skip to main content
 

Ομιλία κ. Ε. Γλύκατζη Αρβελέρ - 'Εορτές του Νήματος', Κράνα Μυλοποτάμου

Αποστολή Πηνελόπη Gandhi - Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου

 

Αποστολή Πηνελόπη  Gandhi

Η Αποστολή Πηνελόπη Gandhi αναδύθηκε αυθόρμητα από την σημερινή Κρητική πραγματικότητα. Στηρίχθηκε σε αντικειμενικά δεδομένα – η εξαιρετική ποιότητα των κρητικών υφαντών, η παρουσία πεπειραμένων υφαντριών, η λαογραφική δουλειά που είχε γίνει στις αρχές του 20ου αιώνα - αλλά κυρίως σε ελπίδες και αισθήματα.

Άμεσοι στόχοι ήταν η ανατροπή της συρρίκνωσης της τέχνης, η διάσωση της υφαντικής από τον μαρασμό και τη λήθη που την απειλούσε, καθώς και η αναβίωση των ποικίλων τεχνικών της παραδοσιακής κατασκευής υφασμάτων από όλη την Κρήτη.

Ίσως πιο σημαντικό στην δημιουργία και τη λειτουργία της Πηνελόπης Gandhi, είναι η επιθυμία του αποστασιοποιημένου σύγχρονου ανθρώπου να επιστρέψει στον εαυτό του, στις κινήσεις των χεριών και τη χειροτεχνία, στην περηφάνια της προσωπικής δημιουργίας και την προσωπική σύνδεση με την παράδοση. Η ανάκτηση της υφαντικής τέχνης συμβαδίζει μαζί με μία αίσθηση της αρμονίας του εαυτού με τους άλλους, με μία ανάκτηση της συλλογικότητας μέσω μίας προσωπικής και συνάμα κοινής δημιουργίας.

Με τέτοια περίπου αισθήματα και ελπίδες καταλήξαμε και στην ονομασία.

Πηνελόπη είναι η κατεξοχήν υφάντρα της αρχαιότητας που έζησε όλη τη ζωή της πλάι σε έναν αργαλειό και μέσα από αυτόν έδειξε την πίστη, την αγάπη της και τις πολύπλευρες και πολυμήχανες σκέψεις της. Το όνομα Γκάντι αναφέρεται στον Mαχάτμα Γκάντι, του οποίου η προσωπική εμπλοκή και ενασχόληση με τη χειροτεχνία υποδηλώνει, μία κοινωνική στάση και αντίσταση. Είναι σύμβολο της αντίστασης στην αγγλική κυριαρχία, η οποία μέσω της εκβιομηχάνισης και της υφαρπαγής του βαμβακιού, υποβάθμισε, κατέκτησε και ταπείνωσε την Ινδία.

Η Αποστολή Πηνελόπη Gandhi, είναι μια από τις δράσεις του Πανεπιστημίου των Ορέων, το οποίο είναι επίσημο μέλος του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών – Mountain Partnership, FAO. Είναι εθελοντική, μη κερδοσκοπική και μη επιχορηγούμενη οργάνωση, η οποία ιδρύθηκε το 2007 στην Κρήτη, από τον καθηγητή Οφθαλμολογίας Ιωάννη Παλλήκαρη, από καθηγητές του Πανεπιστημίου Κρήτης και από μεγάλα πανεπιστήμια του εξωτερικού, διανοούμενους, τεχνίτες, κτηνοτρόφους, γεωργούς και μαστόρους του λαϊκού βίου της Κρήτης, με στόχο την διαφύλαξη και τη μελέτη του τρόπου ζωής των ορεινών κοινοτήτων.  

Πρόκειται για έναν τρόπο ζωής που στην ολότητά του, ως κοινωνική έκφραση και καθημερινότητα, υπακούει σε πανάρχαιες σχέσεις φύσης και ανθρώπων, κοινωνικές σχέσεις και τρόπους άντλησης των μέσων ζωής, μέσα από την αναβίωση των φυσικών οικονομικών πόρων, την αποτροπή της εγκατάλειψης των χωριών, τη μη εξάντληση του φυσικού πλούτου, την ισορροπία των υδάτων, της άγριας ζωής, των δασών, των ζώων και των πουλιών και την ανάπτυξη οικονομίας μικρής κλίμακας-μεγάλης αξίας.

Ένα τμήμα του είναι η Αποστολή Πηνελόπη Gandhi. Όλα αυτά τα χρόνια οι εθελοντές της, ταξίδεψαν σε όλα τα χωριά της Κρήτης, συλλέγοντας υλικό σχετικό με την υφαντική, εργαλεία, υφάσματα, τεχνικές, ξόμπλια και μοτίβα, φωτογραφίζοντας, βιντεοσκοπώντας, γνωρίζοντας από κοντά ανθρώπους και μεθόδους. Συγκεντρώθηκε τεράστια ποσότητα υλικού που βρίσκεται κατατεθειμένο στο αρχείο. Παράλληλα τα μέλη κατεύθυναν την δραστηριότητά τους προς δύο πεδία. Το ένα ήταν η οργάνωση θεματικών εκδηλώσεων και εκθέσεων-διαδράσεων σε όλη την Ελλάδα, όπου σε δύο περιπτώσεις, στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου το 2012 και στο Μουσείο Μπενάκη το 2013, οι ίδιες οι υφάντρες στα αργαστήρια τους έδειξαν την τέχνη τους μαγεύοντας τους επισκέπτες. Αυτό ήταν πολύ διαφορετικό από την παράθεση εργαλείων και εικόνων όσο καλά και αν εξηγούνται. Οι γυναίκες που υφαίνουν και που μιλούν με τις κινήσεις του σώματος και των δαχτύλων, των ευχών και της συνεργασίας μεταξύ τους, είναι η άμεση γνωριμία με την τέχνη.

Το δεύτερο και σημαντικότερο, είναι ότι η υφαντική σιγά-σιγά στην αρχή και κατόπιν όλο και εντονότερα, εντάχθηκε στα σχολεία της Μέσης και Δημοτικής Εκπαίδευσης ως δραστηριότητα επιλογής. Έτσι έγινε προσέγγιση του συνόλου των παιδιών, φτάσαμε στην καρδιά των στόχων δηλαδή.

