρώνεται στο παράδειγμα εκείνων των ορεινών και ημιορεινών περιοχών της κεντρικής Κρήτης οι οποίες, σε μια γενικευμένη κατάσταση δημογραφικής γήρανσης και συρρίκνωσης του πληθυσμού των οικισμών της ευρύτερης ορεινής και ημιορεινής και ορεινής περιοχής, επέλεξαν να παραμείνουν «ζωντανές», δηλαδή να διατηρήσουν τον παραγωγικά ενεργό πληθυσμό τους, όμως μέσα σε συνθήκες ριζικών ανακατατάξεων στην εντόπια κοινωνική και οικονομική οργάνωση. Η κατανομή των παραγόντων σε τρία πεδία, συγκεκριμένα της οικονομίας, των κοινωνικών σχέσεων και των τρόπων της πολιτικής διαπλοκής της τοπικής κοινωνίας με το κράτος, γίνεται για καθαρά αναλυτικούς λόγους, καθώς αυτά τα πεδία είναι στενά αλληλοεξαρτώμενα. Οικονομική ζωή Σε όλη την περιοχή της επαρχίας Μυλοποτάμου, μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του 1960, η γεωργική δραστηριότητα ήταν συμπληρωματική με την κτηνοτροφική. Ο αριθμός των αιγοπροβάτων εμφανίζεται στην απογραφή της Ε.Σ.Υ.Ε. του 1950 να είναι 50.925, ενώ 20 χρόνια μετά (απογραφή 1971) αυξάνονται σε 103.397. Η κτηνοτροφία ήταν εκτατική και χρήση βοσκότοπου είχαν, στη βάση ενός δικαίου εθιμικής κατανομής μεταξύ των γενών, και οι κοινοτικές γαίες, οι οποίες αποτελούσαν σημαντικά τμήματα της εδαφικής περιφέρειας των ορεινών κυρίως κοινοτήτων. Όσον αφορά τη γεωργία, οι κύριες γεωργικές καλλιέργειες ήταν της ελιάς και του αμπελιού (σταφιδάμπελα και κρασάμπελα), ενώ τα πιο πετρώδη εδάφη ή οι μικρές ιδιοκτησίες αξιοποιούνταν με την καλλιέργεια σιτηρών ή ζωοτροφών. Η καλλιέργεια της χαρουπιάς κατείχε επίσης μια σημαντική θέση στην οικονομία της περιοχής, εξαιτίας της δυνατότητας εμπορίου του καρπού της. Σήμερα η αμπελοκαλλιέργεια έχει μειωθεί σημαντικά, καθώς η μικρή ζήτηση προϊόντων, όπως του σταφυλιού και της σταφίδας, από την εντόπια και την ευρωπαϊκή αγορά, καθιστά ασύμφορη την συγκεκριμένη καλλιέργεια. Επίσης, το χαρούπι έχει παύσει πλέον να αποτελεί εμπορεύσιμο προϊόν και τα εναπομείναντα χαρουπόδενδρα κόβονται για να πωληθούν ως καυσόξυλα. Αντίθετα, η επιδοτούμενη πλέον καλλιέργεια της ελιάς στα λιγότερο ορεινά εδάφη εμφανίζεται αυξημένη, ενώ τεράστια ποσά επιδοτήσεων συνετέλεσαν σε μια αύξηση των μεγεθών των κοπαδιών, ιδιοκτήτες των οποίων είναι κυρίως οι κάτοικοι των ορεινών οικισμών. Οι αριθμοί των δηλωθέντων αιγοπροβάτων, κυρίως από τη δεκαετία του 1980 και έπειτα, μπορεί να είναι υπερβολικοί, όμως οι κρατικές επιδοτήσεις πράγματι συνετέλεσαν στην αύξηση των μεγεθών των κοπαδιών. Η μειωμένη βοσκοϊκανότητα της γης, ως συνέπεια τόσο της ανεπάρκειάς της όσο και της αποψίλωσής της από την εντατική χρήση της ως βοσκότοπου, αφενός εξαναγκάζει τους κτηνοτρόφους στη χρήση βιομηχανικών ζωοτροφών με συνέπεια την αύξηση του κόστους παραγωγής, αφετέρου τους οδηγεί προς μια διαρκή αναζήτηση νέων βοσκότοπων. Έτσι, στον κρητικό τύπο είναι συχνές οι διαμαρτυρίες και οι καταγγελίες για καταπατήσεις ιδιοκτησιών από κτηνοτρόφους, καθώς και οι ειδήσεις για διαρκείς προστριβές ή συγκρούσεις μεταξύ ορεινών και πεδινών πληθυσμών. Πρόκειται για μια κατάσταση προστριβών και συγκρούσεων που συχνά έχει επισημανθεί, σε αντίστοιχες κοινωνίες, να συμβαίνει μεταξύ κτηνοτρόφων και καλλιεργητών γης, και η οποία, στη συγκεκριμένη περιοχή, υποβοηθείται και εντείνεται στις μέρες μας από την ύπαρξη μεγάλων κοινοτικών ή μοναστηριακών εκτάσεων, καθώς και την εγκατάλειψη εδαφών εξαιτίας της ραγδαίας αστικοποίησης που, σε συνδυασμό με εθιμικούς τρόπους χρήσης ή ιδιοποίησης της γης, έχουν οδηγήσει σήμερα σε ένα ιδιοκτησιακό καθεστώς ασαφές και άρα επιδεχόμενο διαρκείς αμφισβητήσεις. Ως γνωστόν, ένας οικισμός δεν περιορίζεται μόνο στον δομημένο χώρο, αλλά περιλαμβάνει και τον λεγόμενο «ζωτικό χώρο» του, δηλαδή τον χώρο παραγωγικών δραστηριοτήτων των κατοίκων του. Είναι η λεγόμενη «κτηματική περιφέρεια της κοινότητας», όπως συχνά αναγράφεται στις επίσημες καταγραφές. Σήμερα στην επαρχία Μυλοποτάμου, η οποία έχει συνολική έκταση περίπου 515.000 στρεμμάτων, μόνιμο πληθυσμό 17.404 κατ. και περισσότερους από μια εκατοντάδα μικρούς ή μεγαλύτερους οικισμούς, όσον αφορά στην τοπική οικονομία της έχει διαμορφωθεί μια κατάσταση, η οποία, συνοπτικά, παρουσιάζει την εξής εικόνα. Υπάρχει καταρχήν μια παράλια ζώνη που εκτείνεται στη βόρεια ακτογραμμή της Κρήτης, αραιοκατοικημένη συγκριτικά με τη χωροταξία της υπόλοιπης επαρχίας. Συγκεκριμένα, σε μια ακτίνα περίπου 50 χλμ. είναι χτισμένοι τρεις παραθαλάσσιοι οικισμοί με πληθυσμό ο καθένας μερικές εκατοντάδες κατοίκους. Μεγάλες εκτάσεις αυτής της ζώνης χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα ως χειμερινοί βοσκότοποι (χειμαδιά), κυρίως από κτηνοτρόφους των ορεινών οικισμών. Ο εντόπιος πληθυσμός, παράλληλα με τη διατήρηση μιας μικρής έκτασης κτηνοτροφίας καθώς και καλλιέργειας κηπευτικών, ασχολείται με τον τουρισμό, ως μικροί επιχειρηματίες ή με σχέση εξαρτημένης εργασίας (υπάλληλοι ξενοδοχείων). Κάποιες μεγάλες τουριστικές επιχειρήσεις ιδιοκτησίας ομίλων που είναι σποραδικά χτισμένες στη ζώνη αυτή γεννούν προσδοκίες για μια μελλοντική αύξηση της αξίας της γης λόγω της αξιοποίησής της ως παράλια οικόπεδα. Η προσδοκία αυτή, σε συνδυασμό με το ασαφές ιδιοκτησιακό καθεστώς που ισχύει σε μεγάλο μέρος της παράλιας ζώνης, δημιουργεί συγκρούσεις μεταξύ των κατοίκων της ζώνης αυτής, που προσβλέπουν σε έσοδα από μια ενδεχόμενη τουριστική αξιοποίηση, και των ορεινών περιοχών, οι οποίοι εγείρουν δικαιώματα ιδιοκτησίας εξαιτίας της μακροχρόνιας χρήσης των εδαφών αυτών ως χειμαδιών. Το μεγάλο μέρος των υπόλοιπων οικισμών της ενδοχώρας της επαρχίας εμφανίζει γοργούς ρυθμούς δημογραφικής γήρανσης. Παράγοντες όπως το κατ’ ισομοιρία κληρονομικό σύστημα – και συνεπώς, ο κατατεμαχισμός των ιδιοκτησιών γης κατά τη μεταβίβασή τους από τη μια γενιά στην άλλη – η έλλειψη νερού, καθώς και το ορεινό ή ημιορεινό ανάγλυφο μεγάλου μέρους των εδαφών, δεν επέτρεψαν τον εκσυγχρονισμό της γεωργίας και συνεπώς οδήγησαν μεγάλο μέρος του ενεργού πληθυσμού στην εγκατάλειψη ή στην πώληση της γης και στην αναζήτηση εργασίας σε άλλους τομείς της παραγωγής, κυρίως στον αστικό χώρο. Εξαίρεση αποτελεί η πρωτεύουσα της επαρχίας, το Πέραμα, το οποίο, από ένας μικρός οικισμός μερικών δεκάδων κατοίκων μέχρι και την περίοδο του μεσοπολέμου, έχει μετεξελιχθεί σήμερα σε διοικητικό και εμπορικό κέντρο της επαρχίας, όπου δραστηριοποιούνται επαγγελματικά κάποιοι κάτοικοι γειτονικών χωριών. Στο Πέραμα έχουν μετοικήσει πολλοί κάτοικοι κυρίως των Λιβαδίων και, σε μικρότερο βαθμό και πιο πρόσφατα, των Ζωνιανών. Τρεις όμορες ορεινά κτηνοτροφικές κοινότητες διαφοροποιούνται σημαντικά από αυτή την γενικευμένη κατάσταση δημογραφικής γήρανσης ή εγκατάλειψης του αγροτικού χώρου της επαρχίας Μυλοποτάμου . Πρόκειται για τις κοινότητες ή Δημοτικά Διαμερίσματα (Δ.Δ.) σύμφωνα με τη σημερινή διοικητική διαίρεση, των Ανωγείων, των Ζωνιανών και των Λιβαδίων. Αυτά τα Δημοτικά Διαμερίσματα, εκτός από το ότι εμφανίζονται πολυπληθή για τα δεδομένα κατανομής του πληθυσμού στους οικισμούς της επαρχίας, τόσο τα παλαιότερα όσο και, πολύ περισσότερο, τα σύγχρονα, διατηρούν επιπλέον, με την ιδιότητα του μόνιμου κατοίκου, μεγάλα ποσοστά οικονομικά ενεργού πληθυσμού. Αν και τα τρία αυτά χωριά είναι χτισμένα σε υψόμετρα που δεν αποκλίνουν μεταξύ τους σε μεγάλο βαθμό, σημαντικές διαφοροποιήσεις παρατηρούνται στη σύγκριση των αναλογιών πληθυσμού και αντίστοιχης έκτασης κτηματικής περιφέρειας. Συγκεκριμένα, ο μόνιμος πληθυσμός του Δ.Δ. των Ανωγείων είναι 2.125 κάτ. και η κτηματική του περιφέρεια 102,632 τ. χλμ., ο μόνιμος πληθυσμός του Δ.Δ. των Λιβαδίων είναι 1.743 κάτ. και η κτηματική του περιφέρεια 38,037 τ. χλμ και ο μόνιμος πληθυσμός του Δ.Δ. των Ζωνιανών είναι 1.249 κάτ. και η κτηματική του περιφέρεια μόνο 17,926 τ. χλμ. Μια σημαντική διαφοροποίηση εμφανίζεται μεταξύ των Λιβαδίων αφενός και των Ανωγείων και Ζωνιανών αφετέρου, όσον αφορά τις παραγωγικές δραστηριότητες του οικονομικά ενεργού πληθυσμού. Συγκεκριμένα, οι κάτοικοι των Λιβαδίων απογράφονται να δραστηριοποιούνται κυρίως στον πρωτογενή τομέα της παραγωγής (ποσοστό 80%). Οι πληθυσμοί των δύο άλλων οικισμών δραστηριοποιούνται σχεδόν κατά το 1/3 τους στον δευτερογενή (κυρίως τα Ζωνιανά) και τριτογενή (κυρίως τα Ανώγεια) τομέα της παραγωγής (βλ. πίνακα). Από την επιτόπια έρευνά μου διαπίστωσα ότι ο πρωτογενής τομέας της παραγωγής περιλαμβάνει αποκλειστικά την κτηνοτροφία, ο δευτερογενής τομέας περιλαμβάνει κυρίως επιχειρήσεις πώλησης κρέατος και τυροκομικών προϊόντων και, σε μικρότερο βαθμό, τα τοπικά εμπορικά καταστήματα και, τέλος, ο τριτογενής τομέας περιλαμβάνει κυρίως υπαλλήλους σε υπηρεσίες του Δημόσιου και σε Δημοτικές επιχειρήσεις. Δημοτικό Διαμέρισμα Οικονομικώς μη ενεργοί Οικονομικά ενεργός πληθυσμός συνολικά Πρωτογενής τομέας Παραγωγής Δευτερογενής τομέας Παραγωγής Τριτογενής τομέας Παραγωγής Δεν δήλωσαν οικον. δραστηρ. Άνεργοι Ανώγεια 46% 54% 48% 8% 29% 2% 13% Ζωνιανά 42% 58% 57% 12% 19% 2% 10% Λιβάδια 47% 53% 80% 3% 13% 2% 2% Πίνακας οικονομικά ενεργού και μη ενεργού μόνιμου πληθυσμού των Δ.Δ. Ανωγείων, Ζωνιανών και Λιβαδίων (Απογραφή Ε.Σ.Υ.Ε. έτους 2001) Προχωρώντας σε μια σχηματική παρουσίαση της πορείας μετασχηματισμού των τριών αυτών τοπικών κοινωνιών διαπιστώνουμε ότι στη μορφοποίηση της σύγχρονης κατάστασης, η κτηνοτροφία αποκτά ιδιαίτερη σπουδαιότητα ως μια παραγωγική δραστηριότητα που είναι αδιαχώριστη με την ανθρώπινη κινητικότητα σε ένα μεγάλο εύρος χώρου, καθώς προϋποθέτει και απαιτεί τακτικές μετακινήσεων, σε μια περιστασιακή ή πιο μόνιμη βάση, με σκοπό την αναζήτηση βοσκότοπων. Καταρχήν, στην περίπτωση των Ανωγείων, οι παραγωγικές δραστηριότητες των μελών της τοπικής κοινωνίας υπερβαίνουν, συστηματικά και μαζικά από πολύ νωρίς, τα στενά όρια της εδαφικής περιφέρειας της κοινότητας. Η όμορος θέση της κτηματικής περιφέρειας της κοινότητας με τον νομό Ηρακλείου παρέχει τις προϋποθέσεις προς το «άνοιγμα» και «επέκταση» του δικτύου κοινωνικών σχέσεων (social network) του εντόπιου πληθυσμού προς τον αγροτικό και αστικό χώρο του πολυπληθέστερου και πιο πλούσιου νομού της Κρήτης. Το 1923, με την ανταλλαγή των πληθυσμών (Συνθήκη Λοζάννης) και τη συνακόλουθη εγκατάλειψη των μουσουλμανικών ιδιοκτησιών, προκύπτουν στους Ανωγειανούς ευνοϊκές προϋποθέσεις για τη μαζική κτήση εδαφών, κυρίως στην περιοχή των επαρχιών Μονοφατσίου και Μαλεβυζίου, όπου ήδη ξεχείμαζαν ως βοσκοί. Οι μετοικήσεις αυτές, εκτός από τακτική επιβίωσης και αναπαραγωγής των πληθυσμιακών πλεονασμάτων των Ανωγείων, γειτνιάζοντας χωρικά με τον χώρο προέλευσης των μετοίκων, δημιουργούσαν προϋποθέσεις για διαρκή επικοινωνία με αυτόν, διαμέσου της ανάπτυξης και καλλιέργειας σχέσεων οικονομικής, ηθικής και πολιτικής αλληλεγγύης. Επιπλέον, η καταστροφή των Ανωγείων από τα γερμανικά στρατεύματα (1944) και η συνακόλουθη αναγκαστική μετεγκατάσταση των εντόπιων στην περιοχή του Ηρακλείου, ευνοεί την πρώιμη και ενεργή εμπλοκή της κοινότητας με τον αστικό χώρο, την οικονομία και τις αξίες του. Η χωρική γειτνίαση της κοινότητας με τους χώρους μαζικής διασποράς πλεονασμάτων του πληθυσμού της, τόσο στον αγροτικό όσο και στον αστικό χώρο, δημιουργεί προϋποθέσεις για την πρώιμη πολιτική εμπλοκή και διασύνδεσή της με το κράτος και τους φορείς του και για την ανάδειξη μιας τοπικής ελίτ από διανοούμενους και καλλιτέχνες. Αυτή η τοπική ελίτ, σε μια πρώτη φάση, θα συνεισφέρει αποτελεσματικά στην ανάδειξη, προβολή και, τελικά, στην ηγεμόνευση μιας τοπικής πολιτισμικής ταυτότητας. Ήδη από τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια επικεντρώνεται στην κατασκευή μιας τοπικής ιστορικής και πολιτιστικής ταυτότητας, η οποία, διαμέσου εκδηλώσεων αναβίωσης εθίμων ή των λεγόμενων «πολιτιστικών γεγονότων και δρώμενων» (π.χ. «Πολιτιστικός Αύγουστος», «Υακίνθεια» κ.λπ.), προβάλλεται συστηματικά έξω από τα όρια της Κρήτης αλλά και της Ελλάδας γενικότερα. Πρόκειται για μια τακτική που λειτουργεί τονωτικά για την τοπική οικονομία, καθώς η παράδοση χρησιμοποιείται είτε ως εμπορεύσιμο προϊόν είτε ως αίτημα για κρατικές χορηγίες και ενισχύσεις. Σε μια επόμενη φάση, αυτή η τοπική ελίτ φρόντισε για την εισροή κρατικών ή ευρωπαϊκών κονδυλίων στην τοπική κοινωνία, στα πλαίσια προγραμμάτων για κατασκευή τεχνικών ή αναπτυξιακών έργων και πολιτισμικών υποδομών (οι ανεμογεννήτριες, το χιονοδρομικό κέντρο, τα διάφορων τύπων «πολιτιστικά στέκια», η Αναπτυξιακή Εταιρεία Διαχείρισης Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων Α.Κ.Ο.Μ. Ψηλορείτης είναι κάποια από αυτά). Εταιρικά σχήματα και μορφές εργασιακής οργάνωσης που μορφοποιήθηκαν με βάση τη δημιουργία προϋποθέσεων και την ένταξη σε προγράμματα χρηματοδότησης, τονώνουν σημαντικά την τοπική οικονομία, αν και η σκοπιμότητα και η λειτουργικότητα αρκετών από αυτά τα χρηματοδοτικά προγράμματα έχει επιδεχτεί πολλές κριτικές και αμφισβητήσεις. Συνοπτικά, στην περίπτωση των Ανωγείων, παράλληλα με την κτηνοτροφία, η εκπαίδευση και οι γνώσεις δεξιοτήτων ως συμβολικά κεφάλαια αποτέλεσαν σημαντικό παράγοντα εισροής κρατικών κεφαλαίων, τα οποία διανεμήθηκαν στο εσωτερικό της κοινότητας, παρέχοντας στον πληθυσμό διεξόδους στον προσπορισμό μέσων διαβίωσης. Τα ανταλλάγματα ήταν είτε η απαίτηση εκμάθησης νέων δεξιοτήτων για εύρεση εργασίας σε νέους τομείς, είτε η συμμόρφωση με τους κανόνες μιας επιβαλλόμενης από έξω πορείας ανάπτυξης. Τα Λιβάδια, όπως φαίνεται και στις επίσημες απογραφές, αποτελούν επίσης μια πολυπληθή και σχεδόν αποκλειστικά κτηνοτροφική κοινότητα. Η αύξηση των κοπαδιών, που ευνοήθηκε από ευρωπαϊκές επιδοτήσεις, έστρεψε τον πληθυσμό προς το φτωχό Ρέθυμνο για την αναζήτηση επιπλέον βοσκότοπων. Έτσι, η τοπική οικονομία της κοινότητας στηρίζεται σε πολιτικές χρήσης, ιδιοποίησης, ή χρησικτησίας εδαφών έξω από τα όριά της, με σκοπό τη χρήση τους ως βοσκότοπους. Πολλά από αυτά τα εδάφη είναι μοναστηριακά ή συνιστούν περιουσίες εγκαταλειμμένες ή αμφισβητούμενου ιδιοκτησιακού καθεστώτος. Στις συστηματικές επαφές της κοινότητας με τον αστικό χώρο, ως τόπο μαζικότερων μετοικήσεων των πλεονασμάτων του πληθυσμού για επαγγελματική αναζήτηση, σημαντική θέση έχει η αστικοποιημένη κωμόπολη Πέραμα, το μικρό Ρέθυμνο και κάπως λιγότερο, το Ηράκλειο. Μεγάλο ποσοστό του εντόπιου πληθυσμού παρουσιάζει πολύ χαμηλή επαγγελματική εξειδίκευση όπως και επίπεδο μόρφωσης, παράγοντες που καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη την ενεργή εμπλοκή της κοινότητας σε σύγχρονες μορφές οικονομικών δραστηριοτήτων. Συνοπτικά, πρόκειται για μια τοπική οικονομία η οποία εμμένει σε μια «κτηνοτροφική παράδοση» και στις αξίες της, ενώ στη συντήρηση του συνολικού πληθυσμού της συντελεί σημαντικά η εισροή ρευστοποιημένου χρήματος με τη μορφή των επιδοτήσεων για την κτηνοτροφία και την ελαιοκομία. Τέλος, τα Ζωνιανά είναι μια επίσης πολυπληθής κοινότητα, της οποίας η κτηματική περιφέρεια είναι όμορος και με τις δύο προηγούμενες, αλλά, όπως επισημάνθηκε πριν, αναλογικά πολύ μικρότερη. Βρίσκεται «στο μεταξύ» ή, όπως λένε και οι ίδιοι οι κάτοικοι, «μας κόβουν από ανατολικά τα Ανώγεια και από δυτικά τα Λιβάδια». Αυτό έχει ως συνέπεια, η επέκταση του δικτύου κοινωνικών σχέσεων του πληθυσμού της, τόσο προς τον αστικό όσο και προς τον αγροτικό χώρο, να παρουσιάζει, αντίθετα με τις περιπτώσεις των Ανωγείων και των Λιβαδίων, αφενός μεγάλη διασπορά στον χώρο – αγροτικό και αστικό – και αφετέρου ασυνέχειες και ρήγματα στο εσωτερικό του. Αυτό συμβαίνει γιατί εμπλέκεται και προς τη μία και προς την άλλη κατεύθυνση με τη διεύρυνση των ζωτικών χώρων των δύο προαναφερθέντων όμορων και πολύ ισχυρών κτηνοτροφικών κοινοτήτων του Ψηλορείτη. Τελικά, μορφοποιείται μια κατάσταση εγκλεισμού της κοινότητας στα όρια του ζωτικού της χώρου, όπου και το δίκτυο των κοινωνικών σχέσεών της παρουσιάζει τη μέγιστη συνοχή. Επιπλέον, ένας ζωτικός χώρος οριοθετημένος από δύο κοινότητες με πολύ σημαντικές διαφοροποιήσεις στις κατευθύνσεις κοινωνικού μετασχηματισμού τους προκαλεί, στις συλλογικές στρατηγικές υιοθέτησης κατευθυντήριων μοντέλων της μελλοντικής πορείας της κοινότητας, μια κατάσταση με πολλαπλές και έντονες αντιφάσεις ή συγκρούσεις. Πρόκειται για μια κατάσταση η οποία είναι πολύ εμφανής στην εικόνα που δίδει η κοινότητα προς τα έξω αλλά και στις εντόπιες ρητορικές στήριξης και δικαίωσής της, που μπορούν να συνοψιστούν στη φράση: «Διεκδικούμε σημαντικό μερίδιο στην κτηνοτροφική οικονομία, καταρχήν του Ψηλορείτη και όχι μόνο τα εξ ανατολών Λιβάδια, γιατί διαθέτουμε το ανάλογο ζωικό κεφάλαιο όπως και τις αξίες του κτηνοτρόφου, αλλά και ταυτόχρονα έχουμε δικαίωμα στην πολιτισμική κληρονομιά του τόπου, γιατί έχουμε κι εμείς να επιδείξουμε την τοπική ιστορία και τον πολιτισμό μας». Αυτή η κατάσταση είναι εμφανής στα σποραδικά δημοσιεύματα κατοίκων του χωριού στις τοπικές εφημερίδες, στις προσπάθειες προβολής της κοινότητας στο διαδίκτυο και σε μια επίσκεψη στην ίδια την κοινότητα: προβάλλονται τοπικά γεγονότα και πρόσωπα του ηρωικού παρελθόντος, το σπήλαιο Σφενδόνη ως επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος, τα τοπικά υφαντά και οι χειροτεχνίες, ακόμα και το νεοϊδρυθέν μουσείο κέρινων ομοιωμάτων. Η ανυπαρξία μιας μορφοποιημένης τοπικής ελίτ, η οποία με συγκροτημένες και συστηματικές τακτικές θα μπορούσε να κατασκευάσει, να αναδείξει και να προβάλλει μια τοπική πολιτισμική παράδοση, έχει ως συνέπειες αφενός να παραμένουν μεμονωμένες και αποσπασματικές οι προσπάθειες που επιχειρούνται από τους ίδιους τους κατοίκους των Ζωνιανών, αφετέρου να εμπλέκονται διαρκώς οι εσωτερικές υποθέσεις και τα ζητήματα της κοινότητας με την εικόνα που επιδιώκει να προσφέρει προς τα έξω. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι αυτή η σύγχρονη κατάσταση που βιώνει η κοινότητα προσιδιάζει με ό,τι ο G. Bateson (1956) ορίζει ως «διπλό δεσμό», δηλαδή μια ταλάντευση της συνολικής κοινωνίας μεταξύ δύο βεβαιοτήτων, διαφορετικής όμως τάξης, ασυμβίβαστων και αντιφατικών μεταξύ τους. Από όσα έχουν σχηματικά παρουσιαστεί ως εδώ, γίνεται εμφανές ότι στη σύγχρονη κατάσταση της συνέχισης της διατήρησης ενός πολυπληθούς για τα δεδομένα της ευρύτερης περιοχής οικονομικά ενεργού αριθμού κατοίκων, οι τοπικές οικονομίες και των τριών κοινοτήτων είναι ως τέτοιες πράγματι φτωχές. Η χωρική θέση και οι ιστορικές και κοινωνικές συγκυρίες και περιστάσεις ήταν ευνοϊκές για τα Ανώγεια και τα Λιβάδια όσον αφορά στην αναζήτηση επιπλέον ζωτικού χώρου για επέκταση των οικονομικών δραστηριοτήτων έξω από τα εδαφικά όρια της κοινότητας. Αντίθετα, στα Ζωνιανά αυτό ήταν πολύ πιο δύσκολο να συμβεί. Μια παρατήρηση, περισσότερο με τη μορφή της υπόθεσης προς διερεύνηση παρά της διαπίστωσης, αφορά στο αν η μορφοποίηση συγκεκριμένων σχέσεων κυριαρχίας στον χώρο μεταξύ των κοινοτήτων Ανωγείων, Ζωνιανών και Λιβαδίων έχει ως αποτέλεσμα τη γκετοποίηση και περιθωριοποίηση της κοινότητας των Ζωνιανών από τους όμορους γείτονές της καταρχήν. Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι έννοιες του γκέτου και του περιθωρίου έχουν κατεξοχήν διερευνηθεί σε ομάδες αστικών τόπων, θα ήταν ενδιαφέρουσα η λεπτομερής διερεύνηση των προϋποθέσεων δημιουργίας και αναπαραγωγής μιας ανάλογης κατάστασης γκετοποίησης πληθυσμών ως συνέπεια εγκαθίδρυσης σχέσεων οικονομικής, συμβολικής και πολιτικής ηγεμονίας μεταξύ άλλων κατηγοριών «τόπων». Στις σύγχρονες συνθήκες οικονομικών απαιτήσεων και καταναλωτικών αναγκών και προτύπων, η εισροή κεφαλαίων στον πληθυσμό της κοινότητας φαίνεται να επιτεύχθηκε (και πολύ πιθανόν να συνεχίζει να επιτυγχάνεται) με δύο τρόπους. Ο ένας είναι με την μορφή των κρατικών επιδοτήσεων του πρωτογενή τομέα της παραγωγής, όπως συνέβη κυρίως στα Λιβάδια και στα Ζωνιανά, ή με την μορφή κρατικών επιχορηγήσεων διαφόρων τύπων έργων και πρωτοβουλιών, όπως συνέβη κυρίως στα Ανώγεια. Ο άλλος τρόπος είναι με ό,τι θα μπορούσαμε να προσδιορίσουμε ως εμπλοκή σε «οικονομίες ρίσκου», δηλαδή την αποκόμιση χρηματικών κεφαλαίων από έκνομες δραστηριότητες και συγκεκριμένα από την καλλιέργεια και εμπορία χασίς και «σκληρών» ναρκωτικών, το εμπόριο όπλων και τη μαστροπεία και πώληση προστασίας σε νυχτερινά καταστήματα ή ακόμα και κλοπές και ληστείες. Οι πηγές προέλευσης των κεφαλαίων αυτών μπορεί να διαφέρουν, ο τρόπος όμως ανάλωσής τους δεν διαφέρει ριζικά. Συγκεκριμένα, στη λογική μιας ηθικής αλληλεγγύης και συλλογικότητας που επιβάλλει η κοινοτική ζωή, αναδιανέμονται στο δίκτυο σχέσεών της (social network), εντός και εκτός των εδαφικών ορίων της κοινότητας, με διάφορους τρόπους όπως με επιβαλλόμενες από το έθιμο δωρεές σε διάφορες κοινωνικές περιστάσεις (κεράσματα, προσφορές σε γάμους, βαφτίσια, γιορτές κ.λπ.), με προσφορά εργασίας σε ευνοημένα πρόσωπα – σε δικούς μας ανθρώπους, όπως λένε οι ίδιοι οι κάτοικοι – στους τομείς των κατασκευών, των εργολαβιών, ή των παροχών υπηρεσιών ή με την επιδεικτική κατανάλωση σε είδη επίδειξης κοινωνικού γοήτρου (αγορά πολυτελών αυτοκινήτων, ακριβών κοσμημάτων, αντικειμένων διακόσμησης κ.λπ.). Σε αρκετές περιπτώσεις συσσώρευσης υψηλών χρηματικών κεφαλαίων σε συγκεκριμένα πρόσωπα, ο κύριος τρόπος επένδυσής τους είναι στην αγορά οικοπέδων στην πόλη ή στο χτίσιμο πολυτελών κατοικιών, με σκοπό την μελλοντική προσφορά τους ως προίκα στα παιδιά για μια καλύτερη θέση στη γαμήλια αγορά. Τα ζητήματα των συγκεκριμένων τρόπων αναδιανομής ρευστοποιημένων κεφαλαίων – άρα και η συλλογική ανοχή και συνενοχή – καθώς και των συγκεκριμένων πρακτικών προσπορισμού τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την οργάνωση στο πεδίο των σχέσεων και της πολιτικής διαπλοκής . Κοινωνική και πολιτική οργάνωση Η διερεύνηση του περιεχομένου των κοινωνικών σχέσεων και των τρόπων πολιτικής διασύνδεσης των κοινωνιών της περιοχής με το κράτος και τους θεσμούς του προϋποθέτει, κατά τη γνώμη μου, να ληφθούν υπόψη τρία προσδιοριστικά και αλληλοσυνδεόμενα στοιχεία της συνολικής κοινωνικής οργάνωσης. Συγκεκριμένα, πρόκειται για την κυρίαρχη θέση των σχέσεων συγγένειας, τον εξισωτικό (egalitarian) χαρακτήρα της κοινωνικής οργάνωσης και την πίστη σε ένα σύστημα αξιών κοινωνικού γοήτρου και ισχύος. Η συγγένεια, με τις μορφές της αιματοσυγγένειας, της αγχιστείας, της τελετουργικής συγγένειας (κουμπαριά και αναδοχή) αλλά και της αδελφοποιϊας, είναι κυρίαρχη ως ιδεολογία που επικυρώνει και νομιμοποιεί όχι μόνο την ένταξη του ατόμου σε μια ομάδα αλλά και συνιστά ιδίωμα για την δημιουργία και καλλιέργεια σχέσεων, που αρχίζουν από την καθημερινή κοινωνική συνεργασία ή αλληλοϋποστήριξη και επεκτείνονται έως τη μορφοποίηση ευρύτερων πολιτικών συμμαχιών αλλά και αντιθέσεων μεταξύ ατόμων και ομάδων. Ο ρόλος των διευρυμένων ομάδων αιματοσυγγενών – γένη ή γενιές ή σόγια, όπως ονομάζονται στην Κρήτη – οι οποίες προσδιορίζονται και οριοθετούνται από το κοινό επώνυμο των μελών τους, εξακολουθεί μέχρι σήμερα να είναι ιδιαίτερα σημαντικός στην κοινωνική και πολιτική ζωή του νησιού. Αφενός το σύστημα συγγένειας παρέχει στο άτομο έναν κώδικα ηθικής για τη δημιουργία και καλλιέργεια δεσμών αλληλεγγύης και αλληλοβοήθειας και ο οποίος συνοψίζεται στη φράση: «οι συγγενείς έχουν υποχρέωση να αλληλοϋποστηρίζονται». Αφετέρου, η διευρυμένη ομάδα συγγένειας αποτελεί την κατεξοχήν ομάδα στήριξης του ατόμου. Ως εκ τούτου, οι δυνατότητες του ατόμου για διαφοροποίηση ή πρωτοβουλίες όσον αφορά αποφάσεις, στάσεις ή επιλογές του οριοθετούνται από τον βαθμό συναίνεσης και την επιδοκιμαστική στάση που θα έχει – ή το συγκεκριμένο άτομο υπολογίζει ότι θα έχει – από τον κύκλο των συγγενών του. Ως μορφή «συλλογικής βούλησης», ιδιαίτερη βαρύτητα έχει για το άτομο η ομάδα αιματοσυγγενών του, έπονται οι αγχιστείς και ακολουθούν οι τελετουργικοί συγγενείς, οι οποίοι συνιστούν και τον κύκλο των πιο εξατομικευμένα επιλεγμένων, άρα και των πιο προσωπικών, σχέσεων του ατόμου. Συνεπώς, από αυτή την οπτική της πρόταξης της προάσπισης των συμφερόντων και των επιδιώξεων της ευρείας ομάδας αιματοσυγγένειας είναι πολύ πιθανόν να υπάρξει συλλογική συναίνεση ή και επιδοκιμασία για επιλογές ή δράσεις, οι οποίες ως τέτοιες μπορεί να είναι έκνομες, όμως είναι αποδεκτές ή τυγχάνουν και επιδοκιμασίας στη λογική της προαγωγής των συλλογικών συμφερόντων και επιδιώξεων. Ο προσδιορισμός της συγκεκριμένης κοινωνίας ως εξισωτικής (egalitarian) δεν σημαίνει ότι πρόκειται για μια κοινωνία ισότητας (equality) και ανυπαρξίας κοινωνικών ιεραρχήσεων. Στη σχετική ανθρωπολογική βιβλιογραφία (Davis 1977, 110-125, Clastres 1994, Boehm 1993 κ.λπ.), ο όρος ‘εξισωτικός’ αναφέρεται στην ανυπαρξία θεσμοποιημένων ή παγιωμένων (πολιτικά, οικονομικά κ.λπ.) σχέσεων ιεράρχησης ή εκμετάλλευσης, καθώς κάθε ατομική πράξη είναι προσδιορισμένη ηθικά από την συνολική κοινωνία, η οποία ως «κοινή γνώμη» την ελέγχει διαρκώς και, σε περίπτωση απόκλισης, επιβάλλει τις ανάλογες «μορφές κυρώσεων» (κριτική, ρεζίλεμα, περιθωριοποίηση κ.λπ.). Το επακόλουθο είναι η ισχύς προσώπων ή ομάδων να υφίσταται και να ασκείται μόνο με την κοινωνική συναίνεση. Στην περίπτωση των κοινωνιών της ορεινής κεντρικής Κρήτης, εκτός από τη χαμηλή σύγχρονη επαγγελματική εξειδίκευση που χαρακτηρίζει πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού, καθώς και την ύπαρξη μεγάλων εκτάσεων κοινοτικής και μοναστηριακής γης, τις οποίες νέμονται ως βοσκότοπους ευρείες ομάδες αιματοσυγγενών με συλλογικά δικαιώματα χρήσης, ο εξισωτικός χαρακτήρας απορρέει και από ένα επιπλέον χαρακτηριστικό στοιχείο της συνολικής κοινωνικής οργάνωσης. Συγκεκριμένα, την ύπαρξη ενός συστήματος αξιών προσώπου, που συνιστούν τον καθοδηγητικό κανόνα πλήθους ατομικών επιλογών, τακτικών και δράσεων. Οι αξίες αυτές, επειδή αποτελούν μέρος των συλλογικών αναπαραστάσεων, στο περιεχόμενό τους συναινούν εξίσου όλα τα μέλη της τοπικής κοινωνίας και συνεπώς υφίστανται σε ένα συγκεκριμένο άτομο μόνο εφόσον αναγνωρίζονται σ’ αυτό από μια συλλογικότητα. Ο εντόπιος όρος κόζυ, που συνοδεύεται με προσδιορισμούς όπως χαμηλό, ψηλό, μικρό μεγάλο ή καθόλου, δηλώνει για έναν άνδρα το ύψος του γοήτρου που απολαμβάνει, ενώ με το επώνυμο κοζαλής προσδιορίζεται ο άνδρας με υψηλό και αναγνωρισμένο από ένα ευρύ κύκλο συνανθρώπων του κοινωνικό γόητρο. Απτή απόδειξη αυτού του γοήτρου είναι το εύρος της επιρροής του λόγου ενός άνδρα σε έναν κύκλο συνανθρώπων του που αρχίζει από τους αιματοσυγγενείς του και επεκτείνεται στις ομάδες αγχιστέων και τους τελετουργικούς συγγενείς με διαπλοκές οι οποίες, διαμέσου της δημιουργίας και καλλιέργειας πολιτικών πελατειακών σχέσεων, εκτείνονται έξω από τα όρια της τοπικής κοινωνίας. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι, στο πολιτικό πεδίο, ο κύκλος των επιρροών ενός άνδρα μπορεί να προσδιοριστεί ως ομάδα συναίνεσης στις τακτικές ή δράσεις του, ενώ στο εύρος της εκφράζεται το μέγεθος της ισχύος του άνδρα αυτού. Συνεπώς, η κοινωνική και πολιτική ισχύς του ατόμου θεμελιώνεται στον αγώνα του για τη μορφοποίηση μια κοινής θέλησης, η οποία αφορά τις επιλογές ή την υιοθέτηση στάσεων και πρακτικών από ζητήματα του καθημερινού κοινωνικού πεδίου έως την εκλογική συμπεριφορά. Στο επίπεδο της εντόπιας ρητορικής, η συναίνεση σε ζητήματα ή αποφάσεις έχει τα ερείσματά της σε μια επιχειρηματολογία που δικαιώνεται ηθικά από την προάσπιση ενός συλλογικού συμφέροντος. Πρέπει να κάνουμε αυτό επειδή είναι το πιο συμφέρον για όλους μας είναι μια φράση που συχνά χρησιμοποιείται από τους κοζαλήδες στα λεγόμενα οικογενειακά συμβούλια ή σε άλλου τύπου συναθροίσεις όπου είναι αναγκαία η λήψη συλλογικών αποφάσεων. Ο τρόπος που περιγράφουν οι ντόπιοι τον κοζαλή, δηλαδή ως τον άνδρα που μετρά ο λόγος το, συνοψίζει, κατά τη γνώμη μου, τους τρόπους διαμέσου των οποίων ασκείται η επιρροή του. Αυτοί μπορεί να είναι διάφοροι τύποι κοινωνικών συναλλαγών όπως π.χ. η παροχή βοήθειας σε επαγγελματικές δραστηριότητες, η εκδήλωση συμπαράστασης και υποστήριξης μέσω εθιμικά προσδιορισμένων υλικών και συμβολικών παροχών, οι μεσολαβήσεις σε ζωοκλοπές καθώς και στην επίλυση διαπροσωπικών διενέξεων κ.λπ, ή οι λεγόμενες εξυπηρετήσεις, όπως ονομάζονται οι μεσολαβήσεις διαμέσου των οποίων το άτομο ευνοείται για την αποκόμιση οφελών από φορείς και θεσμούς του κράτους. Να επισημανθεί ότι υπάρχει στενή εξάρτηση αυτών των αξιών συμβολικού κεφαλαίου – τιμή, γόητρο, εγωισμός κ.λπ είναι κάποιοι όροι με τους οποίους αποκαλούνται – από την οικονομική βάση της κοινωνίας. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η σχέση αξιών συμβολικού κεφαλαίου και υλικής βάσης είναι ανάλογη με τη γενικότερη σχέση συμβολικών και υλικών αγαθών, όπως την προσδιορίζει ο Bourdieu (2000), δηλαδή ως επιβολή των πρώτων στα δεύτερα με μια «μαγική δύναμη», όπως συνοπτικά την αποκαλεί, που μεταμφιέζει με αμφίσημες, απροσδιόριστες και ασαφείς κοινωνικές σημασιοδοτήσεις καθαρά υλικά συμφέροντα και επιδιώξεις. Οι συνέπειες αυτής της επιβολής είναι σημαντικές κυρίως στη συγκρότηση λόγων και ρητορικών για την δικαιολόγηση έκνομων πράξεων (όπως η οπλοφορία και οπλοχρησία) ή την άσκηση μορφών έμμεσης ή άμεσης βίας ή εξαναγκασμών – μέχρι και των λεγόμενων «εγκλημάτων» τιμής. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η συνολική δυναμική της τοπικής κοινωνίας είναι, σε τελική ανάλυση, απόρροια των μορφών συσχετισμού (συμμαχία, αντίθεση, σύγκρουση) συσσωματωμένων ομάδων (corporate groups), συγκροτημένων στην βάση του ιδιώματος της συγγένειας (Τσαντηρόπουλος 2004, 179-196). Όσον αφορά στο πεδίο της πολιτικής εμπλοκής της τοπικής κοινωνίας με το κράτος, από όσα έχουν υποστηριχθεί μέχρι τώρα είναι σαφές ότι η ίδια η οργάνωση της κοινωνίας ευνοεί την ανάπτυξη πελατειακών συστημάτων. Αυτό άλλωστε έχει επισημανθεί στον κρητικό και στον αθηναϊκό τύπο με αφορμή τα γεγονότα στα Ζωνιανά. Όμως, πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι η συγκεκριμένου τύπου κοινωνική οργάνωση έχει ως αποτέλεσμα τη μορφοποίηση πελατειακών συστημάτων, τα οποία μπορούμε να προσδιορίσουμε ως «αλυσιδωτά πυραμιδοειδή». Προς την κορυφή της πυραμίδας βρίσκονται οι άνδρες με κοινωνική ισχύ, οι λεγόμενοι κοζαλήδες, ενώ το εύρος της βάσης της είναι αυτό του κύκλου των κοινωνικών σχέσεών τους, οι οποίες συντηρούνται, ανανεώνονται ή διευρύνονται διαμέσου υλικών ή συμβολικών ανταλλαγών, διευκολύνσεων ή εξυπηρετήσεων. Έτσι, στις συναλλαγές με τους φορείς της πολιτικής εξουσίας, απτή απόδειξη του ύψους κοινωνικού γοήτρου που έχουν κατορθώσει να αποκτήσουν συγκεκριμένα άτομα είναι ο αριθμός ψήφων που μπορούν να εξασφαλίσουν για έναν πολιτευτή. Και είναι προφανές ότι ο αριθμός των ψήφων που θα προσφερθούν στον πολιτευτή θα είναι ανάλογος των απαιτήσεων για εξυπηρετήσεις από μέρους του, κάποιες φορές και νομικά επιλήψιμες, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό. Επιπροσθέτως, στο επίπεδο της πολιτικής ιδεολογίας, οι συγκεκριμένου τύπου πελατειακές σχέσεις δε μπορούν να συγκροτήσουν ή να παγιώσουν πολιτικές ιδεολογίες που να εκφράζουν συγκεκριμένα τμήματα της κοινωνίας. Αυτό συμβαίνει επειδή αφενός πρόκειται για σχέσεις οι οποίες, ως τέτοιες, είναι προσωπικές και βασίζονται στον οπορτουνισμό και στην καιροσκοπική υποστήριξη οποιασδήποτε εξουσίας (Χαραλάμπης 1989: 19-38), αφετέρου έχουν τη θεμελίωσή τους στην ιδεολογία της συγγένειας. Ειδικότερα, το πολιτικό, το οποίο εκδηλώνεται ως κομματική σύμπνοια ή διαφοροποίηση μεταξύ μικρότερων ή πιο διευρυμένων συσσωματωμένων ομάδων – διαφοροποίηση που εκφράζεται ακόμα και ως υποστήριξη διαφορετικών πολιτευτών του ίδιου κόμματος – αντλεί τα ερείσματά του από το σύστημα συγγένειας και, ως επίτευξη εκλογικής πλειοψηφίας σε βουλευτικές ή δημοτικές εκλογές, είναι, κατά κύριο λόγο, το αποτέλεσμα της μορφοποίησης μεγεθών συλλογικών βουλήσεων, δηλαδή η κατανομή και ο συσχετισμός μεγεθών κοινωνικής και πολιτικής ισχύος μεταξύ των συσσωματωμένων ομάδων στο εσωτερικό της τοπικής κοινωνίας. Αντί επιλόγου Στο παρόν κείμενο επιχείρησα, με τη μορφή ενός σχεδιάσματος, να παρουσιάσω πορείες οικονομικού και κοινωνικού μετασχηματισμού σε μια συγκεκριμένη περιοχή της Κρήτης. Από την επιτόπια έρευνά μου στην περιοχή διαπίστωσα θεμελιώδεις ομοιότητες στα πεδία των κοινωνικών σχέσεων και την πολιτική διαπλοκή των συγκεκριμένων κοινωνιών με το κράτος και τους θεσμούς τους. Το αποτέλεσμα είναι μια κοινωνική δυναμική η οποία, σε τελική ανάλυση, ευνοεί πολύ περισσότερο τον αγώνα για τις δυνατότητες και τον βαθμό πρόσβασης σε υλικές πηγές διαβίωσης και πολύ λιγότερο τείνει προς την παγίωση κοινωνικών κατηγοριοποιήσεων ή ιεραρχιών, στη βάση των οποίων θα μορφοποιηθούν οι συμμαχίες, οι ανταγωνισμοί και οι συγκρούσεις. Είναι εύλογο ότι μια τέτοια μορφή κοινωνικής δυναμικής ευνοεί την «προσωποποίηση» κοινωνικών αντιθέσεων ή συγκρούσεων και συνεπώς την εκδήλωσή τους με μορφές βίας που μπορούν να φτάσουν ακόμα και στο έγκλημα. Πρόκειται για μια μορφή κοινωνικής οργάνωσης που συνεχίζει μέχρι σήμερα να υφίσταται. Η διαφορά έγκειται στα οικονομικά μεγέθη που διακυβεύονταν: συγκεκριμένα, ενώ παλαιότερα ο αγώνας αφορούσε κυρίως δυνατότητες πρόσβασης σε βοσκότοπους και τη συνακόλουθη δυνατότητα συντήρησης (αλλά και διαφύλαξης από ζωοκλοπές) του ανάλογου αριθμού προβάτων, σήμερα ο αγώνας – στην εκσυγχρονισμένη πλέον μορφή του – αφορά μεγέθη οικονομικών μεριδίων από κρατικές ή ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις ή την εμπλοκή στις «οικονομίες ρίσκου». Από την άλλη πλευρά, η λεπτομερέστερη παρουσίαση της σύγχρονης κατάστασης, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί σε τρία όμορα Δημοτικά Διαμερίσματα, κάνει εμφανείς τις σημαντικές επιμέρους διαφοροποιήσεις παρά τη χωρική γειτνίαση. Οι σχέσεις ιεράρχησης «τόπων» που έχουν διαμορφωθεί – όχι τυχαία, όπως έδειξα – αποκτούν ιδιάζουσα βαρύτητα στη σύγχρονη κατάσταση, τουλάχιστον στην ευρύτερη περιοχή της ορεινής κεντρικής Κρήτης. Η ιεράρχηση αυτού του τύπου επιβάλλει την ένταξη της διερεύνησης της πορείας των μετασχηματισμών επιμέρους κοινωνιών σε σχήματα πιο διευρυμένα από αυτά των διαφόρων τύπων διπολισμού όπως: κέντρο-περιφέρεια, κράτος-τοπική εξουσία, αστικός-αγροτικός χώρος κ.λπ. Οι «πελατειακές σχέσεις» ή τα «πελατειακά συστήματα», που ως φράσεις χρησιμοποιήθηκαν κατά κόρον στην επιχειρηματολογία – αλλά και στην κομματική αντιπαράθεση – για την ερμηνεία μιας κατάστασης που αποτέλεσε κύριο θέμα της επικαιρότητας με αφορμή την αρνητική επικαιρότητα των Ζωνιανών, συνιστούν ένα μόνο – αναμφισβήτητα, σημαντικό – μέρος ενός ερμηνευτικού μοντέλου των συγκεκριμένων τοπικών κοινωνιών. Η κατάσταση είναι πολύ πιο σύνθετη και πιθανόν να αφορά σε νέες μορφές κοινωνικού μετασχηματισμού στον αγροτικό χώρο της Ελλάδας και διαδικασίες μορφοποίησης νέου τύπου «τοπικών οικονομιών», άρα και την ανάδυση νέων οικονομικών και κοινωνικών ομάδων. Εδώ, η συγκριτική εξέταση με άλλες τοπικές κοινωνίες, εντός και εκτός των ορίων του ελλαδικού χώρου, θα είναι ιδιαίτερα διαφωτιστική.

