…Ομως εσείς,

θα το μπορούσατε ποτέ καθώς εγώ,

τον εαυτό σας να γυρίσετε τα μέσα του όξω,

έτσι που να γενείτε ολάκεροι ένα στόμα ;

Ελάτε να σας δασκαλέψω,…


Β. Μαγιακόφσκι, Το σύγνεφο με παντελόνια. Μετ. Γ. Ρίτσος

Η ιδέα είναι απλή: εγώ ξέρω κάτι που δεν το ξέρεις εσύ και θάθελες να το μάθεις· εσύ ξέρεις κάτι που δεν το ξέρω εγώ και θά'θελα να το μάθω. Ας βρεθούμε να ανταλλάξουμε τις ιδιαίτερες γνώσεις μας· και μόνη αυτή η ανταλλαγή θα μας κάνει καλύτερους. Και για κάτι τέτοιο δεν χρειάζονται λεφτά. Λίγο παραπέρα: έχεις ένα πρόβλημα που μπορώ να σου το λύσω· έχω ένα πρόβλημα που μπορείς να μου το λύσεις. Ας αφιερώσουμε λίγο από τον χρόνο μας σε αυτά τα προβλήματα. Και αν ίσως δεν φτάσουμε σε κοινά αποδεκτές ή οριστικές λύσεις, θα έχουμε κάνει ένα βήμα ο ένας προς τον άλλον· θα καταφέρουμε, τουλάχιστον, να μοιραστούμε τα προβλήματά μας, να σπάσουμε την απομόνωση που φέρνει τον αποκλεισμό. Και δεν είναι λίγο. Ούτε γι'αυτό χρειάζονται λεφτά. Ακόμα πιο πέρα: να αλλάξουμε την σχέση άστυ - χωριό· εγώ, ο άνθρωπος του άστεως να πάω στο χωριό, όχι μόνο για να απολαύσω την τρυφή και την θαλπωρή του, αλλά και να προσφέρω αγαθά των οποίων στερείται ο χωρικός, να διευκολύνω την έλευση του χωρικού στο άστυ όποτε το επιθυμεί και όχι όταν η ανάγκη το καλεί. Και να πάρω: να ξανάβρω τις, χαμένες για μένα, ζώσες γι'αυτόν, αξίες που τον κρατούν στο χωριό, την διαχείριση με τα λίγα μέσα και τις ακόμα λιγότερες -και εν πολλοίς μίζερες- υπηρεσίες, την επιβίωση στην φύση και την συμβίωση με την φύση. Και ας το θυμόμαστε πάντα: είναι η αιμορραγία του χωριού που ταΐζει το άστυ.

Ιδού λοιπόν το Πανεπιστήμιο των Ορέων. Μια Ανωτάτη Σχολή Ολοκληρωμένων Σπουδών που θέλει να αναποδογυρίσει την τυπική έννοια του πανεπιστημίου, να βγάλει τα μέσα του έξω και να γενεί ολάκερο ένα στόμα, ένα μάτι, ένα αυτί, ένα καμίνι ιδεών και πράξεων, ένα πεπτικό σύστημα-δέρμα που ψάχνει την τροφή του στην γη και αγκαλιάζει τον άνθρωπο για να τον θρέψει καθώς τρέφεται και το ίδιο από την κοινή προαιώνια πηγή. Μια Ανωτάτη Σχολή Ολοκληρωμένων Σπουδών που θέλει να αναποδογυρίσει το σύστημα, να εφαρμόσει δίκην ευαγγελικής εντολής το «διδάξατε αλλήλους», να απαλλάξει την περιφέρεια από την καθολοκληρίαν αστυκεντρική γνώση, να προσαρμόσει προγράμματα και ωράρια στην ζωή του χωριού, να αναγεννήσει στην κοινωνία καινούρια, περιφερειακή αλλά όχι περιθωριακή, μεσαία τάξη από την οποία τόσο μοχθεί να απαλλαγεί το σύστημα, να δρομολογήσει ανάπτυξη υπό όρους πολιτισμικού, οικονομικού, αμοιβαία επωφελούς περιβάλλοντος με κύριο μοχλό την πρωτογενή παραγωγή και την αξιολογική της εκμετάλλευση, ώστε να είναι σε θέση να απαιτεί τον σεβασμό στον τόπο, τα προϊόντα, τους ανθρώπους, την κουλτούρα και την ιστορία τους.

Το Πανεπιστήμιο των Ορέων, με εμπνευστή και ηγέτη τον Ιατρό Γιάννη Παλλήκαρη, Καθηγητή και Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κρήτης, βαδίζει πλέον με σίγουρη δρασκελιά σε αυτόν τον οραματικό δρόμο, που όταν τον πρωτοπαρουσίασε φάνηκε σε πολλούς σαν τους δρόμους του Δον Κιχώτη στην Μάντσα. Μακροί δρόμοι, κακοτράχαλοι, σκολιοί, πάντοτε δύσβατοι. Για τούτο ακριβώς απαιτούν ρηξικέλευθη σκέψη, προσκόλληση στα οράματα, γενναίες αποφάσεις και αταλάντευτη πορεία. Πώς πρέπει λοιπόν να πορευθούμε; Τι πρέπει να γίνει; Τι πρέπει να μήν γίνει; Τι να κάνουμε;