 

 

Η Πηνελόπη Gandhi και το μέλλον

 

Τα μέλη της Πηνελόπης Gandhi στοχεύουν στην δημιουργία προϊόντων που απευθύνονται στο σύγχρονο κόσμο, με έναν συνδυασμό παραδοσιακών τεχνικών και σύγχρονων δυνατοτήτων. Επιδιώκεται η παραγωγή εξαιρετικών και πρωτότυπων υφαντικών προϊόντων που θα προωθηθούν στη διεθνή αγορά. Τα μεγάλα επιτεύγματα αυτής της στάσης, ήταν ότι ρίχνοντας το βάρος σε μία αναβίωση, μπόρεσαν να εκκινήσουν εκ νέου δύο σημαντικές δραστηριότητες για την απόκτηση πρώτων υλών που είχαν εκλείψει. Η μία ήταν το λινάρι και η άλλη το μετάξι. Πλέον το λινάρι σε συνεργασία με το ΤΕΙ Κρήτης – Σχολή Γεωπονικής, σπέρνεται και θερίζεται κάθε χρόνο. Επίσης εκτρέφονται μεταξοσκώληκες. Αυτά είναι από τα αφανέστερα αλλά τα πιο σημαντικά έργα που πραγματοποιούνται.

Στο πλαίσιο του γενικού στόχου της αντίστασης στη μαζική παραγωγή, στη φθοροποιό πραγματικότητα του μιμητισμού και της ομοιομορφίας, προβάλλονται και μερικοί ειδικότεροι στόχοι όπως:

• η διδασκαλία της τέχνης από τις πολύπειρες δεξιοτέχνες υφάντρες μας στη νέα γενιά και γενικά η ευαισθητοποίηση των νέων

• η δημιουργία και προώθηση στη διεθνή αγορά, σε Μουσεία και ιδιωτικές συλλογές, χειροποίητων και αριθμημένων υφαντών

• η δημιουργία Κοσμητειών - Εστιών Υφαντικής και η δυναμική ενσωμάτωση τους στο σύγχρονο τρόπο ζωής, με μοντέρνες μεθόδους και

• η δημιουργία οικοτεχνιών παραγωγής φυτικών και ορυκτών βαφών.

 

 

Η έκθεση “Ο μίτος της Αριάδνης και ο αργαλειός της Πηνελόπης” στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, 24 Μαΐου – 20 Ιουνίου 2016

 

Το μουσείο Ηρακλείου το μεγαλύτερο μουσείο για το μινωικό πολιτισμό στην Ελλάδα και στον κόσμο, εκτός από τις ποικίλες μορφές του βίου και της μινωικής τέχνης που προβάλλει, κατέχει εξέχουσα θέση και στην παγκόσμια ιστορία της υφαντικής. Τα μινωικά υφαντά είναι θαυμαστά στην πολυπλοκότητα των σχεδίων τους, με γεωμετρικά σχήματα και μοτίβα κυρίως από τον φυσικό κόσμο. Το ίδιο πολύπλοκα και κομψά είναι τα ενδύματα που μας είναι οικεία από πολλές κατηγορίες πηγών. Η σημαντικότερη είναι οι παραστάσεις με τις ανθρώπινες μορφές στις πασίγνωστες τοιχογραφίες της Κνωσού που χρονολογούνται κυρίως στη νεοανακτορική περίοδο. Εικονίζονται πομπές και σύνθετες λατρευτικές σκηνές. Παριστάντονται εξαιρετικής τέχνης ενδύματα,  κομψότατα ως προς τις λεπτομέρειες, ζώματα,  φούστες, χιτώνες, Αξίζει να αναφερθεί ιδιαίτερα ο Ιερός Κόμβος, μία πλατιά ταινία που δένεται σε κόμβο και προσαρτάται στον αυχένα. Η χρωματική κλίμακα εκμεταλλεύεται τις αντιθέσεις των επίρραπτων ταινιών με τα πολύχρωμα ή απλά κύρια τμήματα των ενδυμάτων.  Ως προς τις παραστάσεις ενδυμάτων ιδίας σημασίας είναι σφραγίδες και σφραγίσματα με κάθε είδους σκηνές λατρευτικές και περίτεχνες φορεσιές. Επιπλέον μαρτυρούνται τελετουργίες γύρω από αναθέσεις ενδυμάτων που μεταφέρονται επίσημα και κρέμονται σε κοντούς.

Στο Μουσείο Ηρακλείου σώζονται κατάλοιπα δύο σημαντικών λειτουργιών: της νηματουργίας, που γίνεται με τη βοήθεια αδραχτιού, ώστε να γίνει νήμα, από το οποίο διατηρήθηκαν μόνο τα σφονδύλια και δεύτερον της ύφανσης, συγκεκριμένα οι αγνύθες, κατάλοιπα του αργαλειού με βάρη, όπου γινόταν η ύφανση. Οι αγνύθες ήταν τα βάρη που τέντωναν τα στημόνια.

Στην παρούσα έκθεση γίνεται μία ανακατασκευή του αργαλειού με βάρη.

Ήταν μια μεγάλη προσπάθεια, όπου συνεργάστηκαν ξυλουργός, αρχαιολόγος και ειδικευμένος υφαντουργός, σε πολύωρες συναντήσεις και σειρά δοκιμών, για να επιτευχθεί η λειτουργία του αργαλειού κατά τον αρχαίο τρόπο. Επίσης υφάνθηκαν μινωικά υφάσματα με τα μοτίβα τους ειδικά για αυτή την έκθεση και με νήματα που παρήχθησαν όπως τα αρχαία και επιδεικνύονται πλάι στον αρχαίο αργαλειό.  Τέλος οι αγνύθες που κρέμονται από τα στημόνια είναι γνήσια αντίγραφα των αρχαίων,

Στο μουσείο Ηρακλείου υπάρχει μία άλλη κατηγορία ευρημάτων που συνδέεται με την παραγωγή υφασμάτων. Είναι οι πινακίδες της Γραμμικής Β που καταγράφουν πληροφορίες για την παραγωγή, τους τύπους και το εμπόριο των υφαντών, που είχε σπουδαία σημασία για την ανάπτυξη του μινωικού πολιτισμού.  