Βιβλιογραφία:

Appel, G. 1983. Methodological Problems with the Concepts of Corporation, Corporate Social Grouping and Cognatic Descent Group. American Ethnologist 10(2): 302-311. Barnes, J. 1954. Class and Committees in a Norwegian Island Parish. Human Relations 7: 39-58. Bateson, Gr. (κ.ά) 1956. Toward a theory of schizophrenia. Behavioral Science 1 (4): 251-264. Boehm, Ch. 1993. Egalitarian Behaviour and Reverse Dominance Hierarchy. Current Anthropology 34 (3): 227-254. Bourdieu, P. 2000. Η οικονομία των συμβολικών σγαθών. Στο: Πρακτικοί Λόγοι. Για τη Θεωρία της δράσης. Αθήνα: Πλέθρον, 161-197. Campbell, J. 1964. Honour, Family and Patronage. A study of Institutions and Moral Values in a Greek Maountain Community. Oxford: Clarendon Press. Clastres, P. 1994. Η αρχαιολογία της βίας. Ο πόλεμος στις πρωτόγονες κοινωνίες, Αθήνα: Έρασμος. Davis, J. 1977. People of the Mediterranean. An Essay in Comparative Social Anthropology, Routledge & Kenan Paul, 1977. Dow, J. 1973. On the Muddle Concept of Corporation in Anthropology. American Anthropologist 75(3): 904-908; Herzfeld, M. 1985. The Poetics of Manhood Contest and Identity in a Cretan Mountain Village. Princeton: Princeton University Press. Marx, E. 1990. The Social World of Refugees: A Conceptual Framework. Journal Of Refugee Studies 3(1): 189-203. Mauss, M. 2004. Μια κατηγορία του ανθρώπινου νου: η έννοια του προσώπου. η έννοια του εαυτού. Στο: M. Mauss, Κοινωνιολογία και Ανθρωπολογία, Αθήνα: Εκδόσεις του 21ου, 137-184. Saulnier, F. 1987. Μερικές όψεις του κοινωνικού μετασχηματισμού σε ένα ορεινό χωριό της Κρήτης. Στο: Σ. Δαμιανάκος (επιμ.): Διαδικασίες κοινωνικού μετασχηματισμού στην αγροτική Ελλάδα, Αθήνα: Ε.Κ.Κ.Ε.: 425-435. Ανδρουλιδάκης, Γ. 2007, «Το Ρέθυμνο στην εποχή της ποτοαπαγόρευσης», Αντί 908: 22-24. Απογραφές Ε.Σ.Υ.Ε. Γεωργαντέας, Θ. 2007, «Τα πολιτικά συμφέροντα ισχυρότερα και από τη θέληση για πάταξη της εγκληματικότητας», Αντί 908: 16-19. του και Γιάννη Ανδρουλιδάκη, «Το Ρέθυμνο στην εποχή της ποτοαπαγόρευσης» στο περιοδικό Αντί, τεύχ. 908 (2007), Δαμιανάκος, Σ. 1987. Εισαγωγή. Στο: Στ. Δαμιανάκος (επιμ.), Διαδικασίες κοινωνικού μετασχηματισμού στην αγροτική Ελλάδα. Αθήνα: Ε.Κ.Κ.Ε. Δαφέρμος, Ο. 2007. «Είμαστε όλοι Ζωνιανοί…», Αντί 908: 20-21. Ζαϊμάκης, Γ. 2005. Χασισοποσία και ντερβισιλίκι στο Ηράκλειο Κρήτης στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα: Τελετουργία και συμβολισμός. Εθνολογία 11: 61-87. Ζαρκιά, Κ. 1992. Η Συμβολή της Ανθρωπολογίας του Χώρου. Εθνολογία 1: 75-82. Κασίμης, Χ. και Παπαδόπουλος, Α.Γ. 1999. Η διατήρηση της οικογενειακής γεωργίας και η καπιταλιστική ανάπτυξη της γεωργίας στην Ελλάδα. Μια κριτική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας. Στο: Χ. Κασίμης, Λ. Λουλούδης (επιμ.), Ύπαιθρος χώρα. Η ελληνική αγροτική κοινωνία στο τέλος του εικοστού Αιώνα. Αθήνα: Πλέθρον/ ΕΚΚΕ, σ. 85-114 Κοβάνη, Ε. 1988. Ο πρωτογενής τομέας και η κοινωνική κινητικότητα των νέων. Η περίπτωση στο εσωτερικό μιας αγροτικής κοινότητας. Στο: Πρακτικά του ελληνογαλλικού συνεδρίου, (Αθήνα 4-7 Δεκ. 1984): Ο αγροτικός κόσμος στον Μεσογειακό χώρο. Αθήνα: Ε.Κ.Κ.Ε.-Κ.Ν.Ε./Ε.Ι.Ε., 270-283. Παπακωνσταντής, Γ. 2006. Η εγκληματικότητα στο Μυλοπόταμο. Αίτια, συνέπειες, μύθοι και πραγματικότητα. Στο: Ειρ. Γαβριλάκη και Γ. Τζιφόπουλος (επιμ.), Ο Μυλοπόταμος από την Αρχαιότητα ως σήμερα. Περιβάλλον – Αρχαιολογία – Ιστορία –Λαογραφία- Κοινωνιολογία. Ρέθυμνο: Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνης, 189-199. Τσαντηρόπουλος, Ά. 1994, 1995. Χωριά και οικισμοί της επαρχίας Μυλοποτάμου. Πληθυσμιακά στοιχεία και διοικητικές αλλαγές από την εποχή της βενετοκρατίας μέχρι σήμερα. Κρητολογικά Γράμματα 9/10: 31-52 και 11: 113-128. Τσαντηρόπουλος, Ά. 2000. Η «βεντέτα» στην ορεινή κεντρική Κρήτη. «Οικογενειακές» συγκρούσεις και κοινωνική οργάνωση. Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας. Τσαντηρόπουλος, Ά. 2004. Η βεντέτα στη σύγχρονη ορεινή Κεντρική Κρήτη, Αθήνα: Πλέθρον. Χαραλάμπης, Δ. 1989. Πελατειακές σχέσεις και λαϊκισμός. Η εξωθεσμική συναίνεση στο ελληνικό πολιτικό σύστημα. Αθήνα, Εξάντας. Δημοσίευση: “Αριάδνη” Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, τχ. 13, 2008.