Αλλά ας προσπαθήσουμε να δούμε τα προβλήματα. Και δεν χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια γι'αυτό. Αρκεί να κάνει κανείς μια βόλτα στα χωριά, να κουβεντιάσει για λίγο με τους ανθρώπους εκεί, πίνοντας έναν καφέ ή μια ρακή, που σίγουρα θα είναι κερασμένα. Αμέσως αναδύεται το πρωταρχικό πρόβλημα, αιτία και αιτιατό ταυτοχρόνως: ο κοινωνικός αποκλεισμός μαζύ με την αθηναιοκεντρικού χαρακτήρα αστική εκπαίδευση οδηγούν στην εξ ορισμού παραδοχή ότι μοναδική λύση είναι η εγκατάλειψη της γενέθλιας υπαίθρου, ενισχύοντας έτσι την αστυμόλο φυγή. Τούτο ενισχύεται από την έλλειψη εναλλακτικών διεξόδων και εν τέλει ταυτίζει την επιτυχία, την ανέλιξη στην κοινωνική ιεραρχία, την άνοδο του κοινωνικού στάτους με τον γρήγορο πλουτισμό, την «αρπαχτή». Και τίποτε πιο φυσικό κατόπιν αυτού από την περιθωριοποίηση και την έντονη παραβατικότητα. Οι πελατειακές σχέσεις με την πολιτική και τους πολιτικούς συμβάλλουν σε μεγάλο βαθμό στην περαιτέρω ανάπτυξη και διατήρηση αυτού του καθεστώτος. Και για να κλείσουμε αυτό το ζήτημα, χωρίς να το εξαντλήσουμε, πρέπει να αναφέρουμε τις στρατηγικές των επιδοτήσεων, πάντοτε προσωρινού χαρακτήρα και, ωστόσο, με όψη μονίμων συμβάσεων που στραγγαλίζουν και στραγγίζουν την ικμάδα των καλοπροαίρετων προσπαθειών, χωρίς να παρέχουν βάσεις για μελλοντική ανάπτυξη.

Πίσω από αυτό ακολουθεί, θλιβερή συνοδεία, η αποξένωση των νέων. Πρώτες οι κοπέλες, τη προτροπή και συναινέσει των γονέων, φεύγουν για το άστυ. Μαζύ τους και οι νέοι, όσοι τουλάχιστον το αντέχει η τσέπη των γονιών τους. Οι υπόλοιποι, τα «βοσκαρούδια», που μένουν πίσω, κυρίως λόγω παιδείας, καθιζάνουν στην κοινωνική έρημο όπου τίποτε δεν προοιωνίζεται ένα καλύτερο, κοντινό ή μακρινό, μέλλον. Και τα «βοσκαρούδια» καταλήγουν να γίνονται εκλεκτοί πελάτες των σκυλάδικων και της υποκουλτούρας. Η παιδεία στο χωριό είναι θεμελιώδες και περίπλοκο πρόβλημα με βαθειές ρίζες, ιδιαίτερα στην ελληνική κοινωνία, μιας και κατά παράδοση ο Έλληνας γονιός θεωρεί ιερή υποχρέωση και καθήκον του να στείλει το παιδί του στο σχολείο και στο πανεπιστήμιο, πράγμα για το οποίο είναι έτοιμος να κάνει κάθε θυσία. Ειρήσθω εν παρόδω, ότι ο λεγόμενος «ισόβιος φοιτητής» δεν είναι τόσο δυσλειτουργία των Πανεπιστημίων όσο της κοινωνίας μας. Και με μύρια έξοδα, κόπους και βάσανα μερικά παιδιά του χωριού θα ακολουθήσουν τον δρόμο αυτόν, σε ανώτερες και ανώτατες σχολές είτε της ημεδαπής είτε της αλλοδαπής. Σε όσα χωριά και πάει κανείς θα εντυπωσιασθεί με το πλήθος των φοιτητών που σπουδάζουν ή τυρβάζουν στο εξωτερικό, συχνά για να μην γυρίσουν πίσω.

Η αμεσότερη συνέπεια είναι η αποστέρηση του χωριού από πληθισμικό δυναμικό, η ερήμωση θα λέγαμε καλύτερα, και η προσκόλληση σε μια παράδοση που ούτε μπορεί ούτε, εν τέλει, θέλει να ξεφύγει από το μικρό και το μέτριο. Οι περιπτώσεις που η τεχνολογία έφτασε στο χωριό σαν παράγοντας προόδου και όχι αποχαύνωσης είναι μάλλον σπάνιες αν όχι ανύπαρκτες. Μπορεί να γνωρίζουμε τα πάντα για τα τελευταία μοντέλα κινητών, τέσσερα-επί-τέσσερα, τηλεοράσεων, μπλου-ρέι, αλλά αγνοούνται πλήρως οι μοντέρνες τεχνολογίες γεωργικών και κτηνοτροφικών επιχειρήσεων, ούσες συνήθως εγκαταλειμένες στα χέρια επαγγελματιών γεωπόνων και κτηνιάτρων, ενίοτε αμφίβολων ικανοτήτων. Δεν είναι περίεργο που οι επιζωοτίες αντιμετωπίζονται εισέτι με την απαγόρευση μεταφοράς ζώων. Πράγμα κατανοητό αφού, βεβαίως, η υγεία είναι πάνω από όλα.

Και η υγεία του χωρικού, ιδιαίτερα των πιο απομονωμένων περιοχών, παραμένει προβληματική, παρά τις προσπάθειες και τα μέτρα ―ή ημίμετρα― που έχουν ληφθεί κατά καιρούς από την πολιτεία. Δεν χρειάζεται να επεκταθούμε επ'αυτού.

Τι να κάνουμε; Το Πανεπιστήμιο των Ορέων με την προγραμματική του διακήρυξη και τις μέχρι τούδε δράσεις του δίνει μια γενναία όσο και ρεαλιστική απάντηση, για την οποία παραπέμπεσθε στις ιστοσελίδες του (panoreon.gr).