 

Παρουσίαση της Αποστολής Πηνελόπη Gandhi στη Συνάντηση Νέων Δημιουργών & Αρχαίο Δράμα, Δελφοί

Ομιλία κ. Ε. Γλύκατζη Αρβελέρ - Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου

Παρουσίαση της Αποστολής Πηνελόπη Gandhi

 

 Παρακαλώ πατήστε πάνω στον παρακάτω σύνδεσμο να δείτε την παρουσίαση:

"Παρουσίαση της Αποστολής Πηνελόπη Gandhi, η Ιερή Τέχνη της Υφαντικής στην Κρήτη σήμερα",

Παρουσίαση της Αποστολής Πηνελόπη Gandhi στην 17η Διάσκεψη για την Υφαντική, 29-31 Μαίου 2017 Κέρκυρα

H φιλοσοφία της Πηνελόπη Gandhi, Βαρβάρα Τερζάκη - Παλλήκαρη

Η Υφαντική Τέχνη βρίσκει τη θέση της σε εκπαιδευτικό πρόγραμμα στο Σχολείο Ευρωπαϊκής Παιδείας Ηρακλείου, Αμαλία Φιλιππάκη

Περίληψη

Η Υφαντική τέχνη βρήκε τη θέση που της άξιζε στο Σχολείο Ευρωπαϊκής Παιδείας (Σ.Ε.Π.) Ηρακλείου το οποίο συμμετέχει πιλοτικά στην εκπαιδευτική δράση “ΠΗΝΕΛΟΠΗ GANDI” που οργάνωσε το Πανεπιστήμιο των Ορέων (ΠτΟ) με την πρωτοβουλία της κ. Βαράρα Τερζάκη Παλήκαρη. Τον σχεδιασμό του καινοτόμου εκπαιδευτικού προγράμματος ανέλαε ομάδα επιστημονικής εργασίας  από το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης με επικεφαλής την καθηγήτρια κ. Καλλογιαννάκη Πελαγία. Στο συγκεκριμένο πρόγραμμα προτάθηκαν να συμμετέχουν δύο σχολεία ημιορεινών περιοχών της Κρήτης και ένα σχολείο αστικής περιοχής. Έτσι επιλέχτηκαν τα Δημοτικά Σχολεία των χωριών Αποστόλων και Ρουσσοσπιτίου Ρεθύμνου καθώς και  το Σ.Ε.Π. Ηρακλείου. Η υλοποίηση του προγράμματος ξεκίνησε από την έναρξη του σχολικού έτους 2012-2013 και ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη. Κορυφαίος σταθμός κατά την πορεία υλοποίησης του εν λόγω προγράμματος επιτέλεσε η επίσκεψη των μαθητών των σχολείων στην Βασιλική του Αγίου Μάρκου όπου παρακολούθησαν συγκεκριμένη εκπαιδευτική δράση που οργανώθηκε και διήρκεσε 17 ημέρες από το Πανεπιστήμιο των Ορέων σε συνεργασία με την Ακαδημία Αθηνών. Άμεσα σχεδιάζεται η υλοποίηση προγράμματος αλληλοδιδασκαλίας των μαθητών του Σ.Ε.Π. και του Δ.Σχ. Ρουσσοσπιτίου. Στο πρόγραμμα αλληλοδιαδασκαλίας θα συμμετέχουν υποστηρικτικά το ΠτΟ και ομάδα καθηγητών από το Παιδαγωγικό Τμήμα.

 

Λέξεις κλειδιά: ΠΗΝΕΛΟΠΗ GANDI, Πανεπιστήμιο των Ορέων, Υφαντική Τέχνη, Πρόγραμμα Αλληλοδιδασκαλία,

 

Εισαγωγή

Το εκπαιδευτικό αυτό πρόγραμμα δημιουργήθηκε για να γνωρίσουν τα παιδιά την μακραίωνη ιστορία της υφαντικής τέχνης που από την προϊστορική εποχή έως σήμερα και να κατανοήσουν ότι αποτελεί ένα σημαντικό τμήμα της παραδοσιακής μας οικοτεχνίας.

 Στόχος του προγράμματος είναι να γνωρίσουν τα παιδιά την τέχνη της υφαντικής, που αποτελούσε μία από τις βασικές οικοτεχνικές δραστηριότητες από την αρχαιότητα έως την εποχή της μεταπολεμικής Κρήτης. Να κατανοήσουν ότι ήταν ο κατ εξοχήν τρόπος κατασκευής ειδών οικιακού ρουχισμού και ενδυμάτων. Να  γνωρίσουν τις αξίες στις οποίες στηρίζεται η Υφαντική τέχνη, τους μύθους (π.χ. το μύθο της Αράχνης), τα πανάρχαια σύμβολα και κατανοήσουν την προσφορά της Υφαντικής Τέχνης στον Πολιτισμό και την Τοπική Οικονομία στο πέρασμα του χρόνου.
Σκοπός του προγράμματος είναι η διάσωση και διάδοση της πολύτιμης τέχνης της Υφαντικής όχι με την έννοια της ιστορικής καταγραφής αλλά με την έννοια της αξιοποίησης ως μία δυναμική πρόταση για το μέλλον.

Κάποια από τα επιμέρους θέματα που θα αποτελούν πεδία έρευνας για τους μαθητές είναι:

 

*Η γέννηση της υφαντικής τέχνης
      *Οι πρώτες ύλες της υφαντικής από την αρχαιότητα έως σήμερα

* Η επεξεργασία των πρώτων υλών – τεχνικές – εργαλεία

* Φυσικές χρωστικές ύλες

* Τεχνικές στησίματος του αργαστηριού

* Η τεχνική της Ύφανσης στο παλιό αργαστήρι με 4 διαφορετικά νήματα

   (μαλλί- βαμβάκι, μετάξι, λινάρι)
      *Υφαντικές δημιουργίες – χαρακτηριστικά μοτίβα

 

Οι τεχνικές υλοποίησης του προγράμματος σχετίζονται με όλα τα μαθήματα του Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών του Δημοτικού Σχολείου:

P Στο μάθημα της Γλώσσας οι μαθητές θα μπορούσαν να ασχοληθούν με την έρευνα  και την καταγραφή όλων των λέξεων που σχετίζονται με την τέχνη της υφαντικής από την αρχαιότητα ως την προπολεμική και  μεταπολεμική Κρήτη.