Οι κάτοικοι των ορεινών όγκων της Κρήτης συνετέλεσαν σε μεγάλο βαθμό στην ιστορική, κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της Κρήτης. Μέχρι το τέλος του Β' παγκοσμίου πολέμου, ίσως και λίγο μετά, τα εύφορα και παραγωγικά οροπέδια και κοιλάδες της ενδοχώρας τροφοδοτούσαν με νόστιμα και υγιεινά γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα τις παράκτιες περιοχές, Οι τρόποι εξάσκησης της γεωργικής και κτηνοτροφικής εργασίας δημιούργησαν πληθώρα επαγγελμάτων. Τα επαγγέλματα αυτά ήταν αποδοτικά, οι επαγγελματίες συνήθως νέοι άνθρωποι που εκτελούσαν με όρεξη το επάγγελμά τους, ενώ πολλοί από αυτούς ήταν δημιουργικοί και εφευρέτες μηχανημάτων και συσκευών. Η μετανάστευση ήταν ελάχιστη και η ενδοχώρα παρουσίαζε εικόνα ανθηρής κοινωνίας, με τους κατοίκους της σε πλήρη ζωντάνια. Τα σχολεία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που είχαν κτιστεί στις αρχές του 20^ου αιώνα ήταν σύγχρονα και παρείχαν επαρκή εκπαίδευση ως προς τις τότε ανάγκες αυτής της κλειστής κοινωνίας.

Η εμφάνιση του τουρισμού στην Κρήτη και ιδιαίτερα ο τρόπος που επεβλήθη, αναστάτωσε την απροετοίμαστη κοινωνία του νησιού. Τα αποτελέσματα, ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια, ήταν καταστρεπτικά για την αναπτυξιακή πορεία της. Οι κάτοικοι, ιδιαίτερα οι νέοι, δεν ήταν προετοιμασμένοι και εκπαιδευμένοι για να δεχτούν κάτι διαφορετικό: ένα ξένο προς τα ήθη της Κρήτης σύστημα, ένα σύστημα που κατέστρεφε τα πάντα για την απόλαυση των ολίγων. Διακωμωδούσε για λίγο κέρδος λαϊκές παραδόσεις και αξίες και κατέστρεφε χωρίς πόνο το περιβάλλον μας, εκείνο που η ίδια η φύση με πολλή προσπάθεια και οικονομία μάς έδωσε.

