skip to main content
 

Η αρχή της νέας βιομηχανικής επανάστασης

Καθημερινή 09.12.2012

PETER MARSH

Αλματα στις κατασκευές προϊόντων
The New Industrial Revolution: Consumers, Globalisation and the End of Mass Production («Η νέα βιομηχανική επανάσταση: Καταναλωτές, παγκοσμιοποίηση και το τέλος της μαζικής παραγωγής»)
εκδ. Yale University Press, σελ. 312

Κάτι πολύ σημαντικό συμβαίνει στον κλάδο της μεταποίησης, της κατασκευής πραγμάτων. Εκείνοι που θέλουν να το καταλάβουν δεν θα βρουν ίσως καλύτερο οδηγό από τον Πίτερ Μαρς. Αρθρογράφος των Financial Times, έχει περάσει πολλά χρόνια επισκεπτόμενος εργοστάσια που κατασκευάζουν χρήσιμα πράγματα με έξυπνους τρόπους. Οι παρατηρήσεις του είναι καίριες και το βιβλίο του δίνει χρήσιμες απαντήσεις σε εκείνους που συνδέουν τη λέξη «βιομηχανία» με την «παρακμή».

Το παγκόσμιο βιομηχανικό προϊόν ήταν 57 φορές μεγαλύτερο το 2010 απ’ ό,τι ήταν το 1900. Με άλλα λόγια, η μεταποιητική βιομηχανία έχει αναπτυχθεί γρηγορότερα από τη συνολική οικονομία. Ο κύριος λόγος γι’ αυτό είναι ότι τα εργοστάσια εξακολουθούν να γίνονται ευφυέστερα με τρόπους που δεν παρατηρούνται σε άλλους τομείς της οικονομίας. Και τώρα, υποστηρίζει ο Πίτερ Μαρς, ο κόσμος βρίσκεται στα πρόθυρα μιας ακόμη βιομηχανικής επανάστασης, με οδηγό τις διάφορες νέες τεχνολογίες. Η πρόοδος στα ηλεκτρονικά, τη βιοτεχνολογία και το Ιντερνετ επιταχύνεται. Το ίδιο και ο ρυθμός με τον οποίο απλώνονται και συνδυάζονται μεταξύ τους οι νεωτερικές ιδέες. Η ποσότητα και η ποικιλία των αγαθών αυξάνονται αλματωδώς, ακόμα κι αν πέφτουν οι τιμές. Ο Π. Μαρς εκτιμά ότι τα εργοστάσια ανά τον κόσμο παράγουν περίπου 10 δισεκατομμύρια διαφορετικά προϊόντα κάθε χρόνο. Υπάρχουν, δηλαδή, περισσότερα διακριτά προϊόντα απ’ ό,τι άνθρωποι.

Μαζική διαφοροποίηση

Ακόμα κι αυτός ο τεράστιος αριθμός θα φαίνεται κάποτε μικρός αν συνεχιστεί η τάση προς τη «μαζική διαφοροποίηση». Οι εξελίξεις στον σχεδιασμό με τη βοήθεια υπολογιστή και στην τρισδιάστατη εκτύπωση θα επιτρέψει στις επιχειρήσεις να κατασκευάζουν προϊόντα που διαμορφώνονται ατομικά για κάθε πελάτη –για να προσφέρουν, π.χ., το εργαλείο ακριβώς που χρειάζεται κάποιος ή το προσθετικό πόδι με την τέλεια εφαρμογή- σε τιμή ελάχιστα υψηλότερη από ένα προϊόν μαζικής παραγωγής.

Μια άλλη μεγάλη αλλαγή είναι ότι η μεταποιητική βιομηχανία έχει παγκοσμιοποιηθεί. Αυτό δεν σημαίνει, όπως γκρινιάζουν πολλοί, ότι η παραγωγή έχει όλη μεταφερθεί στα κινεζικά εργοστάσια-κάτεργα. Σημαίνει ότι οποιαδήποτε επιχείρηση, οπουδήποτε, μπορεί να συνδεθεί με μια παγκόσμια προμηθευτική αλυσίδα. Ενα προϊόν μπορεί να σχεδιαστεί σε μια χώρα και να συναρμολογηθεί σε μια άλλη, χρησιμοποιώντας εξαρτήματα από δεκάδες άλλες. Ακόμα και ένας μικρός τοπικός κατασκευαστής μπορεί να χρησιμοποιήσει τα καλύτερα συστατικά που έχει να προσφέρει ο κόσμος. Κάθε ipad, πλυντήριο, ή σκαλιστήρι που χρησιμοποιείς περιέχει την τεχνογνωσία χιλιάδων ειδικών που ποτέ δεν θα συναντήσεις.

Οι κατασκευαστές συγκροτούν ένα γιγαντιαίο οικοσύστημα. Ο Πίτερ Μαρς εξερευνά κάποιους από τους λιγότερο γνωστούς κρίκους του, όπως το Πουλ, ένα αγγλικό θέρετρο όπου λειτουργούν δύο από τους μεγαλύτερους κατασκευαστές αερο-ατράκτων. Αυτές, αν δεν το ξέρετε, είναι μικροί ηλεκτρικοί κινητήρες που ο άξονάς τους κινείται βασισμένος σε ρουλεμάν από μόρια αερίου και που χρησιμοποιούνται για να κατασκευαστούν πλακέτες ηλεκτρονικών κυκλωμάτων.

Η γεωγραφία της μεταποιητικής παραγωγής είναι περίπλοκη. Οι αλυσίδες προμηθειών είναι παγκόσμιες, αλλά οι επιχειρήσεις που κατασκευάζουν παρόμοια πράγματα τείνουν να συγκεντρώνονται η μια κοντά στην άλλη, όπως συνέβη με τους κατασκευαστές ατράκτων στο Πουλ. Ο Μαρς εξηγεί γιατί: η εγγύτητα διευκολύνει την ανταλλαγή τεχνογνωσίας. Ενας διευθυντής εταιρείας στην πόλη Γουόρσο της Ιντιάνας (έδρα μιας «κυψέλης» κατασκευαστών ιατρικών μοσχευμάτων) περιγράφει πώς ένας μηχανικός μπορεί να τηλεφωνήσει σ’ έναν υπεργολάβο για να συζητήσει μια ιδέα και έπειτα, «πέντε λεπτά αργότερα να επισκεφθεί διάφορους άλλους για να δείξει πώς πρέπει να κατασκευαστεί το προϊόν. Είναι πολύ ευκολότερο να κάνεις αυτό το πράγμα εδώ απ’ ό,τι αν οι επιχειρήσεις απείχαν χιλιάδες χιλιόμετρα μεταξύ τους». Οι συμβουλές που δίνει ο συγγραφέας όσον αφορά την πολιτική που πρέπει να ακολουθηθεί αναπτύσσονται στον επίλογο, αλλά αυτό δεν έχει σημασία. Το βιβλίο του βρυχάται, σαν τα πριόνια που κόβουν να δέντρα για το χαρτί στο οποίο έχει τυπωθεί.