P Στα Μαθηματικά προτείνεται οι μαθητές να ασχοληθούν με θέματα συμμετρίας και μελέτης αρμονικών γεωμετρικών σχεδίων.

P Στο μάθημα της Γεωγραφίας μπορούν να μελετήσουν τους δρόμους του νήματος  από την μακρινή Κίνα (μετάξι) και Ινδία (Gandi) έως την Ελλάδα και την Κρήτη

  ( “ΠΗΝΕΛΟΠΗ GANDI”).

P Στο μάθημα της Ιστορίας μπορούν να ασχοληθούν με την καταγραφή και μελέτη μύθων (ο μύθος της Αράχνης), ιστορικών πηγών για την Υφαντική Τέχνη από την Αρχαία Ελλάδα (Ομηρικά έπη) και την Μινωική Κρήτη (τοιχογραφίες και παραστάσεις σε αγγεία) έως την πιο πρόσφατη Ιστορία (φωτογραφικά ντοκουμέντα, μαρτυρίες κ.α.)

P Στο μάθημα της Μουσικής μπορούν να τραγουδήσουν ριζίτικα, μαντινάδες και άλλα κρητικά τραγούδια με θέμα την Υφαντική Τέχνη.

P Στο μάθημα των Εικαστικών μπορούν να ασχοληθούν με την βαφή νημάτων με φυτικές βαφές, την κατασκευή αυτοσχέδιων υφαντών, την διακόσμηση, κ.α.

 

Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι δίνεται έμφαση στη διακόσμηση των υφαντών και τα σύμβολά τους ( θρησκευτικά, λατρευτικά κ.α.) που συχνά παραπέμπουν στον κύκλο της ζωής και  τη γονιμότητα.

Καθ΄ όλη την πορεία υλοποίησης του προγράμματος προτείνεται οι μαθητές να υλοποιήσουν πολλές εκπαιδευτικές επισκέψεις με σκοπό να μελετήσουν την Υφαντική Τέχνη σε όλες της τις εκφάνσεις. Κυρίως οι μαθητές θα επισκεφτούν απομακρυσμένα χωριά της κρητικής υπαίθρου όπου θα συναντήσουν και θα συνομιλήσουν με παραδοσιακές υφάντρες που διατηρούν ακόμα άσβηστη τη φλόγα της λατρείας τους στην αυθεντική Υφαντική Τέχνη της Κρήτης παρά την σύγχρονη επέλαση της παγκοσμιοποιημένης  λογικής της οικονομίας ακόμα και στις τοπικές κοινωνίες (π.χ. επικράτηση κινέζικων προϊόντων).

 

   Οι πρώτες εμπειρίες από την υλοποίηση του προγράμματος

 

Από τις πρώτες μέρες της έναρξης του νέου σχολικού έτους 2012-2013 ξεκίνησε η συμμετοχή του Σ.Ε.Π. στο πιλοτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα που προτάθηκε από το Παιδαγωγικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Κρήτης σε συνεργασία με το ΠτΟ στα πλαίσια της εκπαιδευτικής δράσης “ΠΗΝΕΛΟΠΗ GANDI”.

Οι εκπαιδευτικοί που συμμετείχαν στο πρόγραμμα είχαν την ευκαιρία να μελετήσουν σημαντικό εκπαιδευτικό υλικό, την ευθύνη συλλογής του οποίου είχε αναλάβει η ομάδα οργάνωσης της αποστολής “ΠΗΝΕΛΟΠΗ GANDI”. Επίσης ομάδα εκπαιδευτικών με την ευθύνη της κ. Καλογιαννάκη ανέλαβαν την μελέτη και την έκδοση σχετικού εντύπου με κατευθυντήριες γραμμές για τους εκπαιδευτικούς που θα υλοποιούσαν στα πιλοτικά σχολεία το εν λόγω εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Έτσι δόθηκε η δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς του Σ.Ε.Π. να επεξεργαστούν σε μια πρώτη φάση το θέμα και να προετοιμάσουν τους μαθητές τους για την διεξοδική μελέτη που θα ακολουθούσε καθ΄ όλη την διάρκεια τους σχολικού έτους. Αφού επιτεύχθηκε μια πρώτη ευαισθητοποίηση των μαθητών, στην συνέχεια οργανώθηκε μία εκπαιδευτική επίσκεψη στην μοναδική έκθεση – διάδραση στην Βασιλική του Αγ. Μάρκου που οργανώθηκε ως κορυφαίο γεγονός στα πλαίσια της αποστολής. “ΠΗΝΕΛΟΠΗ GANDI”. Εκεί οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να συνομιλήσουν με  παλιές υφάντρες από όλη την Κρήτη, να καθίσουν και να υφάνουν στον αργαλειό υπό την καθοδήγηση έμπειρων υφαντριών. Επίσης είχαν την ευκαιρία να ακολουθήσουν την «νεράιδα» της αποστολής κ. Τσίχλα Λουκία (εθελόντρια του Π.τ.Ο.) σε ένα μαγικό ταξίδι στην διάρκεια του οποίου γνώρισαν τις πρώτες ύλες, είδαν και μελέτησαν την επεξεργασία των πρώτων υλών καθώς και την βαφή τους με φυτικές πρώτες ύλες. Γνώρισαν τεχνικές όπως το “διάσιμο” και το “περαμάτισμα”. Είχαν την ευκαιρία να βιώσουν και απρόσμενες εκπλήξεις, όπως: την συνάντηση με μία χαρακτηριστική ανδρική φυσιογνωμία: Τον κ. Κουράτορα. Έναν άνδρα – υφαντή της Κρήτης από την περιοχή της Βιάννου. Επιπλέον συνάντησαν και συνομίλησαν με την κ. Kankaria: Μία καταξιωμένη προσωπικότητα από την Ινδία με πλούσια κοινωνική δράση. Ένα από τα επιτεύγματα της είναι και η οργάνωση μίας φιλανθρωπικής οργάνωσης στην Ινδία με τίτλο: “Save girls”. Στα πλαίσια αυτής της οργάνωσης γυναίκες της Ινδίας υφαίνουν με τις παραδοσιακές τεχνικές της χώρας τους  και εξασφαλίζουν έτσι σε σημαντικό βαθμό της οικονομική τους ανεξαρτησία. Η κ. συνοδευόμενη από την εμπνεύστρια της αποστολής “ΠΗΝΕΛΟΠΗ GANDI” κ. Βαρβάρα Τερζάκη – Παλήκαρη  επισκέφτηκαν το Σ.Ε.Π. όπου συνομίλησαν από κοντά με τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές τους οποίους έπεισαν για την εξέχουσα θέση που θα πρέπει να έχει η Υφαντική Τέχνη στην εκπαίδευση.