Η σημερινή Κρήτη, όπως έχει αναπτυχθεί, έχει μοναδική ελπίδα την προγραμματισμένη επιστημονική ανάπτυξη της ενδοχώρας. Πρέπει να εξετασθούν τα νέα δεδομένα που έχουν προκύψει από την τωρινή ανάπτυξη της Κρήτης και να μελετηθούν σε συνδυασμό με την παλαιότερη κοινωνική και ιστορική προσφορά της ενδοχώρας. Ο ρόλος της ενδοχώρας δεν πρέπει να είναι διαφορετικός από εκείνον που είχε τα παλαιότερα χρόνια. Πρέπει να επανέλθουν ορισμένα επαγγέλματα, να δημιουργηθούν νέα για τις σύγχρονες ανάγκες και όλα να εκτελούνται με σύγχρονα εργαλεία και επιστημονικές μεθόδους. Η Κρήτη έγινε πολυπληθής - πολυεθνική. Κατοικείται τουλάχιστον για 8 μήνες από 5πλασιο από τον πραγματικό και σταθερό πληθυσμό της. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι τρέφονται και ψυχαγωγούνται κοντά μας. Πρέπει να τους δημιουργήσουμε την άνεση διαβίωσης με υπερέχουσα ιδέα τον πολιτισμό μας. Πρέπει να διευρύνουμε τις ιδέες μας, ο κρητικός πολιτισμός τα χωνεύει όλα. Η ενδοχώρα πρέπει να ξεχάσει την υπάρχουσα ανάπτυξη των παράκτιων περιοχών, πρέπει να αναπτυχθεί σύγχρονα αλλά να κρατήσει και τα έθιμα της. Η ενδοχώρα πρέπει να γίνει χορηγός ιδεών, εθίμων, υγιεινών και σύγχρονων προϊόντων. Οι σπάνιοι βιότοποι των Κρητικών βουνών να γίνουν οάσεις, ναοί ψυχαγωγικής ανάπαυσης και ψυχικής δημιουργίας. Τα δάση μας πρέπει να τα προφυλάξουμε από τις αυθαιρεσίες και τις πρόχειρες εγωκεντρικές ανθρώπινες λύσεις. Τα βουνά της Κρήτης, πανύψηλα και αρχοντικά, δημιουργούν περιβαλλοντικές, καιρικές και γεωφυσικές συνθήκες σπάνιες σε όλη τη Μεσόγειο. Πρέπει να κρατήσουμε τα χαρακτηριστικά του ορεινού πληθυσμού με τις πολλές ανθρώπινες ευαισθησίες και πρέπει να τους δώσουμε πάλι τον πρωτοποριακό τους ρόλο, εκείνον που τους έδωσαν οι εκάστοτε κάτοικοί της, Μινωίτες, Ρωμαίοι, Ρωμιοί, Άραβες, ακόμη και οι Τούρκοι. Πρέπει να φροντίσουμε τα πλοία της Κρήτης να ξαναποκτήσουν το έμβλημά τους, που ήταν ο κρίνος και που με αυτόν κυριάρχησαν σε όλη τη Μεσόγειο.

Με βάση όλα όσα έχουμε αναφέρει, θεωρούμε αναγκαίο το Πανεπιστήμιο των Ορέων να αρχίσει την εργασία του στο Λασίθι, με την πραγματοποίηση ενός κύκλου ομιλιών-σεμιναρίων με θέματα που αφορούν τα παρακάτω:

1.             Περιβάλλον και Οικολογία των ορεινών όγκων της Κρήτης

2.             Σύγχρονες Τεχνολογίες και Μεθοδολογίες για παραδοσιακά προϊόντα

3.             Πρακτική των βιολογικών προϊόντων.

Στο τρίτο θέμα υπογραμμίζεται ο πρακτικός χαρακτήρας που θα αφορά κυρίως στους αγρότες, τον χαρακτηρισμό των βιολογικών προϊόντων και την επαφή των αγροτών με τους αρμόδιους εθνικούς και διεθνείς φορείς.

Με εκτίμηση,

Μανώλης Στρατάκης

Ομότιμος Καθηγητής Τμήματος Βιολογίας

Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών

Πανεπιστημίου Κρήτης

Κύριοι Σύνεδροι,

Το Οροπέδιο Λασιθίου, ένας τόπος μοναδικού φυσικού κάλλους που βρίσκεται σε υψόμετρο 860 μ. και περιβάλλεται από τις οροσειρές της Δίκτης και της Σελένας, έχει έκταση 25.000 στρεμμάτων (πεδινό μέρος) και πληθυσμό 3.500 κατοίκων, αποτελώντας έτσι τον υψηλότερο Δήμο της Ελλάδος. Στη μακραίωνη ιστορία του έχει γνωρίσει περιόδους δόξης και παρακμής, καθώς και την επί αιώνες πλήρη και θεσμοθετημένη ερήμωσή του.

Στα μέσα του 19^ου αιώνα και ενώ η Κρήτη βρισκόταν ακόμη υπό τουρκική κατοχή, δύο φωτισμένοι ευπατρίδες από το Ψυχρό Λασιθίου, ο Αντώνης Παπαδάκης και ο εξάδελφος του Ιωάννης Καμπάνης είχαν μια φαεινή και πρωτοπόρα για την εποχή τους ιδέα, την οποία και υλοποίησαν. Ο πρώτος εξ αυτών, γνωστός και ως μέγας ευεργέτης του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (τρίτος στη σειρά μετά τον βασιλέα Όθωνα και τον κυβερνήτη Καποδίστρια), ανέλαβε τη δαπάνη ανέγερσης και τα έξοδα λειτουργίας Δημοτικού σχολείου στο Ψυχρό, και ο δεύτερος την ανέγερση ενός Τεχνικού σχολείου - γνωστού και σαν μικρό Πολυτεχνείο του Ψυχρού - «στο οποίο θα εδιδάσκοντο δωρεάν οι παραδοσιακές τέχνες, εριουργία, ξυλουργία, υποδηματοποιία και οποιαδήποτε άλλη τέχνη, ήτις βραδύτερον ήθελε θεωρηθεί αναγκαία», όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στη διαθήκη του Καμπάνη. Και τα δύο αυτά σχολεία ακολούθησαν την πολυκύμαντο ιστορία του τόπου και σήμερα, μετά από 15 δεκαετίες, καλούνται να διαδραματίσουν ένα νέο ρόλο στη σύγχρονη και τελείως διαφορετική από την εποχή εκείνη πραγματικότητα. Το κτίριο και ο περιβάλλον χώρος του Παπαδακείου Δημοτικού Σχολείου έχουν αξιοποιηθεί από τον Δήμο Οροπεδίου Λασιθίου και τον τοπικό Πολιτιστικό Σύλλογο ως ένα πολιτιστικό κέντρο υψηλού επιπέδου, με αίθουσες διαλέξεων και υπαίθριο θέατρο, με εκδηλώσεις που χρόνο με τον χρόνο γίνονται όλο και καλύτερες, με την προοπτική να εξελιχθεί στο αντιπροσωπευτικό κέντρο πολιτισμού του Οροπεδίου Λασιθίου. Το Καμπάνειο Ίδρυμα μετά από μια πολύπαθη πορεία βρίσκεται σήμερα στο σταυροδρόμι της αναζήτησης ενός ρόλου για τον τόπο ανάλογο με τα όνειρα του ιδρυτού του. Πιστεύομε πως αποτελεί ευτυχή συγκυρία η πρωτοπόρος πρωτοβουλία για τη δημιουργία του θεσμού του Πανεπιστημίου των Ορέων, που οι στόχοι και οι σκοποί του είναι παραπλήσιοι με αυτούς του Καμπανείου Ιδρύματος και δεν θα υπήρχε ευστοχότερη ενέργεια από τη συμμετοχή του Ιδρύματος στην προσπάθεια αυτή, θέτοντας στη διάθεση του θεσμού τόσο τις κτιριακές εγκαταστάσεις του στο Ψυχρό, που θα μπορούσαν κάλλιστα να αποτελέσουν την έδρα ή έναν κλάδο της όλης κίνησης για την ανατολική Κρήτη, όσο και τα έσοδα από την αξιοποίηση της περιουσίας του, διαδραματίζοντας έτσι ένα θετικό ρόλο στην τοπική κοινωνία, με τρόπο που θα αναπτύξομε ευθύς αμέσως.

Με τη ραγδαία κατά τις τελευταίες δεκαετίες τουριστική ανάπτυξη των παραθαλασσίων περιοχών της Κρήτης, η ευλογία, όπως πιστευόταν στην αρχή ότι θα είναι η ανάπτυξη αυτή, έχει καταντήσει πολλές φορές κατάρα, αφού έχει επιφέρει την ανελέητη κακοποίηση του φυσικού περιβάλλοντος, την υποβάθμιση της ποιότητας της ζωής και τον επικρεμάμενο κίνδυνο της αλλοτρίωσης κάθε πολιτιστικού χαρακτηριστικού μιας μακραίωνης ιστορίας, η οποία έχει επιβιώσει τόσων και τόσων δυσμενών συγκυριών. Η σαγήνη του εύκολου πλουτισμού έχει παραλύσει κάθε αντίσταση ενάντια στη βεβήλωση του φυσικού τοπίου και στην αλλοίωση των ανθρωποκεντρικών χαρακτηριστικών της κρητικής κοινωνίας, μεταβάλλοντας την προηγούμενη ιδιαιτερότητα σε άχαρη ομοιογενοποίηση. Στη λαίλαπα της αδηφάγου αυτής τουριστικής ανάπτυξης, οι μόνες εστίες αντίστασης που έχουν απομείνει είναι οι ορεινές περιοχές, που και αυτές όμως έχουν ήδη αρχίσει να νοιώθουν μια παρόμοια πίεση και δεν υπάρχει καιρός για χάσιμο και εφησυχασμό. Πρέπει γρήγορα να ληφθούν τα μέτρα εκείνα που θα αποτρέψουν την απρογραμμάτιστη και άναρχη ανάπτυξη των περιοχών αυτών πριν ακόμη είναι πολύ αργά. Και ίσως η πρωτοβουλία για την οποία συζητούμε σήμερα εδώ να είναι η πιο πολλά υποσχόμενη ελπίδα προς την κατεύθυνση αυτή. Η σωστή παιδεία των κατοίκων των ορεινών περιοχών αποτελεί τον ισχυρότερο μοχλό κίνησης για την επίτευξη ενός τέτοιου σκοπού, γιατί δεν υπάρχει αποτελεσματικότερος και σταθερότερος παράγοντας αλλαγής και δημιουργίας από τον συνειδητοποιημένο πολίτη.

Μιλώντας για το οροπέδιο Λασιθίου, του οποίου γνωρίζομε την ιστορία και τις ανάγκες, πιστεύομε ότι για τη σωστή ανάπτυξή του πρέπει να ληφθεί μέριμνα και για τις τρεις δραστηριότητες που αποτελούν τις κύριες ασχολίες των κατοίκων του, δηλαδή τη γεωργία, την κτηνοτροφία και τον τουρισμό. Και τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχουν οι δραστηριότητες αυτές είναι για τη γεωργία οι βιολογικές καλλιέργειες, για την κτηνοτροφία η οργάνωση και ο περιορισμός της σε ορισμένες περιοχές, και για τον τουρισμό η ήπια και εναρμονισμένη με το περιβάλλον τουριστική ανάπτυξη, ή αγροτουρισμός, όπως έχει επικρατήσει να ονομάζεται τελευταία. Παράλληλα, θα πρέπει να ενθαρρυνθούν και να επιβιώσουν και παλιά επαγγέλματα, όχι όμως υπό τη μορφή φολκλορικών κακεκτύπων, αλλά μιας πραγματικά γνήσιας λαϊκής τέχνης - πράγμα που βέβαια δεν είναι καθόλου εύκολο. Η σωστή ενημέρωση και επιμόρφωση των ασχολουμένων με τη γεωργία με ειδικά σεμινάρια και με καθημερινή επαφή είναι επιτακτική, δεδομένου ότι η στροφή στις βιολογικές καλλιέργειες είναι μονόδρομος για το Λασίθι, ύστερα μάλιστα από το μεγάλο υδρευτικό έργο του φράγματος του Αποσελέμη, που κατασκευάζεται ήδη με γοργούς ρυθμούς. Οι βιολογικές καλλιέργειες θα είναι οι μόνες που θα επιτρέπονται μετά την ολοκλήρωση του έργου, δεδομένου ότι θα απαγορεύεται η χρήση χημικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, γεγονός που θα αποτελέσει και την καλύτερη υπηρεσία στον τόπο, αφού θα επιτευχθεί αναβάθμιση της ποιότητας των προϊόντων, αύξηση του γεωργικού εισοδήματος και απαλλαγή του περιβάλλοντος από τις συνέπειες της αλόγιστης χρήσης φυτοφαρμάκων που παρατηρείται σήμερα. Πεδίο λαμπρό, λοιπόν, για τον φορέα εκείνον που θα αναλάβει το δύσκολο έργο της αλλαγής μιας παγιοποιημένης νοοτροπίας των καλλιεργητών, οι οποίοι και δύσπιστοι είναι και καχύποπτοι ως προς καθετί καινούργιο. Τέλος, προτρεπτική συμπεριφορά πρέπει να υπάρξει και ως προς τη δραστηριοποίηση της επεξεργασίας και τυποποίησης των παραγομένων προϊόντων, υπό μορφή μικρών βιοτεχνικών μονάδων Π.Ο.Π.

Στον τομέα της κτηνοτροφίας, η άναρχη και ανεξέλεγκτη βοσκή που παρατηρείται σήμερα, πρέπει να εκλείψει και στη θέση της να δημιουργηθούν οργανωμένες κτηνοτροφικές μονάδες σύμφωνα με τις προδιαγραφές της Ε.Ε.

Στον τομέα της τουριστικής ανάπτυξης, έμφαση θα πρέπει να δοθεί στη διατήρηση και ανάδειξη του παραδοσιακού χαρακτήρα των οικισμών με τη θεσμοθέτηση αυστηρών αρχιτεκτονικών κανονισμών στις οικοδομές, οι οποίες πρέπει να είναι εναρμονισμένες με το φυσικό περιβάλλον. Στο σημείο αυτό θα αναφερθούμε και στην προσπάθεια που γίνεται τελευταία για την αναβίωση των χιλιάδων αντλητικών ανεμόμυλων, που χάριζαν στο Λασίθι εκείνη την παγκοσμίως μοναδική εικόνα, τη γνωστή από τις φωτογραφίες της δεκαετίας του '50. Πιστεύομε ότι η αναβίωσή τους μόνο ως τουριστικών διακοσμητικών στοιχείων θα είναι θνησιγενής, εφ' όσον δεν θα έχουν χρηστική λειτουργία, και ο μόνος τρόπος να ξαναζωντανέψει η οικεία εικόνα του παρελθόντος είναι να αποκτήσουν λόγο ύπαρξης. Ως τέτοιο βλέπομε μόνο τη μετατροπή τους σε μικρές ανεμογεννήτριες, στόχος τόσο εναρμονισμένος με τις σημερινές τάσεις της ενεργοβόρου κοινωνίας.

Υψίστη, λοιπόν, θα είναι η προσφορά του φορέα εκείνου που θα προωθήσει την υλοποίηση των παραπάνω δραστηριοτήτων μέσα από συγκεκριμένες παρεμβάσεις συμβουλευτικού και εκπαιδευτικού κυρίως χαρακτήρα, γιατί μόνο αλλαγές που γίνονται με τη συνειδητοποιημένη συμμετοχή των ενδιαφερομένων έχουν προοπτική επιτυχίας και διάρκειας. Γι' αυτό, πιστεύομε ότι η συμβολή του Πανεπιστημίου των Ορέων μπορεί να είναι καταλυτική και ανεκτίμητης αξίας ως προς τον σκοπό αυτόν, και στη ευγενή αυτή προσπάθεια το Καμπάνειο Ίδρυμα μπορεί να αποτελέσει ισχυρό βραχίονα, φιλοδοξώντας να συμβάλλει στη σωστή ανάπτυξη του τόπου. Αυτό δε, θα αποτελέσει και το καλύτερο μνημόσυνο των ευγενών και φιλοπάτριδων οραματιστών του.

Αντώνιος Τζομπανάκης

Οφθαλμίατρος

Πρόεδρος Δ.Ε. Καμπανείου Ιδρύματος

Ονομάζομαι Ιωάννης Καραβαλάκης, κατάγομαι από το Οροπέδιο Λασυθίου, έχω σπουδάσει Κτηνιατρική στη Γαλλία και σήμερα είμαι πρόεδρος της Πνευματικής Εστίας Οροπεδίου Λασυθίου.

Η πρώτη μου επαφή με το Πανεπιστήμιο των Ορέων έγινε κατά την συνάντηση της 19^ης Ιουλίου 2008 στην αίθουσα της Πνευματικής Εστίας στο Οροπέδιο Λασυθίου, ενώ η καλύτερη γνωριμία μας πραγματοποιήθηκε, όταν μελέτησα τα απομαγνητοφωνημέ­να πρακτικά των προηγούμενων συναντήσεων (Ι. Μονή Βώσακου και Ι. Μονή Δισκουρίου). Από τη μελέτη αυτή πείσθηκα ότι εάν η αναληφθείσα προσπάθεια ευοδωθεί, θα αποδώσει έργο ωφέλιμο για τον τόπο.

Τώρα, παίρνοντας αφορμή από τα όσα πολύ ενδιαφέροντα αναπτύχθηκαν στις προηγούμενες συναντήσεις, θα επιθυμούσα να δώσω και το δικό μου στίγμα σε κάποια θέματα. Με πολλές από τις απόψεις που διατυπώθηκαν συμφωνώ απόλυτα. Με άλλες, πιο εξειδικευμένες, έχω κάποια δυσκολία στην κατανόησή των.

-   Ο τίτλος «Πανεπιστήμιο των Ορέων» είναι εντυπωσιακός. Αναλύοντας όμως τους στόχους και τη μεθοδολογία του, μοιάζει περισσότερο με μια συνειδητή κίνηση πνευματικών ανθρώπων που είναι οργανωμένοι και έτοιμοι να προσφέρουν κατά δύναμιν όχι μόνο τεχνικές γνώσεις αλλά και συνδρομή, ώστε να ξαναζωντανέψουν οι κανόνες σωστής συμπεριφοράς και οι ηθικές αρχές που ισχύουν πάντοτε στις πολιτισμένες κοινωνίες.

-   Είναι επείγουσα ανάγκη να αναζητηθούν και να αναβιώσουν οι ρίζες του τόπου.

-   Φαίνεται ότι τα αποτελέσματα των μέχρι σήμερα προσπαθειών για την αναβίωση των θετικών στοιχείων του παρελθόντος δεν είναι ενθαρρυντικά. Για να αποφευχθεί λοιπόν η επανάληψη παλαιών ατελέσφορων προσπαθειών, απαιτείται προσοχή στη μεθοδολογία που θα επιλεγεί, για να περάσει και να γίνει αποδεκτό από τον κόσμο το δικό μας μήνυμα.

Εύχομαι και ελπίζω η παρούσα προσπάθεια που στηρίζεται από τόσους πνευματικούς ανθρώπους να σχεδιασθεί σωστά και να υλοποιηθεί κατά τον καλύτερο τρόπο.

-   Η ύπαιθρος αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της Ελλάδας. Σε ειρηνικές αλλά και σε ανώμαλες περιόδους, αυτή προμηθεύει όλο τον πληθυσμό με τροφή, οι δε κάτοικοί της διατηρούν ζωντανό το τοπίο που είναι το μεγαλύτερο τουριστικό κεφάλαιο του τόπου. Οι ίδιοι κάτοικοι σε περίπτωση πολέμου είναι εκείνοι που υπέρ πάντων άλλων αγωνίζονται με γενναιότητα για την Ελευθερία του τόπου των, γιατί έχουν απτή και πιο ξεκάθαρη την έννοια της πατρίδας: είναι το χωράφι τους, το αμπέλι τους, τα βοσκοτόπια τους κ.λπ. Πολύ σωστά, λοιπόν, το Πανεπιστήμιο των Ορέων έθεσε σαν στόχο του το να παραμένουν οι άνθρωποι αυτοί στον χώρο τους και να αισθάνονται ταυτόχρονα ευτυχισμένοι.

-   Σωστά τονίσθηκε η διαφορά Παιδείας και Εκπαίδευσης. Η πρώτη είναι μια ιδιότητα που διαμορφώνεται από πλήθος παραγόντων, μεταξύ των οποίων πρωτεύοντα ρόλο διαδραματίζει η εκπαίδευση. Αυτή μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι το φανάρι που φωτίζει τον μέγα κόσμο αλλά και την ψυχή του ανθρώπου.

-   Για να αποδειχθούμε χρήσιμοι, πρέπει να ανοίξουμε την καρδιά μας και να προσφέρουμε όχι μόνο γνώση, αλλά κυρίως ανθρωπιά και αγάπη. Η σχέση μας με τον κόσμο ελέχθη ότι πρέπει να είναι αμφίδρομη. Να δίνουμε αλλά και να παίρνουμε.

-   Η πλήξη που αισθάνονται κάποτε οι κάτοικοι της υπαίθρου δεν οφείλεται τόσο στο γεγονός ότι έχασαν την επαφή τους με την ύπαιθρο - αυτή υπάρχει έστω και σε μικρότερο βαθμό - όσο και στο ότι έχασαν την επαφή μεταξύ τους. Το ίδιο άλλωστε συμβαίνει και στην οικογένεια.

Για ενημέρωση των εκλεκτών «συνοδοιπόρων», ο όρος ανήκει στον κ. Πρύτανη, ανέφερα προηγουμένως ορισμένα ατομικά στοιχεία και κάποιες απόψεις για το μεγάλο όραμα του Πανεπιστημίου των Ορέων. Τώρα, επιτρέψτε μου να σας παρουσιάσω το πρακτικό μέρος της εισήγησής μου. Πρόκειται για τις ενέργειες και τις δράσεις που ενδεχομένως θα μπορούσε να αναλάβει η Πνευματική Εστία, στα πλαίσια μιας γενικότερης κινητοποίησης των φορέων του Οροπεδίου Λασυθίου.

Κατ' αρχήν, σαν άτομο, θέτω τον εαυτό μου στη διάθεση του Πανεπιστημίου των Ορέων για την υλοποίηση των επιδιώξεών του. Δεύτερον, υπό την ιδιότητα του προέδρου της Πνευματικής Εστίας, θα ζητήσω από το Διοικητικό Συμβούλιο της Εστίας μας να συμμετάσχουμε ενεργά στην υπό ανάπτυξη προσπάθεια. Η συμμετοχή αυτή προσδιορίζεται από την ανάγκη εκτέλεσης προπαρασκευαστικών εργασιών που θα αναδείξουν την τοπικότητα και τα ξεχωριστά προβλήματα του Οροπεδίου Λασιθίου που είναι ένας από τους χώρους που καλύπτονται από τη δράση της κίνησής μας.

Δεν  υπάρχει  αμφιβολία  ότι για να έχει αποτέλεσμα η  προσέγγιση  οποιουδήποτε  χώρου, πρέπει να  βασίζεται  στην  καλή  γνώση  του  χώρου  αυτού,  ενώ απαραίτητος είναι και ένας σωστός προγραμματισμός σε βάθος χρόνου. Τα στοιχεία του προγραμματισμού αυτού πρέπει να αναζητηθούν με προσοχή, να αντανακλούν τη σημερινή πραγματικότητα του χώρου, να θίγουνε τα σοβαρά προβλήματα του τόπου και τέλος, να είναι αξιόπιστα. Τα στοιχεία αυτά είναι δυνατόν να προέλθουν από μια συλλογική εργασία στα πλαίσια ενός ειδικού συνεδρίου, την οργάνωση του οποίου θα αναλάβει η Πνευματική Εστία, σε συνεργασία με την τοπική Εκκλησία, τον Δήμο, τους Συλλόγους και λοιπούς φορείς του Οροπεδίου και το οποίο θα έχει τον τίτλο:

«Λασυνθίων Σύναξη»

Σφαιρικό επιστημονικό συμπόσιο με θέμα:

Το Οροπέδιο Λασυθίου. Χθες - Σήμερα - Αύριο

Σχετικά με το θεματολόγιο της Σύναξης αυτής, ενδεικτικά αναφέρουμε τις παρακάτω θεματικές ενότητες:

1^η θεματική ενότητα: Στοιχεία φυσικού περιβάλλοντος
2^η     »               »       : Μυθολογία - Ιστορία

3^η     »               »       : Κάτοικοι - Υγεία

4^η     »               »       : Πλουτοπαραγωγικοί πόροι

5^η      »             »       : Ανάπτυξη - Ρόλος Πανεπιστημίου των Ορέων

Εκτός όμως από την οργάνωση της Σύναξης αυτής, η Πνευματική Εστία θα αναλάβει να ενημερώσει τους κατοίκους του Λασυθίου για την προσπάθεια του Πανεπιστημίου των Ορέων, τους στόχους και τις επιδιώξεις του και θα προσπαθήσει να έχει την
συμπαράταξή των.     

Ευχαριστώ για την προσοχή που μου χαρίσατε.

Ι.Μ.Καραβαλάκης

17-12-'08

• Πανεπιστήμιο Κρήτης
• Rustic Pathways
• Mountain Partnership
• Υπουργείο Εξωτερικών
• Διεθνής Ορεινός Αγώνας Ψηλορείτη
• Διατμηματικό Μάθημα ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΟΛΙΤΗΣ
• www.ted.com - Ideas Worth Spreading
• Ο Σπόρος, εναλλακτικό και αλληλέγγυο εμπόριο
• Rolex Awards
• Fondazione Pangea Onlus
• biolea
• http://www.project-syndicate.org/commentary/singer78/English

• «Κολλέγιο των Ξυπόλυτων στην Ινδία» (βίντεο)
• Ανοικτό Λαϊκό Πανεπιστήμιο Κρήτης
• Ιστοχώρος democracy-rethymno.gr

Ιστοσελίδες για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη στις Ορεινές Περιοχές  (Ιστοσελίδα του ΜΕ.Κ.Δ.Ε. του Ε.Μ.Π., http://www.ntua.gr/MIRC/)

• Προγράμματα Σπουδών για το Ορεινό Περιβάλλον

• Ιστοσελίδες Οργανισμών με αντικείμενο την Ανάπτυξη των Ορεινών Περιοχών

• Ιστοσελίδες Περιοδικών με αντικείμενο την Ανάπτυξη των Ορεινών Περιοχών

• Ιστοσελίδες Ερευνητικών Προγραμμάτων με αντικείμενο την Ανάπτυξη των Ορεινών Περιοχών

• Ιστοσελίδες Περιοδικών και Οργανισμών με αντικείμενο "Περιβάλλον και Ανάπτυξη"

• http://ictagri.eu/

• Διεπιστημονικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών (Δ.Π.Μ.Σ.) του Ε.Μ.Π. "Περιβάλλον και Ανάπτυξη"

Ενδιαφέρουσες Παρουσιάσεις

• Euromontana, E-tourism pre-consortium meeting, Turin, 1 March 2011

"Recalculating Happiness in a Himalayan Kingdom"

by Seth Mydans

THIMPHU, Bhutan - If the rest of the world cannot get it right in these unhappy times, this tiny Buddhist kingdom high in the Himalayan mountains says it is working on an answer.

"Greed, insatiable human greed" said Prime Minister Jigme Thinley of Bhutan, describing what he sees as the cause of today's economic catastrophe in the world beyond the snow-topped mountains. "What we need is change" he said in the whitewashed fortress where he works. "We need to think gross national happiness."

The notion of gross national happiness was the inspiration of the former king, Jigme Singye Wangchuck, in the 1970s as an alternative to the gross national product. Now, the Bhutanese are refining the country's guiding philosophy into what they see as a new political science, and it has ripened into government policy just when the world may need it, said Kinley Dorji, Secretary of Information and Communications

1. 1.      Προοιμιακές επισημάνσεις για τη φιλοσοφία και τη στοχοθεσία του «Πανεπιστημίου των Ορέων»

To «Πανεπιστήμιο των Oρέων» συνιστά μια από τις πλέον πολυδιάστατες προκλήσεις που μπορούν να αναληφθούν. Προϊόν ενός αυθεντικού, συστηματικού και πρωτότυπου προβληματισμού, αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα πλέον δύσκολα και σύνθετα εγχειρήματα ολοκληρωμένης παρέμβασης στην Περιφέρεια. Στην ουσία, απηχεί την ίδια την πρόκληση για τη συγκρότηση των όρων υλοποίησης ενός αναπτυξιακού οράματος, που θα διέπεται από τον σεβασμό προς τις ιδιαιτερότητες της τοπικότητας, προς τη μακραίωνη πολιτισμική παράδοση της ορεινής περιφέρειας και τα ειδικά χαρακτηριστικά της τοπικής κοινωνίας και οικονομίας. Σε αυτή τη συνθήκη θεμελιώνεται το εγχείρημα συνδυασμού της αλληλεπίδρασης Τοπικότητας και Πανεπιστημίου με την αειφόρο ανάπτυξη της Περιφέρειας (με αρχικό μοντέλο-πεδίο εφαρμογής την ορεινή περιφέρεια της Κρήτης).

Άλλωστε, το οικολογικό τοπίο των ορεινών και ημιορεινών κοινωνιών της, η ιστορία τους, η δημογραφική σταθερότητά τους, καθώς και πλευρές της κοινωνικής οργάνωσης και των πολιτισμικών αξιών και ο σύγχρονος μετασχηματισμός τους συνιστούν μια διαρκή πρόκληση για έρευνα και ανάπτυξη.

Τι είναι όμως το «Πανεπιστήμιο των Ορέων»; Ας προσδιορίσουμε τι δεν είναι κατ’ αρχήν:

Δεν είναι ένα συμβατικό Πανεπιστήμιο, ούτε μια απλή Δομή Δια Βίου Μάθησης.

Δεν περιορίζεται στις κανονικότητες και τις κανονιστικές δεσμεύσεις ενός τυπικού Ιδρύματος. Και σίγουρα δεν αναπαράγει τη φορμαλιστική διχοτομία καθηγητή- εκπαιδευόμενου.

Αναγνωρίζοντας, όμως, ότι το Πανεπιστήμιο είναι ένα ιστορικό υποκείμενο, το «Πανεπιστήμιο των Ορέων» δεν αφίσταται της αποστολής ενός πραγματικού Πανεπιστημίου. Αρδεύεται από τη βιωματική διάσταση της γνώσης. Επενδύει στη διαθεματικότητα και προϋποθέτει την αλληλοδιδακτική διάθεση.

Κοντολογίς, το «Πανεπιστήμιο των Ορέων» αποτελεί το εγχείρημα συγκρότησης μιας Κοινότητας. Μιας δυναμικής κοινότητας ερευνητών, πανεπιστημιακών, κοινωνικών εταίρων και πολιτών της ορεινής περιφέρειας, που γνήσια αλληλεπιδρούν και αμοιβαία μαθαίνουν.  