Επιπλέον, μία από τις πρώτες εκπαιδευτικές δράσεις που οργανώθηκαν από το Σ.Ε.Π. στα πλαίσια της υλοποίησης του συγκεκριμένου εκπαιδευτικού προγράμματος είναι η επίσκεψη στο Δημοτικό Σχολείο Ρουσσοσπιτίου όπου οι μαθητές των δύο σχολείων θα συμμετέχουν από κοινούς σε ένα πρόγραμμα αλληλοδιδασκαλίας με την υψηλή εποπτεία του Π.τ.Ο. και στο οποίο θα παραστούν οι καθηγητές από το Παιδαγωγικό Τμήμα οι οποίοι συμμετέχουν στην ομάδα Παιδείας της αποστολής “ΠΗΝΕΛΟΠΗ GANDI”.

Είναι σημαντικό επίσης να αναφέρουμε ότι την έκθεση στην Βασιλική του Αγ. Μάρκου επισκέφτηκαν πάνω από 50 σχολεία. Δύο από αυτά είναι τα γειτονικά μας σχολεία “Μποδοσάκειο” και “Ανωγειανό”. Έτσι με τα συγκεκριμένα σχολεία έχουμε δρομολογήσει κάποια συνεργασία και ίσως με πρωτοβουλία της κ. Τζενάκη (Σχολική Σύμβουλος και εθελόντρια του Π.τ.Ο.) να οργανωθεί κάποιο τοπικό θεματικό δίκτυο από τα σχολεία που βρίσκονται στο κέντρο της πόλης και ανήκουν στην περιφέρεια της δικαιοδοσίας της. Μία σημαντική επιπλέον συνεργασία προέκυψε με την  κ. Κεφαλογιάννη Ζαχαρένιας (υπεύθυνη του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης –Κ.Π.Ε.- Ανωγείων)  έπειτα από μία επίσκεψη της στην Βασιλική του Αγ. Μάρκου. Αφού γνωρίστηκαν και συνομίλησαν με την κ. Βαρβάρα Τερζάκη Παλήκαρη, σκέφτηκε να οργανώσει ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα στο Κ.Π.Ε. Ανωγείων το οποίο θα απευθύνεται σε όλα τα σχολεία τόσο στην Κρήτη όσο και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Πιλοτικά το Σ.Ε.Π. θα συμμετάσχει στο εν λόγω πρόγραμμα μόλις αυτό ολοκληρωθεί.  Πολύ κοντά στα Ανώγεια θα έχουν την ευκαιρία να επισκεφτούν και την κ. Κουτάντου (μία από τις υφάντρες-εθελόντριες της αποστολής “ΠΗΝΕΛΟΠΗ GANDI”, το σπίτι της οποίας στην Αξό Μυλοποτάμου είναι ένα ζωντανό μουσείο της Υφαντικής Τέχνης.

Κλείνοντας θα πρέπει να τονίσουμε ότι το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη στο Σ.Ε.Π. και στο τέλος της σχολικής χρονιάς θα είμαστε σε θέση να κάνουμε έναν απολογισμό και να παρουσιάσουμε τα αποτελέσματα όλων των εκπαιδευτικών δράσεων που θα υλοποιηθούν στα πλαίσια του καινοτόμου εκπαιδευτικού προγράμματος για την Υφαντική Τέχνη που οργανώθηκε από της ομάδα παιδείας της αποστολή “ΠΗΝΕΛΟΠΗ GANDI”.και στο οποίο το Σ.Ε.Π. συμμετέχει πιλοτικά.

 

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

 

Ευχαριστούμε από καρδιάς όλους εκείνους που μας έδωσαν την ευκαιρία να βιώσουμε όλες αυτές τις πολύτιμες εμπειρίες και μας άνοιξαν ένα φωτεινό δρόμο προς μία εναλλακτική πρόταση γνωριμίας, μελέτης και αξιοποίησης της αστείρευτης πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου μας.

Όμως ανάμεσα σε όλους αυτούς που θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε, εξέχουσα θέση έχει η κ. Βαρβάρα Τερζάκη Παλήκαρη, χωρίς την έμπνευση  της οποίας,  δεν θα είχαμε την ευκαιρία να διανύσουμε όλο αυτό το μαγικό ταξίδι, ξετυλίγοντας το κουβάρι της παράδοσης. Η κ. Βαρβάρα Τερζάκη Παλήκαρη,  χαρίζοντας μας αυτό το κουβάρι, κράτησε, ως μια σύγχρονη Αριάδνη, με δύναμη ψυχής και ιερή ευλάβεια, την άκρη του νήματος.

Καινοτόμες παρεμβάσεις στο Δημοτικό Σχολείο: Η προσέγγιση της Υφαντικής Τέχνης, κ. Μιχάλη Κολοριαδάκη

Ευχαριστώ θερμά το Πανεπιστήμιο των Ορέων, τον κ. Ιωάννη Παλλήκαρη, την κ. Βαρβάρα Τερζάκη, την κ. Πέλλα Καλογιαννάκη και τον κ. Κώστα Καρρά που μου δίνουν την ευκαιρία να  συμμετέχω στη δράση Πηνελόπη Gandhi και να βρίσκομαι απόψε εδώ. Συγχαίρω για την Αποστολή Πηνελόπη Candhi την εμπνεύστρια – συντονίστρια κ. Βαρβάρα Τερζάκη και όλους όσους συμμετέχουν εθελοντικά σ’ αυτό το ξεχωριστό όραμα. Η κ. Τερζάκη μπορεί να χαρακτηριστεί ως ιεραπόστολος της Κρητικής Υφαντικής καθώς και μέσα από την παιδεία, μέσα από το σχολείο με την συμμετοχή των μαθητών, ανοίγει δρόμους ανάπτυξης μιας ξεχασμένης τέχνης και πέρα από τα όρια της Ελλάδας, στο διεθνές στερέωμα.