2.Μια πρωτόχρονη αποτίμηση: αναστοχασμός στις προηγούμενες αναπτυξιακές και επιστημονικές προσεγγίσεις του χώρου  

Γιατί όμως «Πανεπιστήμιο των Ορέων»; Γιατί τώρα, γιατί εκεί; Και κυρίως, τι προϋπήρξε και τι ερευνητικές και αναπτυξιακές ανάγκες μάς επιτρέπει να ανιχνεύσουμε; 

Ο προβληματισμός για τη δημιουργία του  «Πανεπιστημίου των Ορέων» εξαρχής κινείται πέραν των γνωστών «ετοιμοπαράδοτων» αναπτυξιακών τεχνικών και αναζητά νέες και γνήσιες στοχεύσεις που συνδιαλέγονται με το συγκεκριμένο  και πολυσύνθετο ιστορικό, κοινωνικό και πολιτισμικό σκηνικό της περιοχής. Το οικολογικό τοπίο των ορεινών και ημιορεινών κοινωνιών, η ιστορία τους, η δημογραφική σταθερότητά τους, καθώς και πλευρές της κοινωνικής οργάνωσης και των πολιτισμικών αξιών και ο σύγχρονος μετασχηματισμός τους, έχουν αποτελέσει αντικείμενο ενδιαφέροντος από πολλές και διαφορετικές πλευρές. Επιχειρώντας μια σχηματική παρουσίαση των τρόπων προσέγγισης του χώρου, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι μέχρι τώρα έχουν κινηθεί σε τρεις κατευθύνσεις:

Η φιλοσοφία της Παιδείας του Παν/μίου των Ορέων

Τον «Παν/μιο των Ορέων (ΠτΟ)» είναι ένας νεοσύστατος θεσμός, με κύριο εμπνευστή τον Πρύτανη του Παν/μίου Κρήτης, Ιωάννη Παλλήκαρη - προφανώς, ως απόσταγμα πολλών ιδεοκαταιγίδων με την επιστημονική του ομάδα .

Το ΠτΟ, ανταποκρινόμενο στην κραυγή αγωνίας της κοινωνίας: που είναι οι άνθρωποι του πνεύματος; με logo «…» και μότο «πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος» ( μέτρο όλων των πραγμάτων - οφείλει να - είναι ο άνθρωπος), στοχεύει στη «συνεύρεση» επιστημονικής και εμπειρικής γνώσης, στην αμοιβαιότητα επιστημονικής κοινότητας και λαϊκής σοφίας, αξιώνει και υπηρετεί, αδιάκριτα, τις υπαρξιακές ανάγκες του ανθρώπου.

Ένας, θεσμός προσφοράς καινοτόμων δραστηριοτήτων και επιστημονικών υπηρεσιών, σε ανθρώπους με την δυσκολότερη πρόσβαση στη επιστημονική γνώση και κοινωνική πρόνοια – με την ουσιαστική και ετυμολογική έννοια του όρου.

Πεποίθησή του ΠτΟ είναι πως οι ξωμάχοι, άνθρωποι των Ορέων – και όχι μόνο - έχουν κληροδοτήσει και κατέχουν  ανεκτίμητη σωρευμένη εμπειρική γνώση αμέτρητων γενεών μέσα στους αιώνες. Έχει την πεποίθηση πως μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη αξιοποίηση αυτής της γνώσης από τους κατόχους της, προς κοινό όφελος όλων των κατοίκων της Νήσου.

Το ΠτΟ, συνεπώς, επιδιώκει να αναδειχθεί, να κεφαλαιοποιηθεί και να «γονιμοποιηθεί» η εμπειρική αυτή γνώση με την επιστημονική γνώση, όπου υπάρχει συνάφεια ή συμβατότητα, για να ωφελήσει όλο τον κόσμο. Θετική παρενέργεια μιας τέτοιας προσέγγισης θα είναι η απαραίτητη επικοινωνία, με στόχο την κοινωνική συνοχή των ανθρώπων της Κρήτης, και η δημιουργία μιας ενσυναίσθησης, που θα βελτιώσει την αυτοαντίληψη και αυτοπεποίθηση του Κρητικού λαού.

Μια αμφίδρομη σχέση ανθρώπινης συνεύρεσης, ανεξάρτητα μορφωτικού κεφαλαίου, με διαστάσεις μαθησιακές, εμπειρικές, ανθρώπινες, Κρητικές.

Ως τέτοιο, το ΠτΟ, διακατέχεται και προωθεί μια εκπαιδευτική φιλοσοφία ή φιλοσοφίας της παιδείας. Πεποίθησή του είναι πως, το έλλειμμα παιδείας, που χαρακτηρίζει, διαχρονικά, την Νεότερη Ελλάδα, είναι η βασική αιτία της σημερινής κατάντιας μας, εννοώντας τα ακόλουθα:

Παιδεία δεν συνιστά, απαραίτητα, τη γραμμική σχέση ετών εκπαίδευσης, (υποχρεωτικής ή μη), και συνακόλουθης παραγωγής πτυχίων (με «αντίκρισμα» ή χωρίς). Αντίθετα, είναι μια κατάσταση που αξιώνει και αποσκοπεί στην μετουσίωση της γνώσης – επιστημονικής και εμπειρικής – σε πεποίθηση και στάση ζωής, στη σφαιρική και πολυδιάστατη διαμόρφωση κριτικού προσώπου, συμμετοχικού - ενεργού πολίτη,  με εξειδικευμένη γνώση (επιβιωτική και επαγγελματική), κριτικές δεξιότητες και δυνατότητες, κοινωνική και (συνακόλουθα) δημοκρατική συνείδηση, οικολογική και (συνακόλουθα) καταναλωτική συνείδηση, ενσυναίσθηση και αλληλοπεριχώρηση.

Διαβάστε περισσότερα...

Η ποιότητα ζωής εκφράζεται με την ευημερία, με την υπαρξιακή της έννοια και όχι με την υλική.

Όπως είναι φυσικό, η πολιτική δεν μπορεί να δημιουργήσει αυτό που βιώνουμε και συναισθανόμαστε υπαρξιακά. Πρέπει να πάψουμε να πιστεύουμε ότι ο στόχος της πολιτικής είναι η ευτυχία. Η πολιτική πρέπει και μπορεί να εξαλείψει τις δημόσιες αιτίες της δυστυχίας, αλλά δεν μπορεί να δημιουργήσει την ευτυχία!

Σήμερα τα προβλήματα της απασχόλησης, της ανεργίας, του αποκλεισμού αντιμετωπίζονται στη βάση μιας κλειστής οικονομικής λογικής, ενώ θα έπρεπε να εξετάζονται με βάση τις ανάγκες του πολιτισμού...χωρίς φυσικά να διαλύεται κάθε πολιτική στην πολιτική πολιτισμού.

Πρέπει να σημειωθεί ότι, μια πολιτική πολιτισμού δεν μπορεί παρά να αξιοποιήσει όλες τις δυνατότητες της επιστήμης και των νέων τεχνολογιών με σκοπό την επανανθρωποίηση της καθημερινής ζωής που θα τη χαρακτηρίζουν: η αλληλεγγύη (εναντίον της εξατομίκευσης και του διαχωρισμού των ανθρώπων), η επιστροφή στις ρίζες (εναντίον της ανωνυμίας), η συμβίωση (εναντίον της υποβάθμισης της ποιότητας ζωής) και η ηθικοποίηση (εναντίον της ανευθυνότητας και του εγωκεντρισμού).

Η ανώνυμη αλληλεγγύη του κράτους πρόνοιας, με τις ασφάλειες κάθε είδους, είναι ανεπαρκής. Η βιωμένη αλληλεγγύη ατόμου προς άτομο, ομάδων προς άτομο, ατόμου προς ομάδες είναι αναγκαία. Το πρόβλημα είναι να απελευθερώσουμε την αχρησιμοποίητη δύναμη των καλών θελήσεων και να ευνοήσουμε τις πράξεις αλληλεγγύης και ευεργετισμού.

Η πολιτική πολιτισμού δεν μπορεί να δημιουργήσει την ποιότητα ζωής, αλλά πρέπει να δράσει στις κοινωνικές  και πολιτισμικές πλευρές της. Η πολιτική πολιτισμού απαιτεί να συνειδητοποιηθούν πλήρως οι ποιητικές ανάγκες του ανθρωπίνου όντος. Η πραγματική ζωή απουσιάζει εκεί όπου υπάρχει μόνο πεζότητα. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι πολιτικές, πολιτισμικές, καλλιτεχνικές δραστηριότητες, καθώς και οι δραστηριότητες αλληλεγγύης έχουν όλες μια ποιητική διάσταση.

Στο νέο περιβάλλον, το περιβάλλον των νέων τεχνολογιών, δημιουργούνται λιγότερες θέσεις από αυτές που καταργούνται. Η πολιτική πολιτισμού προτείνει τη μείωση των ωρών εργασίας και το μετασχηματισμό της εργασίας σε δραστηριότητα με κυρίαρχο στόχο την ανασύσταση της οικογενειακής και ιδιωτικής ζωής.

Τα χαρακτηριστικά της εποχής μας, η ομογενοποίηση, η τυποποίηση και η ανωνυμία οδηγούν στην απώλεια των ριζών. Η κρίση της προόδου και του μέλλοντος, οι αβεβαιότητες του αύριο τείνουν να περιορίσουν τη ζωή σε μια γεμάτη άγχος ζωή χωρίς προοπτική. Το παρόν δεν τροφοδοτείται πλέον από το μέλλον και το παρελθόν. Πρέπει να κατανοήσουμε ότι είναι αναγκαίο να ανατρέξουμε ξανά στις πηγές, στις ρίζες.

Η αλληλεγγύη, η συμβίωση, η επιστροφή στις ρίζες είναι επιταγές που μπορούν να βρουν εδαφική και οικονομική έκφραση.

Εδαφικά, το πρόβλημα έγκειται στο να αντισταθούμε στην απανθρωποίηση των πόλεων και της υπαίθρου.

Οικονομικά, η οικολογία έγινε ήδη ζωτική και αποδοτική. Οι νέες γενιές που έχουν οικολογική συνείδηση, τα άτομα χωρίς απασχόληση αρχίζουν να δημιουργούν μικρές βιολογικές εκμεταλλεύσεις, να ξαναζωντανεύουν είδη εμπορίου που είχαν εγκαταλειφθεί, να ανακαλύπτουν τη γοητεία του χειροποίητου προϊόντος. Μια πολιτική αναγέννησης της υπαίθρου θα ενθάρρυνε τη διατήρηση ή την επαναφορά μορφών μικρεμπορίου και θα εμψύχωνε την επανεγκατάσταση σε κωμοπόλεις και χωριά...ακόμη και σε νεκρά χωριά.

Το καταναλωτικό σύνθημα της πολιτικής πολιτισμού είναι: λιγότερα αλλά καλύτερα. Αυτό το σύνθημα κινείται σε κατεύθυνση αντίθετη με την τρομερή οικονομική μηχανή για την κατανάλωση την οποία εμψυχώνει το κέρδος!

Μια πολιτική πολιτισμού γίνεται από μόνη της πολιτική απασχόλησης. Απέναντι στη συνεχή και αναπόφευκτη μείωση θέσεων εργασίας στους τομείς που υπόκεινται στο διεθνή ανταγωνισμό, μπορούμε να σχεδιάσουμε τη δημιουργία θέσεων εργασίας οι οποίες είναι αναγκαίες για την πολιτική πολιτισμού. Τέτοιες θέσεις εργασίας μπορεί να είναι: αγροτικές - οικολογικές, αλληλεγγύης

Οι αγροτικές-οικολογικές θέσεις εργασίας σχετίζονται: α) με την αναγέννηση των μικρών και μεσαίων αγροτικών εκμεταλλεύσεων (σε προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας), β) με την αξιοποίηση της γενετικής μηχανικής για να καταστούν τα φυτά ανθεκτικά στις δυσμενείς γεωλογικές και κλιματικές συνθήκες, γ) με τη βοήθεια για επανεγκατάσταση επαγγελματιών στα χωριά, δ) με τη βοήθεια για εγκατάσταση και πολλαπλασιασμό της τηλεργασίας, ε) με την παραχώρηση κήπων για την καλλιέργεια λαχανικών σε συνταξιούχους ή τηλεργαζομένους που εγκαθίστανται στην ύπαιθρο, στ) με την ανάπτυξη θεσμών για παροχή κατ' οίκον βοήθειας σε αγροτικό περιβάλλον, ζ) με τη συγκρότηση σώματος επαγγελμάτων για την προστασία του περιβάλλοντος και για τη συντήρηση φυσικών πόρων,...

Σένα περιβάλλον αλληλεγγύης είναι αναγκαίο να υπάρξουν επαγγέλματα παροχής βοήθειας στο εξατομικευμένο σύμπαν της μοναξιάς και στο τεχνο-γραφειο-κρατικοποιημένο σύμπαν, που είναι απρόσιτο ή ακατανόητο, του οποίου οι βραδύτητες δεν επιτρέπουν ούτε απάντηση ούτε άμεση λύση. Για παράδειγμα: α) θέσεις συμβούλων-βοηθών για προβλήματα της καθημερινής ζωής, β) επαγγέλματα βοήθειας σε μικρά παιδιά, σε μητέρες, σε αναπήρους, σε μοναχικά άτομα, βοήθειας σε επί τόπου επιδιόρθωση αυτοκινήτων, νομικής βοήθειας,....και τέλος θα χρειαζόταν μια συνολική πολιτική επαγγελμάτων αλληλεγγύης  και συμβίωσης σε ηλικιωμένους.

Κατά την άποψη ειδικών μια πολιτική πολιτισμού θα ήταν μια άμεση απάντηση στην ανεργία, θα ήταν μια οικονομία αλληλεγγύης. Αλλά όποια και αν είναι η εκτίμηση, η πολιτική πολιτισμού θα μπορούσε να απορροφήσει μεγάλο ποσοστό ανθρώπων χωρίς εργασία.

Χρειαζόμαστε ένα New Deal Πολιτισμού!

Μια τέτοια αντιμετώπιση (π.χ.  εξανθρωπισμό των πόλεων) απαιτεί μεγάλες δαπάνες, αλλά θα επέφερε προοδευτικά μεγάλη εξοικονόμηση...Αυτή η εξοικονόμηση παραμένει αόρατη όσο συνεχίζουμε να καθορίζουμε τις δαπάνες και τα έσοδα ξεχωριστά για κάθε τομέα του προϋπολογισμού. Δε βλέπουμε ποτέ ότι μια πολιτική για την ποιότητα ζωής θα μπορούσε να περιορίσει προοδευτικά τα επόμενα χρόνια σημαντικές δαπάνες υγείας για βρογχίτιδες, άσθμα, ασθένειες, στρες, αϋπνίες, που προέρχονται από τις συνθήκες της ζωής στην πόλη, την ανεργία, τα δεινά του πολιτισμού μας, τον κυρίαρχο τρόπο σκέψης, ο οποίος, ανίκανος να συλλάβει τα συνολικά προβλήματα, οδηγεί σε ανυπολόγιστες δαπάνες... Είναι αναγκαίο να δημιουργηθεί ένα λογιστικό σύστημα, το οποίο να υπολογίζει τις οικονομικές συνέπειες και τις συνέπειες στην υγεία τις οποίες φέρουν τα δεινά του πολιτισμού. Έτσι, μπορούμε να αντιληφθούμε ότι οι δαπάνες για την υγεία θα μειώνονταν με την εξοικονόμηση φαρμάκων και υγειονομικής φροντίδας, που θα προερχόταν από την επιστροφή στην ποιότητα ζωής.