Έτσι, στο πλαίσιο της Αποστολής Πηνελόπη Gandhi που αναπτύσσει το Πανεπιστήμιο των Ορέων σχεδιάστηκε και υλοποιείται πιλοτικά σε τρία σχολεία Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης project για την υφαντική τέχνη, με στόχο αφενός την διάσωση και την διάδοση της Κρητικής παράδοσης και αφετέρου τη μελέτη κοινωνικών, ιστορικών, οικονομικών και πολιτισμικών θεμάτων που σχετίζονται με την υφαντική.

Η καινοτόμος αυτή δράση υλοποιείται στο 6/θέσιο Δημοτικό σχολείο Ρουσσοσπιτίου Ρεθύμνου, στο 6/θέσιο Δημοτικό σχολείο Αποστόλων Αμαρίου Ρεθύμνου και στο σχολείο Ευρωπαϊκής Παιδείας στο Ηράκλειο. Στηρίζεται στη βιωματική προσέγγιση, στην διερευνητική- ανακαλυπτική μάθηση, στην ομαδοσυνεργατική στρατηγική, στη γνωστική μαθητεία και ενεργοποιεί πολλαπλές μορφές νοημοσύνης των μαθητών μέσω της διαθεματικότητας.

Οι μαθητές αρχικά ευαισθητοποιούνται από έργα υφαντικής ή προβολή βίντεο ( π.χ. ο μύθος της αράχνης, υλικό από dvd της Αποστολής κ.α.), από εικόνες υφαντών, από τραγούδια, από επίσκεψη σε ένα τοπικό εργαστήρι, με την μελέτη ενός άρθρου περιοδικού ή εφημερίδας, με τη γνωριμία μιας υφάντρας ή με τη προβολή  ενός ντοκιμαντέρ (π.χ. πολιτιστικός σύλλογος της Θράκης όπου οι γυναίκες υφαίνουν στον αργαλειό παραδοσιακές Θρακιώτικες στολές).

 Οι μαθητές συζητούν, αναπτύσσουν ιδέες και ορίζονται οι διαστάσεις του θέματος σύμφωνα με τα ενδιαφέροντά τους. Χωρίζονται σε ομάδες και καθορίζονται οι στόχοι (γνωστικοί, συναισθηματικοί, ψυχοκινητικοί) και το πλαίσιο δράσης. Μας ενδιαφέρει η ευαισθητοποίηση των μαθητών για την τέχνη της υφαντικής και ο συσχετισμός της με το τοπικό περιβάλλον, την ιστορία της Κρήτης, τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες καθώς και η γνωριμία τους με τις πρώτες ύλες και τα εργαλεία της υφαντικής, τους τρόπους ύφανσης στα προβιομηχανικά και βιομηχανικά χρόνια. Κάθε ομάδα επιλέγει ένα όνομα ή έμβλημα (π.χ. μεταξοσκούληκες, υφαντένιοι, αρχνοϋφαντόπαιδα κ.α.), ορίζει τους ρόλους και δημιουργεί χρονοδιάγραμμα ανάπτυξης δράσεων (π.χ. Α ομάδα: ορισμός και απαρχές υφαντικής, πρώτες ύλες. Β ομάδα: Η υφαντική στην Αρχαία Ελλάδα, βαφές από φυτά. Γ ομάδα: Η υφαντική στη Ελλάδα του 18ου 19ου αιώνα, είδη αργαλειών και Δ. Ομάδα: Η διαδικασία ύφανσης στον αργαλειό, διακοσμητικά μοτίβα). Αφού συγκεντρώσει το υλικό κάθε ομάδα το παρουσιάζει στην ολομέλεια της τάξης.

Κάθε θεματική ενότητα προσεγγίζεται διαθεματικά. Ενδεικτικά, αναφέρουμε για την ομάδα Α, ότι μπορεί να ασχοληθεί με την ετυμολογία λέξεων (υφαντική-υφαίνω-υφαντό), με συνώνυμα, με λεξιλογικά παιχνίδια( η πέτρα στη λίμνη, το φανταστικό διώνυμο), με αναζήτηση ποιημάτων, αινιγμάτων, μαντινάδων, παροιμιών, λαϊκών παραμυθιών και μύθων ( η Αθηνά και η αράχνη, το παραμύθι με τη μέλισσα, την αράχνη, τη χελώνα και τον σκαντζόχοιρο, οι τρείς μοίρες Άτροπος ,Λάχεση και Κλωθώ), με αναζήτηση τραγουδιών και να συνδέσει την υφαντική με την καθημερινή ζωή, να μελετήσει έθιμα και γιορτές στη Κρήτη και στην υπόλοιπη Ελλάδα που σχετίζονται με αυτήν.

Η ομάδα Β μπορεί να αναζητήσει αρχαιολογικά ευρήματα, να μελετήσει τις ασχολίες των γυναικών στην Αρχαία Ελλάδα, την ενδυμασία, σχετικά χωρία στον Όμηρο με την Πηνελόπη και να δημιουργήσει κόμιξ. Η Γ ομάδα μπορεί να ασχοληθεί με την υφαντική στην Ελλάδα από τον 18ο αι. μέχρι σήμερα, την βιομηχανοποίησή της και τα είδη των αργαλειών ενώ η Δ ομάδα μπορεί να οργανώσει βιωματικές δραστηριότητες για την παραγωγή του νήματος (αδράχτι), τη βαφή με φυσικό και τεχνητό τρόπο και την ύφανση στον αργαλειό ( στημόνι-υφάδι). Να γίνει γνωριμία με τις πρώτες ύλες βαμβάκι, μετάξι, λινάρι, μαλλί, με το πλύσιμο, το ξάσιμο, το γνέσιμο, τις φυτικές βαφές από ρίζες, φύλλα, καρπούς, φλοιούς και λουλούδια.

Οι μαθητές βράζουν στο σχολείο κρεμμυδόφυλλα, ρόδια , παντζάρια , κιτρινόριζα, καρυδόφυλλα, βελανίδια, κίτρινα λουλούδια και βάφουν λευκά βαμβακερά υφάσματα. Συσχετίζουν το έθιμο της κουράς των προβάτων στη Κρήτη με την υφαντική και δημιουργούν στο σχολείο ένα μικρό φυτώριο με βαμβάκι ή λινάρι ή λουλούδια βαφής. Γνωρίζουν επίσης τα εργαλεία της υφαντικής (π.χ. ηλακάτη= ρόκα, χτένια, χειρόκτενα, σαΐτα, αδράχτι, τυλιγάδι, ανέμη, σφεντήλι, θραμύλι, μασούρια και καλαμουκάνια) και τα διάφορα είδη αργαλειού σε διάφορους πολιτισμούς ενώ κατασκευάζουν μικρούς και αυτοσχέδιους « αργαλειούς» με ξύλινα τελάρα, ξυλάκια και χαρτόνι και φτιάχνουν βραχιολάκια με κλωστές ή υφαίνουν με νήματα ή κόλλες  γλασσέ. Συγκρίνουν την παραδοσιακή και μοντέρνα υφαντική, τα υλικά, τα μοτίβα και εκφράζονται εικαστικά. Ζωγραφίζουν μοτίβα, κατασκευάζουν κολάζ με εικόνες από υφαντά και μελετούν καλλιτέχνες που στα έργα τους έχουν ως αντικείμενο την υφαντική.

Σημαντικό είναι οι μαθητές να συνδέσουν την υφαντική με την καθημερινή ζωή και να κατανοήσουν την οικονομική της διάσταση( μόδα, στολές, σημαίες, προίκα, τραπεζομάντηλα, σεντόνια, χαλιά, πετσέτες, ρασίδια, χοντρές κάπες). Να γνωρίσουν το παράδειγμα του Γκάντι που η εικόνα του να παρασκευάζει νήμα έκανε το γύρο του κόσμου και έγινε το σύμβολο μιας παράδοσης με κέντρο την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Να γίνει αναφορά στη δημιουργία κοινωνικών δικτύων ή στην αντιμετώπιση της φτώχεια μέσω της υφαντικής και να προβληθούν projects που υλοποιούνται από διάφορες κοινότητες ή οργανισμούς σε αναπτυσσόμενες χώρες.

Για τη συλλογή των πληροφοριών οι μαθητές ανατρέχουν σε βιβλιογραφία, στο διαδίκτυο, σε εφημερίδες, περιοδικά ή σε προσωπικές μαρτυρίες (συνέντευξη υφάντρας, καλλιτεχνών, ηλικιωμένων ή ερωτηματολόγιο). Πραγματοποιούν επισκέψεις σε εκθέσεις με βασικότερη την έκθεση-διάδραση που γίνεται στο Ηράκλειο στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου από 1-16 Νοεμβρίου 2012, σε λαογραφικά μουσεία, σε πολιτιστικούς φορείς, σε Κέντρα Λαϊκής Τέχνης, σε Λύκεια Ελληνίδων, σε ΚΑΠΗ, σε χορευτικούς συλλόγους και συνεργάζονται με εργαστήρια( π.χ. εργαστήρι ΕΡΓΑΝΗ στον Πόρο Αττικής όπου κατασκευάζονται χρηστικά αντικείμενα, στολίδια, ρούχα, παιχνίδια με το χέρι από φυσικές πρώτες ύλες ή ανακυκλωμένα υλικά).

Η όλη προσπάθεια των μαθητών και των εκπαιδευτικών γνωστοποιείται στο ευρύ κοινό με δημόσια παρουσίαση του υλικού στο σχολείο η οποία μπορεί να συνοδευτεί από μουσική εκδήλωση με τη συνεργασία μουσικοχορευτικών συλλόγων ή θεατρική εκδήλωση με ανέβασμα θεατρικής παράστασης. Μπορεί να γίνει εικαστική παρέμβαση στο χώρο του σχολείου ή της τάξης με ζωγραφική μοτίβων, με φωτογραφικό υλικό, με έργα υφαντικής ή χειροτεχνίες μαθητών με κατασκευές ξύλινων αργαλειών ενώ έσοδα από αυτές τις δράσεις να διατεθούν για κοινωνικούς σκοπούς.

Προτείνεται η κατασκευή ιστοσελίδας για την υφαντική,  βίντεο με μουσική και φωτογραφίες ή έκδοση περιοδικού με τις δραστηριότητες και το υλικό που θα συγκεντρωθεί από τους μαθητές. Προτείνεται επίσης να δημιουργηθεί φυλλάδιο-χάρτης με υφαντικές διαδρομές της Κρήτης όπου παρατίθενται σταθμοί υφαντικής τέχνης ( τόποι  παραγωγής υφαντών ή έκθεσης συλλογών) με συνοδευτικά κείμενα σε διάφορες γλώσσες και αυτό να αποτελέσει σε συνεργασία με τους Δήμους έναν οδηγό για τουρίστες που ενδιαφέρονται για την υφαντική. Τέλος, να δημιουργηθεί μια ταινία με θέμα «Υφάντρες της Κρήτης» όπου θα καταγράφονται οι σημαντικότερες φάσεις της υφαντικής τέχνης από την επεξεργασία των πρώτων υλών μέχρι την κατασκευή υφαντών, τα ήθη και τα έθιμα που σχετίζονται με την υφαντική καθώς και παρουσίαση των υφαντριών και των υφαντών του τόπου μας.

 

Ευχαριστώ και επαινώ τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές που αγκάλιασαν με ενθουσιασμό την προσπάθεια αυτή και  υλοποιούν τις παραπάνω δράσεις στα σχολεία τους.  

Συγχαίρω και πάλι θερμά την εμπνεύστρια, τη συντονίστρια , την ιεραπόστολο της κρητικής υφαντικής για τη Αποστολή Πηνελόπη Gandhi κ. Βαρβάρα Τερζάκη και της εύχομαι να είναι καλά και να προσφέρει στον τόπο μας με την ίδια διάθεση.