Μεταρρύθμιση του πολιτισμού, μεταρρύθμιση της ζωής, μεταρρύθμιση της σκέψης, ηθική μεταρρύθμιση συμβαδίζουν για να καθορίσουν τεράστιες εξοικονομήσεις δαπανών, που θα επέτρεπαν να πραγματοποιηθούν όλες οι αλληλοεξαρτώμενες μεταρρυθμίσεις.

Το πρόβλημα είναι να ενσωματώσουμε την πολιτική πολιτισμού στην πολιτική.

Η πολιτική πολιτισμού προϋποθέτει τον ενθουσιασμό, την προσχώρηση μεγάλου μέρους των πολιτών, αλλά είναι ικανή, ανοίγοντας δρόμους και δημιουργώντας ελπίδα, να αφυπνίσει τις καλές θελήσεις, να παρακινήσει και να διεγείρει τον ενθουσιασμό και την προσχώρηση πολιτών. Το πρόβλημα δεν είναι να δημιουργήσουμε μια «νέα ηθική» αλλά να προοδεύσουμε προς την επιστροφή στην ηθική.

Οι πολιτικοί βλέπουν με κακό μάτι την ανάγκη ηθικότητας. Πιστεύουν ότι αρκεί να παλέψουν με νομοθετικά μέτρα εναντίον της διαφθοράς. Πρέπει να εργαστούμε για την ηθικότητα μέσα από ένα σύνολο πολυδιάστατης πολιτικής πολιτισμού. Κάθε πολιτική και κάθε ηθική χρειάζονται μια πίστη.

Η πολιτική πολιτισμού είναι μια αποστολή ιστορικής αναγκαιότητας και ευρύτητας. Πρέπει να αναπτυχθεί με ορίζοντα δεκαετίας και πέρα από αυτόν. Δεν υποδεικνύει ούτε ένα πρότυπο, ούτε ένα σχέδιο πολιτισμού, αλλά ένα δρόμο.

Καλεί ταυτοχρόνως στην ανα-κατάκτηση του παρόντος, στην αναγέννηση του παρελθόντος, στην οικοδόμηση του μέλλοντος.

Επιτρέπει να αναστήσουμε μια συγκεκριμένη ελπίδα. Αυτή η πολιτική αντίστασης στη νέα βαρβαρότητα περιέχει την αρχή της ελπίδας.

Το ζωτικό συστατικό που έχουμε ανάγκη τόσο όλοι μας όσο και η πολιτική, είναι η ελπίδα.

Η ανάσταση της ελπίδας είναι η ανάσταση μιας δυνατότητας. Ούτε η αβεβαιότητα ούτε το άγχος καταργούνται, αλλά επειδή μπορούμε να αντέξουμε την αβεβαιότητα και το άγχος μόνο με τη συμμετοχή, την αγάπη, την αδελφοσύνη, τη δράση, η πολιτική πολιτισμού περιέχει τον ενθουσιασμό, τη συμμετοχή, την ελπίδα.

Η κοινωνία μας έχει ανάγκη από μια νέα συνείδηση πολίτη...

Καθηγητής Χρήστος Β. Μασσαλάς, Πρόεδρος ΔΕ Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, Πρόεδρος του Συμβουλίου Ανώτατης Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΣAΠΕ), (π. Πρύτανης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων). E-mail:cmasalas@cc.uoi.gr

Σε ό,τι αφορά στη δράση του Πανεπιστημίου των Ορέων στον τομέα του οικιστικού περιβάλλοντος, με επικεφαλής τον Πρύτανη του Πολυτεχνείου Κρήτης κ. Γρυσπολάκη ομάδα διδασκόντων της Αρχιτεκτονικής Σχολής άρχισε τις επισκέψεις και τις φωτογραφήσεις ευαίσθητων περιοχών στα χωριά των Σφακίων, προκειμένου από τον Σεπτέμβριο να αρχίσει από ομάδες φοιτητών η αποτύπωσή τους και η πρόταση για αναστήλωση. Στόχος τους είναι η κάλυψη του νομού Χανίων έως το 2010 και η επέκταση του εγχειρήματος στο Ρέθυμνο.

Ακόμη, στο πλαίσιο ενός μεγάλου προγράμματος του ΕΟΧ για την αξιοποίηση των αγροτικών προϊόντων της Κρήτης και την προστασία του περιβάλλοντος, από το φθινόπωρο έχουν προγραμματιστεί σχετικές επαφές με ντόπιους παραγωγούς.

25 Ιουνίου 2009

Τάσος Φιλαλήθης, Χρήστος Λιονής

Ένας από τους στόχους της δημιουργίας του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Κρήτης ήταν ο προσανατολισμός στις ιδιαίτερες συνθήκες και ανάγκες υγείας της Κρήτης: Η Κρήτη αποτέλεσε ένα από τα βασικά πεδία της έρευνας της Μελέτης των 7 Χωρών που ανέδειξε τη Μεσογειακή Διατροφή και τον τρόπο ζωής που επικρατούσε στη δεκαετία του 1970 ως στοιχεία μακροζωίας και προστατευτικά της υγείας. Παράλληλα, το γεγονός ότι η  Κρήτη, ως νησί, με τον πληθυσμό των 600.000 περίπου κατοίκων προσφέρεται για την ανάπτυξη ενός πλήρους φάσματος υπηρεσιών υγείας, από την Πρωτοβάθμια μέχρι και την πιο εξελιγμένη Τριτοβάθμια Φροντίδα. Ο προσανατολισμός αυτός εκφράστηκε με την εκπαιδευτική και ερευνητική δραστηριότητα του Τμήματος Ιατρικής, και ιδιαίτερα του Τομέα Κοινωνικής Ιατρικής, καθώς και με την παροχή υπηρεσιών υγείας υψηλής στάθμης σε όλα τα επίπεδα. Ιδιαίτερα αξίζoυν να αναφερθούν η δημιουργία δικτύου του Τομέα Κοινωνικής Ιατρικής με τα Κέντρα Υγείας της Κρήτης, η τοποθέτηση επί ένα μήνα των προπτυχιακών φοιτητών στα Κέντρα Υγείας προκειμένου να ασκηθούν στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, οι ερευνητικές δραστηριότητες για τις ανάγκες υγείας και για τους εξω-ιατρικούς προσδιοριστές της υγείας, όπως η διατροφή, και η δημιουργία Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών στη Δημόσια Υγεία και στη Διοίκηση Υπηρεσιών Υγείας και στη συνέχεια δεύτερου ΠΜΣ στη Γενική Ιατρική, που ενισχύουν τη συμβολή του Πανεπιστημίου Κρήτης στην ανάπτυξη της υγείας και των υπηρεσιών υγείας στην Κρήτη. Σημαντική ήταν η επένδυση επίσης του Τομέα Κοινωνικής Ιατρικής στην έρευνα σε θέματα υγείας και κοινωνικής φροντίδας στις απομονωμένες και ορεινές περιοχές της Κρήτης, η οποία πρόσφατα εκφράστηκε στη δημιουργία ενός Δικτύου Έρευνας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στην αγροτική Κρήτη.

Η δημιουργία του Πανεπιστήμιου των Ορέων ως οργανισμού που έρχεται να συνδέσει το Πανεπιστήμιο Κρήτης με την τοπική κοινωνία, και ιδιαίτερα με τους πληθυσμούς που κατοικούν στις ορεινές περιοχές της Κρήτης, ενισχύει την ήδη υπάρχουσα συνεργασία με τις τοπικές υπηρεσίες υγείας.

Οι άξονες δράσης του Πανεπιστημίου των Ορέων στην υγεία περιλαμβάνουν τα παρακάτω:

• Τη μελέτη των αναγκών υγείας και των ιδιαίτερων προβλημάτων υγείας που παρουσιάζονται στους κατοίκους της Κρήτης - αυτό είναι αναγκαίο προκειμένου να κατανοηθούν τόσο τα παραδοσιακά πρότυπα και συμπεριφορές που επιδρούν στην υγεία, όσο και οι ραγδαίες αλλαγές που συμβαίνουν, λόγω της επιρροής τους «δυτικού» τρόπου ζωής αλλά και των μεταναστών.
• Τη μελέτη του επιδημιολογικού φάσματος της νοσηρότητας και θνησιμότητας στην Κρήτη, με σκοπό τον εντοπισμό ιδιαίτερων προβλημάτων και των ανισοτήτων που -αναπόφευκτα - υπάρχουν.
• Τη μελέτη των παραδοσιακών πρακτικών που συνδέονται με την υγεία, όπως είναι η χρήση διαφόρων φυτών για την ανακούφιση συμπτωμάτων και τη θεραπεία ασθενειών, αλλά και η μελέτη δοξασιών και άλλων εθίμων που συνδέονται με την υγεία.
• Τη μελέτη της λειτουργίας των υπηρεσιών υγείας, με δείκτες που θα αναλύουν την αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών υγείας, αλλά και τον βαθμό ανταπόκρισής τους στις ιδιαίτερες ανάγκες και απαιτήσεις του πληθυσμού, καθώς και την ικανοποίηση των χρηστών των υπηρεσιών υγείας.
• Την προώθηση της διατομεακής και διαπανεπιστημιακής συνεργασίας που με τη συνεργασία και υποστήριξη των τοπικών φορέων θ' αναλάβει να εξετάσει, σχεδιάσει και υλοποιήσει υποδείγματα προαγωγής της υγείας συμβατά με το υφιστάμενο φυσικό και πολιτισμικό υπόβαθρο της ορεινής Κρήτης. για την προαγωγή και προστασία της υγείας.

Thimphu Journal, May 7, 2009

"Recalculating Happiness in a Himalayan Kingdom"

by Seth Mydans

THIMPHU, Bhutan - If the rest of the world cannot get it right in these unhappy times, this tiny Buddhist kingdom high in the Himalayan mountains says it is working on an answer.

"Greed, insatiable human greed" said Prime Minister Jigme Thinley of Bhutan, describing what he sees as the cause of today's economic catastrophe in the world beyond the snow-topped mountains. "What we need is change" he said in the whitewashed fortress where he works. "We need to think gross national happiness."

The notion of gross national happiness was the inspiration of the former king, Jigme Singye Wangchuck, in the 1970s as an alternative to the gross national product. Now, the Bhutanese are refining the country's guiding philosophy into what they see as a new political science, and it has ripened into government policy just when the world may need it, said Kinley Dorji, Secretary of Information and Communications.

"You see what a complete dedication to economic development ends up in" he said, referring to the global economic crisis. "Industrialized societies have decided now that G.N.P. is a broken promise."

Under a new Constitution adopted last year, government programs - from agriculture to transportation to foreign trade - must be judged not by the economic benefits they may offer but by the happiness they produce.

The goal is not happiness itself, the Prime Minister explained, a concept that each person must define for himself. Rather, the government aims to create the conditions for what he called, in an updated version of the American Declaration of Independence, "the pursuit of gross national happiness."

The Bhutanese have started with an experiment within an experiment, accepting the resignation of the popular king as an absolute monarch and holding the country's first democratic election a year ago.

The change is part of attaining gross national happiness, Mr. Dorji said. "They resonate well, democracy and G.N.H. Both place responsibility on the individual. Happiness is an individual pursuit and democracy is the empowerment of the individual."

It was a rare case of a monarch's unilaterally stepping back from power, and an even rarer case of his doing so against the wishes of his subjects. He gave the throne to his son, Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, who was crowned in November in the new role of constitutional monarch without executive power.

Bhutan is, perhaps, an easy place to nimbly rewrite economic rules - a country with one airport and two commercial planes, where the east can only be reached from the west after four days' travel on mountain roads.

No more than 700,000 people live in the kingdom, squeezed between the world's two most populous nations, India and China, and its task now is to control and manage the inevitable changes to its way of life. It is a country where cigarettes are banned and television was introduced just 10 years ago, where traditional clothing and architecture are enforced by law and where the capital city has no stoplight and just one traffic officer on duty.

If the world is to take gross national happiness seriously, the Bhutanese concede, they must work out a scheme of definitions and standards that can be quantified and measured by the big players of the world's economy.

"Once Bhutan said, ‘O.K., here we are with G.N.H.,' the developed world and the World Bank and the I.M.F. and so on asked, ‘How do you measure it?' " Mr. Dorji said, characterizing the reactions of the world's big economic players. So the Bhutanese produced an intricate model of well-being that features the four pillars, the nine domains and the 72 indicators of happiness.

Specifically, the government has determined that the four pillars of a happy society involve the economy, culture, the environment and good governance. It breaks these into nine domains: psychological well-being, ecology, health, education, culture, living standards, time use, community vitality and good governance, each with its own weighted and unweighted G.N.H. index.

All of this is to be analyzed using the 72 indicators. Under the domain of psychological well-being, for example, indicators include the frequencies of prayer and meditation and of feelings of selfishness, jealousy, calm, compassion, generosity and frustration as well as suicidal thoughts.

"We are even breaking down the time of day: how much time a person spends with family, at work and so on" Mr. Dorji said.

Mathematical formulas have even been devised to reduce happiness to its tiniest component parts. The G.N.H. index for psychological well-being, for example, includes the following: "One sum of squared distances from cutoffs for four psychological well-being indicators. Here, instead of average the sum of squared distances from cutoffs is calculated because the weights add up to 1 in each dimension."

This is followed by a set of equations:

= 1-(.25+.03125+.000625+0)

= 1-.281875

= .718

Every two years, these indicators are to be reassessed through a nationwide questionnaire, said Karma Tshiteem, secretary of the Gross National Happiness Commission, as he sat in his office at the end of a hard day of work that he said made him happy.

Gross national happiness has a broader application for Bhutan as it races to preserve its identity and culture from the encroachments of the outside world.

"How does a small country like Bhutan handle globalization?" Mr. Dorji asked. "We will survive by being distinct, by being different."

Bhutan is pitting its four pillars, nine domains and 72 indicators against the 48 channels of Hollywood and Bollywood that have invaded since television was permitted a decade ago.

"Before June 1999 if you asked any young person who is your hero, the inevitable response was, ‘The king,' " Mr. Dorji said. "Immediately after that it was David Beckham, and now it's 50 Cent, the rap artist. Parents are helpless."

So if G.N.H. may hold the secret of happiness for people suffering from the collapse of financial institutions abroad, it offers something more urgent here in this pristine culture.

"Bhutan's story today is, in one word, survival" Mr. Dorji said. "Gross national happiness is survival; how to counter a threat to survival."

"H εγκατάλειψη των λειτουργιών της ψυχής και της σκέψης στην κηδεμονία των ετοίμων απαντήσεων βρίσκει την ιδέα τής αποκλειστικά επιστημονικής εποπτείας των «φαινομένων» παντοκράτειρα". Είναι δήθεν το μόνο, πλέον, όργανο δια του οποίου μπορούμε να αφουγκραστούμε, να κοιτάξουμε, να μυρίσουμε και να ψηλαφίσουμε αυτόν τον ρηχό, μονομερή κόσμο.

Η διάσταση του «βάθους» της ανθρώπινης σκέψης και της ψυχής έχει χαθεί στον επίπεδο κόσμο της «οθόνης» μιας τηλεόρασης και ενός υπολογιστή.