 

Μιχάλης Κολιοραδάκης Σχολικός Σύμβουλος 1ης Περιφέρειας Π.Ε. Ν. Ρεθύμνου  

Η πολύπλευρη σημασία της υφαντικής, Ίρις Τζαχίλη, καθ. Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης

Ίρις Τζαχίλη, καθηγήτρια Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης

Η σημασία της υφαντικής, της διαπλοκής των νημάτων, της δημιουργίας των μαλακών και εύπλαστων υφασμάτων, που μας τυλίγουν, μας προστατεύουν και περνούμε τη ζωή μας ανάμεσά τους, οφείλει να υπογραμμιστεί μόνο και μόνο γιατί είναι τόσο αυτονόητη, τόσο παρούσα, τόσο καθημερινή  που τείνει να περνά απαρατήρητη. Και μια ματιά μόνο αν ρίξουμε γύρω μας εύκολα συνειδητοποιούμε πόσα από τα πιο κοινά πράγματα που μας περιτριγυρίζουν είναι από ύφασμα: τα ρούχα μας φυσικά, αυτά που σαν δεύτερο δέρμα μεσολαβούν ανάμεσα στο σώμα μας και στην φύση∙  αλλά και σχεδόν παντού αλλού, στα πατώματα, στα παράθυρα, στα τραπέζια, στα κρεβάτια.  Εκεί όπου τρώμε, όπου κοιμόμαστε, όπου καθόμαστε, ένα όριο ανάμεσα μας και στην φύση, ανάμεσα στον πολιτισμό του σώματος και του γύρω κόσμου, μία αίσθηση οικείου και προσφιλούς. Μία κουρτίνα, ένα πάτημα κάνει τον άδειο χώρο σπίτι, και ο καθένας θυμάται τη γιαγιά του να κρεμά γρήγορα-γρήγορα στη μετακόμιση τις κουρτίνες για να γίνει ο ξένος χώρος οικείος, να ηρεμήσουμε, να συμφιλιωθούμε μαζί του.  Τα υφάσματα, υψηλό πολιτιστικό δείγμα, δείχνουν στην κοινότητα ποιοι είμαστε ή το κρύβουν, δίνουν ατομική ταυτότητα (ας θυμηθούμε τη δύναμη της μόδας) αίρουν την ατομική ταυτότητα και δίνουν συλλογική (ας θυμηθούμε τις κάθε είδους στολές) αλλά πάντα υποδεικνύουν τη θέση μας στην κοινωνία. Είναι ό,τι πιο ιδιωτικό και ταυτόχρονα ό,τι πιο δημόσιο. Σημαίες, μαντηλάκια, η ισλαμική μαντήλα, ή οι ανδρικές  γραβάτες είναι ένας ολόκληρος κόσμος σημειολογίας, που δείχνει την ιδεολογία και τις επιθυμίες μας, πραγματικές ή επιθυμητές. 

H φιλοσοφία της Πηνελόπη Gandhi, Βαρβάρα Τερζάκη - Παλλήκαρη

Το πορταίτο της Πηνελόπη Gandhi, Δημήτρης Γ. Χρηστάκης

Πηνελόπη Gandhi, Μ. Κουράτορας, υφαντουργός

Στην εποχή μας, που ανεξέλεγκτα τα ξενόφερτα «έργα τέχνης», έχουν κατακλίσει τις αγορές μας, η αλλαγή τρόπου ζωής εξαιτίας του εισαγόμενου στοιχείου-πολιτισμού και η αλόγιστος δήθεν «Ανάπτυξη»  με τα  γνωστά αποτελέσματα, απειλεί να εξαφανίσει τον παραδοσιακό και πνευματικό πλούτο της Κρήτης, η προσπάθεια του Πανεπιστημίου των Ορέων με την δράση Πηνελόπη Gandhi είναι ελπίδα για την ανανέωση και συντήρηση του λαϊκού πολιτισμού.

Αναμφισβήτητα είναι πολύτιμες οι τέτοιου είδους δραστηριότητες από εθελοντές, που χωρίς τον συνηθισμένο στις περιπτώσεις αυτές λαϊκισμό, συγκεντρώνουν στοιχεία, συλλέγουν πληροφορίες και προσπαθούν να αναδείξουν την παραδοσιακή μας τέχνη. Το είδος αυτό της λαϊκής τέχνης με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που διαμορφώνονται από το γεωγραφικό περιβάλλον, την ιστορία του τόπου και την  ψυχοσύνθεση των κατοίκων, πρέπει να παραμείνει αναλλοίωτη. Μας κάνει να συνειδητοποιούμε την ανθρωπιά του παλιού λαϊκού πολιτισμού μας, που μπορούσε να υπερβαίνει το καθημερινό άγχος βασισμένος σε απλούστερες οικοτεχνικές μορφές παραγωγής, διαφορετικά προσανατολισμένες από την σημερινή άκοπη, άψυχη, αλλά και ακαλαίσθητη μαζική παραγωγή του εμπορίου εν ονόματι του κέρδους.

Πάνω σ΄αυτά τα χειροτεχνήματα καθρεφτίζονται εκλεκτά δείγματα πολιτισμού που αναπτύχθηκε στο θαυμάσιο αυτό γεωγραφικό περιβάλλον αναδεικνύοντας μ΄αυτόν τον τρόπο την δεξιοτεχνία και την ικανότητα του δημιουργού.

Θα ήθελα να τονίσω ότι η υφαντική λαϊκή τέχνη δεν είναι ένα μόνο ανεκτίμητο εθνικό-πολιτιστικό κεφάλαιο, αλλά αποτελεί και το θεμέλιο πάνω στο οποίο θα πρέπει να στηρίζεται το πολύμορφο οικοδόμημα της σύγχρονης χειροτεχνικής δημιουργίας.

Μ΄αυτό το σκεπτικό και αυτές τις διαπιστώσεις χαιρετίζω τις προσπάθειες του Πανεπιστημίου των Ορέων και θέτω στην δράση Πηνελόπη Gandhi τις θεωρητικές και τεχνικές μου γνώσεις, καθώς επίσης και την πολύχρονη εμπειρία μου στη  υφαντική λαϊκή τέχνη.